ж. сабыы, быыс; задёрнуть занавески на окнах түннүктэр сабыыларын тардыталаа.

сов. кого-что туора сое, туора тарт; оттащить ящики в сторону дьааһыкта-ры туора тардыталаа.

аат. Кыыл тыһын уһун, көп түүлээх үөһээ өттө. ☉ Верхняя часть (с густой, длинной шерстью) шкурки, снятой с ног какого-л. животного. Саһыл тыһын собуонньуга
□ Окумалларын, бууттарын анныларынан собуонньук тириитин хаалларан, субатын быһах биитинэн элийэ сото-сото, тыстарын ньылбырыта тардыталаата. «ХС»

туура II диэнтэн хат.- күүһ
ф. «Ийэккээ, мин Ньукулайбын», — диэт кини бэргэһэтин уста биэрдэ, оҥоһуу баттаҕын, бытыгын туурута тардыталаата. А. Сыромятникова
Томмот суумкатын сиргэ уурда, бачыыҥкаларын туурута тэптэ. «Чолбон»
Кулуумба сибэккилэрин тыал туурута охсуталаан түһэрбит. З. Воскресенская (тылб.)

I
бачыгыраа I диэнтэн дьаһ
туһ. Бүлүмүөттэр быыс биэрбэккэ бачыгыраталлар. ФП РС
Эмискэ этиҥ этэн бачыгыраппыт. Багдарыын Сүлбэ
II
дьүһ. туохт. Омуннаахтык, эрчимнээхтик, кими, тугу эмэ кум-хам тутан сууллар, охтор (хол., тустууга). ☉ Стремительным натиском подавить кого-л., смять превосходящей силой кого-л. (напр., в борьбе)
Кондратьев утарылаһааччыларын өрө бачыгыратан таһааран эбэтэр атахтарыттан түөрүтэ тардыталаан охтортуура. Хапсаҕай

туохт. Түргэн-түргэнник, сотору-сотору хамсаа. ☉ Трепетать, дрожать
Ытаары уоһа ибигириир. Н. Якутскай
Мойот тутан олорор маһа ибигирии түстэ. Т. Сметанин
Данилович сирэйэ-хараҕа ыыстыйбыт, хойуу хааһа ибигириир. М. Доҕордуурап
Сыыйа тардыталаабыт курдук синньигэс тарбахтара биллэр биллибэттик ибигирииллэрэ. М. Доҕордуурап. Тэҥн. ибигирэй

аат. Эргэрэн тырыттыбыт, элэйбит таҥас элээмэтэ. ☉ Поношенная, ветхая одежда, отрепье
Кыракый Мундербек ытамньыйа былаан этэ-этэ, тиит хатырыгын курдук быччырыччы тардыталаабыт тараһатын иитэ-саҕата биллибэт буолбут бириһиэн хомуһуолун элэккэтинэн сабыта тардынар. Эрилик Эристиин
Оҕолор аҕаларын сураҕын истээри, үөрэ түспүттэрэ, ийэлэрэ буоллаҕына, бүрүнэн сытар бараан сонун элэккэтин нэһиилэ арыйан: «Сурук кэллэ диигин дуу? Ыл, тоойуом, аах! Хайдах сылдьар эбит», — диэн эмиэ чэпчээбит курдук буолбута. «ХС»

1. аат. Бөкүнүк быһыылаах, ураҕастааҕар суон уһун мас. ☉ Жердь
   Оҕонньор хааччах аанын үс сиэрдийэтин тардыталаан кэбистэ. Л. Попов
   [Үрүйэ] уҥуоргу тыата сиэрдийэ маһын курдук дьылыгырас бэстэр эбит. С. Федотов
   Биригэдьиир кинини күн сарсын сиэрдийэ сулуйуутугар тахсарыгар модьуйда. А. Фёдоров
2. даҕ. суолт. Сиэрдийэттэн оҥоһуллубут, тутуллубут. ☉ Сделанный, построенный из жердей. Сиэрдийэ күрүө. Сиэрдийэ далаһа
   □ Урут сайылыгы уонна оттонор ходуһалары араарар сиэрдийэ бүтэйдэр диэн баар буолаллара. «ХС»
   русск. форма жердья

