көр аабылааннаах
1.
Бөлкөй-бөлкөй хатыҥ аабылаах, иирэ талахтаах арыылар субу үҥкүүлээн лаглаһан барыах курдук сиэттиспиттэр. «ХС»
Үрүйэ маһа-ото сэдэхсийэн, талах, хатыҥ аабылаах маарыкта буолан барда. «Чолбон»

хаардый диэнтэн хай
аата. Сылгы көхсө, чэчэгэйэ, хоҥуруута хаардыйыыта, атаҕа мууһуруута маассабай буолбута. ААИ ОБСЫҮ
Кыстыкка эбиитин мэччирэҥнээх сир хойуу талахтаах буолан, сылгы көхсө хаардыйыытын үөскэппитэ. ДӨАҮөКТ

көр чамчааһын
Аҥнан-бохтон айыллан, Талахтаах далбар чабычах Чапчааһынын курдук Таҥнары тараадыйан Үөскээбитэ үһү. Күннүк Уурастыырап
Туос иһит тигэргэ чапчааһыҥҥа өҥнөөх туос наада буолар. ГПП ТО
Талахтаах иһити тигиигэ эрдэ бэлэмнэммит ии курдук оҥоһуллубут талаҕы иитиин аннынааҕы чапчааһыҥҥа урут тигиллэр. АЕЕ ӨҮОБ

аат. Нэдиэлэ сэттис бүтэһик күнэ, өрөбүл күн. ☉ Воскресенье
Дьэ, хата, эн миэхэ баскыһыанньаҕа бараар, онно мин эйиэхэ сахалыы кинигэни, хаһыаты ааҕан биэриэм. Амма Аччыгыйа
Хоту талахтаах үрүйэ чараҥыгар [Сөдүөрэ] туоһун хастаан ылбыт хатыҥын кэриэстээн, баскыһыанньа аайы онно тахсарым. Эрилик Эристиин
Валерий Иванович, бөһүөлэк оскуолатын дириэктэрэ, бүгүн субуота, сарсын баскыһыанньа буолан, Охоноон оҕонньордооххо, сынньана таарыйа, балыктыы баран иһэр. Л. Попов

көр бороон
Эбии аһылык элбэтиллэн борооскулар эбиллиилэрэ хайа да сыллааҕар үрдээбитэ. «Кыым»
Кырдьыга даҕаны, уонча ыйдаах борооску уон сэттэ, уон аҕыс буут ыйааһыннанара кырдьаҕастары соһутуон соһутар. «ХС»
Ынах сүөһү төрөөтөҕүнэ, оҕотун ньирэй дэнэр. Бороохтуйбут ньирэй — торбуйах. Торбуйах кыһыныгар тиийдэҕинэ — борооску. ДьСИи. Тардыы көмүс курдук Талахтаах эбит, Эрийии көмүс курдук Иирэлээх эбит, Борооску торбуйах саҕа Моонньоҕонноох эбит. Саха фольк.

аат.
1. Тыа иһигэр үөскээбит, дулҕатын быыһыгар уулаах (сороҕор сииктээх эрэ), тулатыгар талахтаах, ыарҕалаах ырааһыйа. ☉ Сырая поляна в тайге с кочками и кустарником вокруг
Иэйэнэн быһа бардым.  Кинилэр олорор сирдэриттэн, Эҥсэ алаас халдьаайытыттан, чугас балачча улахан иэйэ баар. С. Никифоров
2. ирбэт тоҥ. Тыа ортотугар тула дулҕалаах, ыарҕалаах эмпэрэ сыыра суох көлүйэ. ☉ Небольшое мелкое озеро в тайге, окаймленное кочками и кустарником.

