Якутские буквы:

Якутский → Якутский

сүөдэҥнээһин

аат. Аат эрэ харата, көрүҥэр эрэ хамсаныы (үлэлиир ээ дэттэрээри). Движения для видимости (чтобы показать, как будто бы занят работой)
Эрдэ бара сатааһын, ээл-дээл, аатыгар эрэ сүөдэҥнээһин курдук үлэ киһитин аатын түһэн биэрэр. ПА

сүөдэҥнээ

дьүһ. туохт.
1. Аадьуо икки өттүгэр иэҕэҥнээн, бытааннык хаамп. Идти, двигаться медленно, неторопливо, слегка переваливаясь с боку на бок
Миитэрэйдээх дьиэлэрин таһыгар ким эрэ күлүгэ сүөдэҥниир. Далан
Сыадах [оҕус аата] миигинэ да суох бэйэтэ хааман сүөдэҥниирэ. Н. Якутскай
Уйбаан Дьоруодабыс кэбиниэтигэр кэрийэ сүөдэҥниир. «Кыым»
Ыалдьан дуу, санаарҕаан дуу күлүк курдук аат харата эрэ хаамп, сырыт. Ходить, двигаться медленно, словно тень (будучи больным или печальным)
Натааһа Хаабыһаба аҕыйах хонуктааҕыттан ыла арыый буолан, сэниэтийэн дьиэтин иһигэр туран сүөдэҥниир буолла. И. Сысолятин
Дьэкиим санаата түһэн туох да саҥата суох үрүҥ дьиэтин диэки сүөдэҥнии турбута. Н. Заболоцкай
Миитэрээс, дьүүллэнэн санаата алдьанан, кимиэхэ да сыстыбакка, соҕотоҕун сүөдэҥнээтэ. П. Аввакумов
2. көсп., сөбүлээб. Сүрэҕэлдьээн аатыгар эрэ хамсаабыта, үлэлээбитэ буол. Двигаться, работать через силу, очень вяло (из-за лености)
Оттон били оҕо дьиэтин өрөмүөннүүргэ эмиэ сүөдэҥнииргэ дылы этиҥ дии? В. Ойуурускай
Күн ыаһаҕын ыытар курдук, буоллархааллар үлэлээн сүөдэҥниир. Н. Кондаков
Киһилэрэ окко киирэн биир күн бугул угааччы аатыран, аатын эрэ сүөдэҥнээн көрөн баран, эт быһынным диэн кыккыраччы аккаастанан дьиэтигэр тахсыбыта. ФСВ С
Күлүгүҥ эрэ сүөдэҥнээ, баһыҥ эрэ барыҥнаа — үлэлиир киһи аатын ылаары суолтатыгар эрэ үлэлээбитэ буол. Работать только для вида, кое-как
Тугу хоторуох киһигиний? Күлүгүҥ эрэ сүөдэҥниир, баһыҥ эрэ барыҥныыр. «Кыым»
ср. туркм. сөведеҥлемек ‘бездельничать, бродить без дела; слоняться, шататься’

Якутский → Русский

сүөдэҥнээ=

образн. ходить медленно, вразвалку; двигаться медленно; хааман сүөдэҥнээ = идти медленно, вразвалку; үлэлээн сүөдэҥнээ = работать медленно, только для вида.


Еще переводы:

сүөдэҥнэт=

сүөдэҥнэт= (Якутский → Русский)

побуд. от сүөдэҥнээ =.

