гальванотехника (металтан эбэтэр атын матырыйаалтан оҥоһуллубут оҥоһук ньуурун электролитическай сөҥөрдүү ньыматынан атын металынан бүрүйүү, дуйдааһын техниката—электрохимияны туһаныЫ салаата.)

сов. 1. кого-что (сделать богатым) байыт; 2. кого-что, перен. байыт, элбэт, кэҥэт; обогатить свой жизненный опыт олоҕуҥ опытын байыт; 3. что (почву и т. п.) байыт, сөҥөрт; обогатить руду руданы сөҥөрт.

сөҥөрт диэнтэн атын
туһ. Сөҥөрдүллүбүт боруода магнитнай сепаратордары ааһан куурдар сиргэ киирэр. И. Данилов
Сөҥөрдүллүбүт убаҕаһы сэрэнэн эмиэ атын иһиккэ сүөкүүллэр. ЛЛА ВККОС

туохт.
1. Кими, тугу эмэ көрөн-истэн, харыстаан илдьэ сырыт, араҥаччылаа. ☉ Бережно охранять, защищать, оберегать кого-что-л.
Айаныҥ атын үүнүн Баайан ымыылыы оҕус. Саха нор. ыр. II. Күндү этэ миэнэ атым Ааһар алып алкыйыытыттан Ахсым суолбун ымыылыыра. Таллан Бүрэ
2. көсп. Баҕа санааҕын сүрэххэр сөҥөрдөн санаа дьулуура оҥостон, иитиэхтээн илдьэ сырыт. ☉ Долго вынашивать в душе заветное желание, сокровенную мечту
Академик Лаврентьев учуутал Михаил Андреевич хас эмэ сылы быһа сүрэҕэр сөҥөрдүбүт, дууһатыгар ымыылаабыт кэскиллээх санааларын таба да эппит! И. Федосеев
Туох эрэ хаһааҥҥыттан эмэ ыраланан ымыылаабыт санааҥ туолара субу тиийэн-түгэнэн кэлбитэ эн бэйэлээх эккин-хааҥҥын эппэҥнэтэр, сүргүн-куккун сүүдүтэр. В. Миронов

көр дьүрүскэн
2
Оо, тайҕам махтан эн миэхэ, Эйиигин саататыы - аналым. Дьүрүһүтэ оонньуубун эйиэхэ Сүүрүк дьүрүлгэн сюитатын. М. Ефимов. Таас хайа эҥсиллэр Уораанын, Хомус намылытар дьүрүлгэнин Хоҥкуйа, сүрэхпэр сөҥөрдөбүн. «ХС»
Дьүрүлгэн дорҕоонун Дуораанын Эбээннии тойукка Холооммун Олуһун дуоһуйдум, Долгуйдум. В. Лебедев (тылб.)

аат.
1. Көмүс хостооһунугар үлэлиир киһи. ☉ Золотодобытчик, старатель
Көмүсчүт бутаараҕа сыарҕанан тааһы ууга сууйан, ньуосканан баһар көмүстээх кумаҕы сөҥөрдөн ылар. Н. Габышев
Дьугдьуур көмүсчүттэрэ — үтүөкэннээх үлэһит дьоннор. «ХС»
2. Үрүҥ эбэтэр кыһыл көмүстэн араас киэргэллэри оҥорор уус, көмүс ууһа. ☉ Золотых дел мастер, ювелир. Көмүсчүт оҥоһуктарын быыстапката буолар

кыттык, фракция (убаҕас маасса сылытан, сүүрдэн, сөҥөрдөн араарыллыбыт биир чааһа. Холобура, нефтэн арааран ылыллар бензин эбэтэр оҕу-нуох.)

1. сүбэлээ диэнтэн атын. туһ. Кыыһын бу түүн атын хоско олорор ыалларга хонноро ыытарга сүбэлэнэр. Амма Аччыгыйа
   Сүбэлэммит сүбэни Сүрэхтэригэр сөҥөрдөн Ыараан бардылар, Ыраатан истилэр. С. Васильев
   Бэрэбиэркэлиир, айар, көҥүл, талар диктаннарга уруоктан уон биэс мүнүүтэни ыларга сүбэлэнэр. ННН СТМО
2. көсп., кэпс. Туохтан эмэ куотунан сылтахта бул, кубулун, албыннаа. ☉ Находить способ, иметь намерение избежать чего-л. неприятного для себя
   — Бу уол, аны итирэн баран, маһыгар тахсымына уота суох хоннороору сүбэлэннэ ээ, нохоо, киирэн баран иһээр, — диэтэ ийэм. Н. Неустроев
   Бу курдук эрэйдэнэрбин, бу курдук ыалдьарбын ким аһыныай, ким кырдьыктаныай? Туой сүрэҕэлдьээн, сымыйанан сүбэлэнэр диэхтэрэ буоллаҕа дии. Эрилик Эристиин

хойуннарааччы (буочука курдук киэн иһит. Пульпаны кутан сөҥөрдөн минерал вещест-воларын ууттан араарга аналлаах. X. түгэҕин иэнин биир квадратнай миэтэрэтиттэн 2.5 т. тиийэ хойуу концентраты ылыахха сөп.)

аат.
1. Салгыҥҥа көтө сылдьар эбэтэр туох эмэ үрдүгэр, ньууругар олорон хаалар кураанах, олус бытархай кыырпахтар. ☉ Пыль
Быылы хоско баар бары маллартан (остуолтан, дьыбаантан, олоппостон, кырабааттан), сиэркилэлэртэн, хартыыналартан, атах таҥастарыттан инчэҕэй тирээпкэнэн сотуллуохтаах. РВА ДьЫКБ
Өрүү тыаллаах, Өрүү быыллаах, Туманынан бурҕачыйар, Тумарыктыйар АЯМ суола. Н. Босиков
Сир ыксатынааҕы салгыҥҥа быыл, хоруо кыырпахтара, уу паара булкуһа сылдьар буолаллар. МНА ФГ
2. Туох эмэ (хол., мэлиллэр бурдук о. д. а.) бытарыйан, бурҕайан тохтор, хоронор, туһата суох хаалар өттө. ☉ Отходы, остатки чего-л. в виде пыли, порошка
Вася аргыый аҕай туораан тахсан, суухаратын быылын хаарга ыста. Амма Аччыгыйа
Быйыл кыһын сааһа сүүрбэтин туолан, Арыпхаджаев паровигын бурдугун быылыттан ороон саллаакка ылбыттара. Эрилик Эристиин
Биэрэ эмээхсин куулу ылан көрбүтэ: түгэҕэр икки киилэ холобурдаах мээккэ бурдук сылдьар эбит. «Ээ, миэлиҥсэ быылын сотон аҕаллым», — диэтэ оҕонньор. Д. Таас. Көмүһү тиһэҕэр сыыҥка уонна сибиниэс быыллара сөҥөрдөн хааллараллар. И. Бочкарев