аат. Симэн кэбиспит курдук хойуутук үүммүт кыра мастаах эбэтэр талахтаах сииктээх намыһах сир. ☉ Влажная низменность, густо поросшая молодой порослью или тальником
[Эһэ] түҥ хараҥа симилэх иһигэр киирэн, сытынан кэбиспитэ. И. Федосеев
Хойуу ойууру, симилэҕи тахсар ыллык устун сэндэҥэ тыата дьэргэлдьийэ турар сиргэ Хаппытыан чугаһаан истэ. А. Сыромятникова
Арыт кыйыр тааһынан, арыт ыт мунна баппат симилэҕинэн айанныыллара. «ХС»

аат. Сис тыа кэдээлинэн сүүрүгүрэр сыккыс уу (сайын үксүгэр быстар). ☉ Маленький ручей, речушка
Үрүйэлэр үөрдүһэн үрэх буолаллар, үрэхтэр өрүскэ түһэллэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Күөрэ-лаҥкы түспүт сис тыа тараҕай оройуттан сэппэрээк талахтаах аабылаан үрүйэ орҕочуйан киирэр. Амма Аччыгыйа
Үрүйэ халдьаайытынан улахан баҕайы үрүҥ элэмэс куобах куула диэки сүүрэн муустаан эрэр эбит. Д. Таас

1. иэх диэнтэн хай. аата. Былыргы үтүө ох саа иэҕиитигэр маарынныыр сурааһыннаах омуна суох, оруосалыы тэтэрбит уостардаах. Амма Аччыгыйа
   [Чыычаах] Халлаан арҕаһыгар өрө харбаһан, Хайыһар иэҕиитинии үөһэ кыырайбыта. Суорун Омоллоон
   Билиҥҥи кэмҥэ, төһө да үчүгэйдик буолтун иһин, тапталы эрэ иэҕии, сэбирдэҕи туойуу, биитэр таба муоһун хоһуйуу ырааҕынан кыараҕас, кэскилэ муҥутук үлэ. Суорун Омоллоон
2. даҕ. суолт. Иэҕэн оҥоһуллубут. ☉ Гнутый, согнутый
   Иэҕии сыҥаах.  Иэҕии сиэрдийэ эркиннээх. С. Зверев
   Иэҕии хатыҥ сыарҕалаах, Эмньик-тураҕас аттаах Тоһугураан оҕонньор Тоҥуу хаары Тоҕо тыырдаран иһэр. С. Васильев
   ◊ Иэҕии көмүс иирэ фольк. - иирэни, талаҕы хоһуйан, ойуулаан, киэргэтэн этэр кубулуйбат эпиитэт. ☉ В устном народном творчестве: постоянный эпитет, характеризующий роскошную, гибкую иву
   Тардыы көмүс талахтаах эбит, Иэҕии көмүс иирэлээх эбит, Хорҕолдьун кумахтаах эбит, Хоруоҥка чайдаах эбит. Саха нар. ыр. I
   Тардыы көмүс талахтаах эбит, Иэҕии көмүс иирэлээх эбит, Мотуок солко мутукчалаах эбит, Сиэрэй солко сэбирдэхтээх эбит. Күннүк Уурастыырап
   Тардыы көмүс Талахтардаах кытылыгар хаамабын Иэҕии көмүс иирэлэрин күлүгэр сытабын. И. Егоров

1. көр сууралхай. Сииктэлээх, талахтаах Күөх дьирбии аппанан, Суураххай кумахтаах Сүүс курдук саалынан Таба кыыл ааһара, Туйаҕа тыаһыыра. С. Васильев
   Арҕаа уонна хоту халдьаайыларыгар суулла турар суураххай буордаах эмпэлэрдээх. И. Сосин
   Суккуллар уулаах, Суураххай кумахтаах, Сууллар эниэлээх, Соһо чуоҕур хайалардаах, Суостуганнаах Суола эбэ хотунуом. Н. Степанов
2. көсп. Дьүдьэх, ииммит-хаппыт көрүҥнээх. ☉ Худой, болезненного вида
   — Оҕом ити тоҕо суураххайа бэрдэй? Астаах-таҥастаах, баай ахан ыал оҕото эбээт! А. Сыромятникова