сүөдэҥнэт

сүөдэҥнэт (Якутский → Якутский)

сүөдэҥнээ диэнтэн дьаһ
туһ. Сүгүнүнэн сүктүбэт Сүдүөр ыал оҕотун Сүөдэҥнэттэҕиҥ буолуо, Аанньанан аттаммат Айыы-хаан оҕотун Адаҕыттаҕын буолуо?! П. Ойуунускай

уодьуганнан

уодьуганнан (Якутский → Якутский)

уодьуганнаа диэнтэн атын. туһ. Сылгыбыт уодьуганнанан, уоскуйбукка дылы буолла
[Аҕам] төһө да тэрилтэттэн тэрилтэҕэ көстөр, үлэлээбитэ буолан сүөдэҥниир буолан, уодьуганнамматаҕа. П. Степанов
Бардам быһыы кимиттэнтугуттан тутулуга суох уодьуганнаныах тустаах. «Кыым»

дьүүллэн

дьүүллэн (Якутский → Якутский)

дьүүллээ диэнтэн бэй., атын
туһ. Кини [Отелло] эмискэччи бэйэтигэр тиийинэн бэйэтин ыар буруйун бэйэтэ дьүүллэнэн, кэргэнин аттыгар охтор. Эрчимэн
Ийэ сүрэҕэр туспа күүс баар, бэйэтин бэйэтэ дьүүллэнэрин кэрэйбэт. А. Сыромятникова
Миитэрээс дьүүллэнэн, санаата алдьанан, кимиэхэ да сыстыбакка, соҕотоҕун сүөдэҥнээтэ. П. Аввакумов

илгистимэхтээ

илгистимэхтээ (Якутский → Якутский)

илгиһин диэнтэн тиэт
көрүҥ. Балачча чугаһаан баран, тохтоон олорон төбөтүн дуомун хаарга сууралаан ыла-ыла, илгистимэхтээн кэбистэ [чыычаах]. Амма Аччыгыйа
Оҕус дуомата ону сөбүлээбэтэх быһыынан илгистимэхтээн баран, үөрүн батыһан иннин диэки сүөдэҥнии турда. Н. Заболоцкай
Ибрагим төбөтүн илгистимэхтиир, үрүҥ бытыгын дьоһуннаахтык имэринэн кэбиһэр. В. Гаврильева

сүөдэҥнэс

сүөдэҥнэс (Якутский → Якутский)

сүөдэҥнээ диэнтэн холб. туһ. Сорохтор, харахтарын уота өһөн, дьүһүннэрэ-бодолоро өлбөөдүйэн, саҥата суох сукулдьуһаллар, күлүк курдук сүөдэҥнэһэллэр. Болот Боотур
Түүн уһуктубутум, оһоҕу оттубуттар, бары туран хаамсан сүөдэҥнэһэ сылдьаллара. П. Аввакумов
Ити кэмҥэ биэс эрэ киһи тутууга үлэлиир үлэлээбэт икки ардынан сүөдэҥнэспиттэрэ. «Кыым»

собуор

собуор (Якутский → Якутский)

I
аат. Куоракка эбэтэр манастыырга сүрүн таҥара дьиэтэ. Собор
Аатырбыт улуу дыбарыастар, собуордар тустарынан иһиттэн өрө көтөҕүллэн …… кэпсиирэ. Н. Лугинов
Собуор лиҥкир куолакала Соһумардык доргуйар. И. Чаҕылҕан
Наара суох Троицкай собуорга сүөдэҥнээн кэлбитэ. «ХС»
II
собуор бар кэпс. — туга да суох гына эстэн хаал. Остаться без ничего, без средств к существованию
Биһиги ааспыт сыл сүүс алта уон түөрт туона араас суол эти итиэннэ …… сүүс тоҕус туона балыгы сиэбиппит. Инньэ гынан аҥаардас айахпытыгар собуор барбыппыт. В. Ойуурускай. [Тутааччылар] икки-үс сыл тухары хамнас диэни аахсыбакка, хата, айахтарыгар собуор бардылар. «Саха с.»