1. даҕ.
2. Дьүүлэ-дьаабыта биллибэт хойуу, киһи кыайан быһаарбат гына эриллэн-иилистэн хаалбыт (туох эмэ). ☉ Чрезмерно запутанный, беспорядочно-густой
   Мас көтөрүн, тыа булдун дьиҥнээх киин саарыстыбата манна баар эбит. Туора-маары ыллыктар, ииччэх-бааччах суоллар. Амма Аччыгыйа
   Ииччэх-бааччах салаалаах Иирэ талах лабаатыгар Дулҕа сиэлин хомуйан, Ньуолах сымна отторунан Чыычаах уйа туттубут. М. Тимофеев
3. Уустук, дэбигис өйдөммөт. ☉ Сложный, замысловатый, запутанный
   Бэйэҥ ииччэх-бааччах санааҕар мунан хаалан, бэйэҥ эрэ кыһалҕаҥ туһунан санаа мэһэйдээн, кинини көрбөт, өйдөөбөт, өйдүү да сатаабат этим. Н. Лугинов
   Мунуом диэн отой мунчаарбат кини, Ол хара тыатыгар эрэ буолбакка - Олох ииччэх-бааччах суолугар кытта! В. Миронов
4. сыһ. суолт. Бутуурдаахтык, дьүүлэдьаабыта биллибэттик. ☉ Путано, беспорядочно
   [Архитектор] сибээһэ суох көннөрү сурааһыннары ииччэх-бааччах тардыалыыр. Н. Лугинов
   Ооҕуй оҕус ситимин дыргыччы тардыталаан кэбиспит курдук, элэктэриичистибэ боробулуохалара ииччэх-бааччах сыыйыллаллара. В. Яковлев
   [Коркин] ииччэхбааччах гына бэлиэтэммит сурунар киниискэтин арыйбахтаата. НЕ ТАО

туохт.
1. Түүрүллэҥнии хамсаа, күүрэн түүрүтэ тардыталаа (хол., сирэйи этэргэ). ☉ Кривить лицо, хмуриться, сводя брови к переносице, напряжённо морщиться
[Максим] субу-субу хараҕа уоттанан, хааһа түрдэҥнээн кэлэр, көхсүн этиппэхтиир, түөһүгэр сыһыары туппут модьу-таҕа сутуругун өссө күүскэ ыгыта туппахтыыр. П. Филиппов
Кулуба сирэйэ уокка бырахпыт сарыылыы түрдэҥнээтэ, ытаан ыгыллаҥнаата. «ХС»
△ Кыыһыр, ыгымсый. ☉ Нервничать, раздражаться. Кыраҕа да кыыһыран түрдэҥниир идэлээх
2. Имиллэҥнээ (хол., таҥаһы этэргэ); өҕүллэҥнии мөҕүс (хол., чараас имиллэҥнэс тугу эмэ этэргэ); долгуннура хамсаа (ууну этэргэ). ☉ Заминаться (напр., о ткани); корёжиться, упруго сгибаться (напр., о тонком, легко гнущемся материале); волноваться (о водной поверхности)
Куһаҕан хотуур бүтэйдиҥи, дэбдиргэс, …… тууратыттан баттыалаатахха иэдэһэ имиллэҥниир, түрдэҥниир буолар. ААФ ОИОИС
Эрчимнээх дайбааһынтан эрдии салбаҕын суола чүөмпэҕэ төттөрү эриллэн, түрдэҥнээн, төгүрүйэн хаалар. Н. Заболоцкай
ср. хак. тирденъне ‘петушиться’, кирг. тиртеҥде ‘напрягаться; нервно подёргиваться; раздражаться, злиться’