көр хоруончука
Толору туораахтаах сүүмэрдэммит, хоруончаҕата эмтэммит оруос сиэмэтин ыһыллыахтаах. КПЫ

даҕ. суолт. Туох эмэ элбэхтэн талыллан ылыллыбыт, саамай чулуу. ☉ Отборный, лучший, один к одному
Сүүс миэтэрэҕэ сүүрүүгэ бастакы миэстэни Дьокуускай куорат сүүмэрдэммит хамаандата эрэллээхтик ылла. «Кыым»
ССРС хамаандатыгар сүүмэрдэммит бөҕөстөр бу күннэргэ Москубаҕа көтөллөр. ПАК СБМ

эдэримсит диэнтэн хай
аата. Көлүөнэлэр бэйэ-бэйэлэригэр эпсэритэ тардыһар маҕыньыыттарын биир уһуга, арааһа, бу быһыылаах: аҕа саастааҕы эдэримситии, ону ааһан оҕотутуу, алын саастааҕы — соруйан дархаһыта сатааһын. С. Федотов
Биһиэхэ [успуорка] биир кэмҥэ сүүмэрдэммит хамаанданы анаан эдэримситии барбыта. «Сахаада»

прил. талыы, сүүмэрдэммит, чулуу; отборные семена талыы сиэмэ.

аат. Туох эмэ буолуутун (буоларын) төрүөтэ. ☉ Основание, предлог для чего-л., причина чего-л.
Итиннэ Яков биллэр биричиинэнэн сонно тута кыайан хоруйдаабата. Н. Заболоцкай
«Бу төрүт биричиинэтэ — батталга, атаҕастабылга сытарын, акаары тойоттор, билбэккит...»— иинтэн тахсыбыт иккис киһи саҥарар. Эрилик Эристиин
Сахалар уһун үйэлэниилэрин сүрүн биричиинэтинэн кини [Чорооноп] урукку кэмҥэ айылҕа аһыныгаһа суох тыйыс усулуобуйатын тулуйбут эрэ дьон сүүмэрдэнэн испиттэринэн быһаарара. Г. Угаров

даҕ., кэпс. Туохха эмэ сыстаҕас, сыһыаннаах, дьоҕурдаах. ☉ Способный к какому-л. делу, склонный к чему-л.
Кини тиэхиньикэҕэ улахан дьоҕурдаах, сыһыамах киһи. А. Сыромятникова
Сүөдэрэпээн …… күлүүгэ-ыһыахха сыһыамаҕа, соҕотох ол даҕаны кини майгытын-сигилитин күүһүн көрдөрөр. Н. Заболоцкай
Ити үөрэххэ сүүмэрдэммит оҕолор бары уусуран самодеятельноска дьоҕурдаахтара, тэрийэр үлэҕэ сыһыамахтара эрдэттэн биллибитэ. «Кыым»

уһаат диэнтэн аччат. Уһааччык оҥостоору харас угар наадыйан, биирдэ ойуурга таҕыстым. В. Протодьяконов
Дьөгүөссэ нэһиилэ туран, оһох кэннигэр турар уһааччыктан хомуоһунан уу баһан ылан, иһэн киллиргэппитэ. П. Аввакумов
Сиэмэҕэ анаан сүүмэрдэммит помудуору сууйуллар уонна кыра уһааччыкка эбэтэр лаахтаах ылтаһын иһиккэ уган баран, мас соҕоҕунан сынньыллар. САССР КОА

м. ист. гренадер (сорох дойдулар армияларыгар үрдүк уҥуохтаах дьонтон сүүмэрдэммит чаас саллаата, офицера).

сыһ.
1. Итэҕэтиилээхтик, ылыннарыылаахтык. ☉ Убедительно, веско
[Кулаковскай] киһи өйүгэр түһэрдик, астыктык уонна бэйэтэ өрө көтөҕүллэн үөрэтэрэ. Суорун Омоллоон
Кинилэр Киргизия сүүмэрдэммит хамаандатын нуул үскэ очукуонан астыктык хоппуттара. И. Федосеев
Дуобакка уон алта киһи күөн көрсүбүтүттэн спорт маастара В. Жирков астыктык бастаата. «Кыым»
2. Дьоһуннук, дуоспуруннаахтык; киһи дуоһуйар гына. ☉ Достойно, серьезно; с удовольствием
Сорох уон да сыл олорбутун иһин, эн биһикки курдук, баҕар, астыктык олорон аастым дии саныа суоҕа. Н. Заболоцкай
Мылахов сөптөөх эппиэти биэрэн, кылгас моонньун ньыкыччы туттан, астыктык лиһигирэччи күлэн кэбистэ. Н. Лугинов

м. 1. (действие) талыы, сүүмэрдээһин; подбор меха түүлээҕи талыы; 2. (коллекция, ассортимент) талыы, хомуур; подбор интересных картин интэриэһинэй хартыыналар талыылара; 3. (состав) сүүмэрдэнии; удачный подбор работников үлэһиттэр табыллыбыт сүүмэрдэниилэрэ; 4. (сочетание) дьүөрэлэһиннэрии; подбор красок кырааскалар дьүөрэлэһиилэрэ; # как на подбор талбыт курду к (бары биирдэр).