аарыгыр диэнтэн хай
аата. «Солобуодаттан күрэнэммит, арааһа, эбии үргүөрдээх сиргэ кэлбиппит, — Аргыылап оҕонньор сөҥөдүйдэ. — Күнү-түүнү быһа аарыгырыы бөҕө». Софр. Данилов

туохт. Түргэн-түргэнник иҥнигэһэ суохтук чэпчэкитик саҥар. ☉ Говорить быстро и несерьезно
[Мэхээлэ] Куолутунан дьиппиэнник сөҥөдүйүөн баҕарда да, онтуката чэп-чэпчэкитик сэлибирэйэн таҕыста. М. Ефимов

даҕ. Уордаах, суостаах-суодаллаах. ☉ Злобный, грозный, свирепый
Киил оҕонньор ааҥҥа көхсүнэн олорон кырыктаах куолаһынан сөҥөдүйэн уолун ыҥырда. Н. Лугинов
Кырыктаах тыл киһини охтооҕор ордук өлөрөр-алдьатар. И. Данилов
Кырыктаах оҕус муоһун сарбыйаллар, туора тотон суоһурҕаабыкка ол тэҥинэн, тоһун биэрэн суолун буллараллар. А. Абаҕыыныскай
Кырыктаах киһи кылгас үйэлээх, үтүө санаалаах киһи үчүгэй, үгүс кэнчээрилээх. А. Кривошапкин (тылб.)

сиэлийэ көр — ойоҕос өттүгүн аллараттан үөһэ диэки кынчыатыы көрөн ыл. ☉ Взглянуть искоса, снизу вверх
Кини дьиппинийэн, иннин диэки супту одуулаһар, икки ойоҕоһун сиэлийэ көрбөхтүүр. Амма Аччыгыйа
«Бултуур эбит буоллаххына, үрүлүйбүтүҥ-харылыйбытыҥ ханна баарый?» — Байанай нүксүйэн туран, хараҕын кырыытынан сиэлийэ көрө-көрө, сөҥөдүйэр. В. Протодьяконов
Балбаара син биир саарбахтаабыттыы, эмиэ да сонньуйа, эмиэ да кэлэйэ санаабыттыы, сиэлийэ соҕус көрөн ылбыта. «ХС»

сыһ. Суугунас тыастаахтык (тугу эмэ гын). ☉ С однообразно шуршащим, шелестящим звуком (делать что-л.)
«Мин киниэхэ сүүһү биэрдим», — диэн Нина ийэтэ …… сөҥөдүйдэ уонна суугуначчы үөһэ тыынна. Н. Габышев
Сууллубут Рим үрдүгэр Сулустаах кыһыл былааҕы Суугуначчы биһиги анньыахпыт! С. Васильев
Сугуннаах тыа салгынынан Суугуначчы тыыммахтаата. Чэчир-72

дьүһ. туохт. Олус улахан, сүдү көрүҥнээх буолан көһүн. ☉ Быть, казаться очень большим, иметь внушительный вид
Иннибэр болуоссат иэнэ улуукан бухатыыр куйаҕынан бүрүллүбүт курдук томтойо туоллан сытар. П. Тобуруокап
Алта хостоох, толуу мастаах Ампаар дьиэтэ туоллан турар. Р. Баҕатаайыскай
Тойон хаан киһи туоллан олорон, суон бааҕынас куолаһынан күө-дьаа сөҥөдүйдэ. Тумарча

туохт. Туохтан эмэ кыыһырбыты, хомойбуту эбэтэр кими, тугу эрэ аһыйбыты таска таһаарбакка бүтэйдии саҥата-иҥэтэ суох сөҥөдүйэн сырыт. ☉ Быть молчаливым, печальным и инертным (о человеке, к-рый, не проявляя свои чувства внешне, переживает тяжкое горе, обиду и т. п.)
Оҕонньор [Боллоорутта Баһылай] ытын аһыытыгар саҥата суох бүүтүйэлээн сылдьар. Амма Аччыгыйа
Онтон ыла оҕонньор хас да хонукка аһаабакка, турбакка, «бүүтүйэлээн» диэн аатыран сыппыта. Болот Боотур
Андрей Кузьмич «Көмүс күһүнү» Тараканов ыыттарбатаҕар бүүтүйэлээн кыыһырбыта, хас да хонукка саҥатыттан маппыта. Далан

туохт.
1. Табаарга дьаралыгын суруй, ону сыһыар, баай. ☉ Заполнять, прикреплять ярлык (наклейку, бирку на предмет, товар)
Соҕуруу ыытыллыахтаах түүлээхтэрин дьааһыктаан баран, дьаралыктаан кэбистилэр.  Орто дойдуну дьалкылдьыччы көрөн олорон, Былыр былыргаттан өлбүттэри, тыыннаахтары Ол күнтэн бу күҥҥэ дылы [Үрүҥ Аар тойон] дьаралыктаан тарҕата олорор үһү. Саха нар. ыр. I
2. көсп. Кимиэхэ эмэ сыана быс, дьаралыкта ыйаа. ☉ Давать кому-л. шаблонное прозвище, наименование, навешивать ярлык на кого-л.
Ийэ, элбэҕи санаталаан, Хараҕын уута таҕыста... Уйан киһинэн дьаралыктаан, Ааттаамаҥ, баһаалыста. И. Артамонов
«Ат ырыатын» сэбиэскэй олоҕу киртитэр, аныгы салалтаны баһааҕырдар, омугумсуйууну көбүтэр айымньынан дьаралыктаабыттара. С. Васильев. «Демагог диэн дьаралыктаабыттара», - Баргыйаарап обургу сөҥ түһэн сөҥөдүйэр. И. Бочкарев

