1. страшный, ужасный; сүрдээх кыыл страшный зверь; сүрдээх көрүҥ внушительный вид; 2. частица, означает высокую степень признака, выраженного кач. прил., прич., именами в притяж. ф. или соединит, деепр. очень; мөлтөҕө сүрдээх очень слабый; күүһэ сүрдээх очень сильный; үлэлиирэ сүрдээх а) он ужасно много работает; б) он работает очень быстро; ытыыра сүрдээх а) он очень сильно плачет; б) он очень много плачет; булчута сүрдээх он очень хороший охотник; ыксаан сүрдээх он ужасно торопится.

I
1. даҕ.
1. Киһи саллар, куттанар, ынырыктаах. ☉ Страшный, ужасный
Үс хонук туолуутугар Омоҕой эмээхсинигэр этэр: «Күтүөппүт түүллүүн-биттиин сүрдээх киһи быһыылаах, онон биһиги бардахпытына сөп буолсу», — диэбит. Н. Неустроев
Үс түүннээх күнү мэлдьи сүрдээх тыасуус буолла, туох да өй мэйдээх тулуйбат тыаһа буолла. Ньургун Боотур
2. Сиэргэ баппат, хобдох (хол., дьыала). ☉ Возмутительный, вопиющий (напр., о факте)
Тиһэх …… хаалыы диэн сүрдээх дьыала буолбат дуо?! Тиэмпэбит намыһах, кэбиһии аҕыйах. С. Руфов
2. сыһ. суолт. Олус, наһаа. ☉ Необычайно, чрезвычайно
Байбааскы кини диэки тоҕо эрэ сүрдээх үчүгэйдик, аһыммыт дуу, таптаабыт дуу курдук көрдө ээ. П. Ойуунускай
II
бэрт II диэн курдук
Таһырдьа ичигэһэ сүрдээх. Софр. Данилов
Дойдубуттан ырааҕым сүрдээх. Г. Колесов
Аҕам үөрбүтэ сүрдээх. «ХС»

даҕ. Киһи толлуон курдук, ынырык. ☉ Вызывающий страх, страшный
Ол гынан баран бу туохтан улуу уустар чөмчөкөлөрө харыс хааллылар, туохтан сүөм түстүлэр Хаҥыл дохсун Хаҥаластар, хадаар өһөс Боотур Уустар, баай-талым Байаҕантайдар, сүрдээх-кэптээх Дүпсүттэр, бэрт дьон Мэҥэлэр? Далан