сэниэтий

сэниэтий (Якутский → Якутский)

  1. сэниэлэн диэн курдук. Балыгы иһим ыларынан сиэтим, сэниэтийдим. Н. Абыйчанин
    Натааһа Хаабыһаба аҕыйах күнтэн бэттэх арыый буолан, сэниэтийэн, дьиэтин иһигэр туран сүөдэҥниир буолла. «Чолбон»
    Хата, Ылдьаана кэпсэтэн, кэпсээн барбытыттан өйдөөбүттэрэ, үөрүөх иһин, кыыһа арыый сэргэхсийэн, сэниэтийэн эрэр үһү. «Чолбон»
  2. көсп. Үптэн-астан, кыаҕыр. Стать состоятельнее, иметь достаток
    [Уолаттар] бары үлэни-хамнаһы бэркэ кыайар дьон буоланнар, сэниэтийбит эбиттэр. Эрилик Эристиин
    Кинилэр [Кириисэлээх Өкүүсэ] бэйэлэрин көлөһүннэринэн бэркэ сэниэтийэн, кыһалҕата суохтук олорор ыал эбит. Эрилик Эристиин
    Дойду быйаҥыттан көрө матар батараак дьон Сэбиэскэй былааска сир ылан, сүөһү ииттэн, сэниэтийэн испиттэрэ. «ХС»
тиниктээ

тиниктээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Уҥуоҕу, уҥуох этин кир. Обгладывать мясо с костей, глодать кости
Унукаас оҕонньор биир туйаҕы көрдөөн ылан тиниктээтэ. А. Софронов
Көссүө Көөдөкүс …… оһох таһыгар тайах мүһэтин тиниктии олорор. Суорун Омоллоон
Бүөккэ сирэйэ-хараҕа сырдаан мүһэтин тиниктии олордо. ТМ ДК
2. көсп. Киһи салҕар, эрэйинэн оҥоһуллар үлэтин толор (үксүн куһаҕан үүнүүлээх оту охсуу туһунан этиллэр). Выполнять работу, требующую длительных, изнуряющих усилий
Сайын дулҕа сиэлин тиниктээн, Алдан кытылыгар оттообуппут. А. Сыромятникова. Куйааска тиритэн Сүөдэҥниир буолара, Дулҕаны тиниктээн От охсо турара… С. Васильев
3. көсп. Кими эмэ дэлби саҥар, мөх, үөх. Выговаривать кому-л., долго, нудно ругать, бранить кого-л., грызть
Аҕата тылынан тиниктээн ытатан ыыппыт. М. Доҕордуурап
4. көсп., кэпс. Улаханнык эрэйдээ, мөлтөт (хол., ыарыы туһунан). Доводить до крайней степени ослабления, изнеможения (о длительной или серьёзной болезни)
Тумуу-дьаҥ тиниктээн дуусам эрэ сылдьабын. П. Тобуруокап

угааччы

угааччы (Якутский → Якутский)

ук I диэнтэн х-ччы аата
Чысхаан атыгар наар дьадаҥылар мустубуттар. Кыттыһааччы, үп угааччы киһи аҕыйах да буоллар, киһитин ахсаана элбэҕинэн, үгүс суума буолан таҕыста. В. Чиряев. Бу маннык далааһыннаах үлэ саба тутуллубут эбит кинини көҕүлээччинэн, быһаччы тэрийээччинэн, тыын угааччынан народнай суруйааччыбыт Суорун Омоллоон буолбутуттан. «ХС»
«Биһиги эһэбит алдьаммыт илимнэринэн ити ээбиллэлэри тутан ылбаппыт дуо?» — Ааныс кыыс өй угааччы буолла. «Чолбон»
Бугул (от) угааччы — от кэбиһиитигэр сыарҕаҕа бугул угар, тиэйэр киһи. Человек, который грузит и отвозит на санях копны к месту стогования в сенокосную страду
Киһилэрэ окко киирэн биир күн бугул угааччы аатыран, аатыгар эрэ сүөдэҥнээн көрөн баран, эт быһынным диэн кыккыраччы аккаастанан дьиэтигэр тахсыбыта. С. Федотов
Онтон от угааччыга (тиэйээччигэ) тиийэн, оҕустаах сыарҕаҕын эмиэ сөпкө тартардаххына сатанар. Хомус Уйбаан
Бугул угааччы күүстээх Маайа, сыарҕаҕа бугуллары түү сыттык курдук түҥнэритэ кэйиэлиир. «ХС»