туохт.
1. Харсаары эбэтэр кэйээри суоһурҕанан муостаргын тоһуй (сүөһү туһунан). ☉ Принимать угрожающую позу, сердито коситься, выставляя рога (о быке)
Күрэҥ оҕус күрдьүөттээтэҕинэ, бытырыыстаах барыта ибигириир (тааб.: тойон). Айыы оҕуһа өлүү оҕуһугар утары күрдьүөттээтэ. Күннүк Уурастыырап
Кыыстара [ынах] сымыйанан күрдьүөттээбитэ буолла. И. Гоголев
2. көсп., кэпс. Кыыһыран сүүһүҥ аннынан өһүөннээхтик көр. ☉ Смотреть враждебно, исподлобья
Маппый оҕонньор, урукку хамначчытын күрдьүөттээн, өрө багдаллан турбут. Софр. Данилов
[Дириэктэр] кириитикэлээбит дьоҥҥо муоһун тоһуйбуттуу, күрдьүөттээн, күлтэччи көрөн сөҥөдүйэн олорор. И. Бочкарев. Биһиги киһибит Уолуйа, соһуйа кыыһырда, Сотото мадьайда, Көхсө бөгдьөйдө, Мунна тыаһаата, Умса күрдьүөттээтэ. С. Васильев
ср. бур. хүлҕэхэ ‘наклонять голову перед боданием’

I
туохт.
1. Кытаанахтык, тыйыстык тутун, ордук ыараан биэр. ☉ Стать суровым, жестким (о лице)
Алдьархай ааҥнаатаҕына, Дьылҕа хаан үтэн-анньан көрдөҕүнэ атыйахтаах уу курдук айманар сатаммат, дириҥ далай курдук дьиппиэрэр куолу! И. Гоголев
Көлөпүнэ [киһи аата] эбии дьиппиэрбит, хаана хамсаабыт этэ, ийэм диэки чэлкэлээҕинэн кынчарыйан ылбыта. Н. Заболоцкай. Токоосоп кубарыйбыт сирэйэ тыйыһыра дьиппиэрэр, харахтарыгар эҕэлээх тымныы уоттар өрө көбөллөр. А. Федоров
2. көсп. Симиллэн, хойдон, хараҥа буолан көһүн. ☉ Сгустившись, уплотнившись, казаться непроницаемо темным, тяжелым
Хараҥа улам ыаһыран, дьиппиэрэн барда. А. Федоров. Былыт өһөҕүрэ дьиппиэрэн, киһини түҥнэри көтүөххэ айылаах намтаабыкка дылы. Р. Кулаковскай
Өрүс уҥуор сыгынньах, кэрискэ суорба таас хайалара сөҥүдүһэ дьиппиэрэн тураллар. С. Никифоров
Хойуу симилэх ойуурунан бүрүллүбүт тайҕа дьиппиэрэн, лүҥкүрэн, бэйэтин хоонньугар тугу сыһыаран турара биллибэккэ, разведчиктар хас хардыыларын аайы дьиксинэ, сэрэнэ испиттэрэ. Д. Таас
◊ Дьиппиэриэҕинэн дьиппиэрэн - муҥутуурдук, олус наһаа дьиппиэрэн. ☉ Невозмутимо, сосредоточенно, серьезно
Оннук киһи [дьоһуннаах көрүҥнээх сааһырбыт студент] сорунан дьиппиэриэҕинэн дьиппиэрэн уруок ааҕа олордоҕуна - билии, үөрэх дириҥ далайын биирдэ эҕирийэн ылыах курдук дьүһүннэнэр. Н. Заболоцкай
II
даҕ. Кытаанах, тыйыс, киһи уйулҕатын көтүтэр. ☉ Тяжелый, суровый, грозный, непреклонный
Кулуба «чэ, баҕардар, буоллун даҕаны» диэбиттии, дьиппиэр хаанын ылынан, сөҥөдүйэн туран, Лэгиэн Кыычыкыны, Аргыһах кинээһи ыҥырталаата. Күннүк Уурастыырап
Таня убайын чиҥ-чаҥ, дьиппиэр куолаһыттан иһигэр дьулахачыйда. Л. Попов
Хаардаах буурҕа хараҥа түүннэригэр, Сири түгэҕинэн эҥсэн, Дьиэлэри дьигиһитэн, Дьиппиэр тыастар ньиргиһэллэр. Күннүк Уурастыырап