халтарый диэнтэн төхт
көрүҥ. Сир ситэ ирэ илик буолан, сухабыт тимирэ тоҥ сиртэн халтарыйталаан тахсыталыыр. В. Короленко (тылб.)

атахтан диэнтэн хай
аата. Маҥнай ол-бу тутуу матырыйаала суох буолан, улахан атахтаныылар тахсыталыы сылдьыбыттара. В. Яковлев. Олорор дьиэ тутуута атахтаныытыттан үлэһиттэр мөлтөх усулуобуйаҕа олорбуттара, каадырдар уларыйа-тэлэрийэ тураллара. «Ленин с.»

даҕ. Ортотунан хотостугастаах (хол., киһи сирэйэ). ☉ Посредине впалый (напр., о лице человека)
Сыллай баҕыстыгас хоҥоруутугар кубаҕай мэҥнэр тахсыталаабыттар. Амма Аччыгыйа
Кини баҕыстыгас сирэйэ кытар гына түстэ. «ХС»
Халы-мааргы, кып-кыһыл баҕыстыгас сирэйдээҕин иһин Баҕыстар Баһылай диэн ааттаммыт. Р. Кулаковскай

аат. Кус оҕото. ☉ Утенок
Дулҕа быыһынан быыкаа бороҥ кусчааннар субуруһан дьурулууллар. Л. Попов
Ийэлэрэ «маатыргыы-маатыргыы», түргэн-түргэнник тарыкынайар, уу кырсыттан көтөн тахсыталыыр, кусчааннар эмиэ күөрэйэ сатыыллар. М. Ефимов

туохт. Сылбырҕатык, дьулуруччу, өрө халыйан таҕыс (хол., хайыһарынан). ☉ Стремительно подниматься вверх (напр., на лыжах)
Күдэн хаар аргыстанан, сытыы тыал кынаттанан, куоһаахтары таҥнары куйуһуйан түһүтэлээн, очурдары өрө тайаһытан тахсыталаан истэ. Амма Аччыгыйа

аат. Тугу эмэ тэрийэр киһи. ☉ Организатор
Бэҕэһээҥҥи уулусса дьонуттан туйгун тэрийээччилэр, удаарынньыктар тахсыталаатылар. Н. Заболоцкай
М. К. Аммосов бэртээхэй тэрийээччи, талааннаах агитатор, олус үчүгэй табаарыс этэ. СБТТ. «Кыым» хаһыат …… маасса өйүнсанаатын таба этээччи, түмээччи, тэрийээччи буолбута. «Кыым»

харгытаа диэнтэн хай
аата. Билигин архитектураҕа улуу суох, харгытааһын, кыаҕы мунньунуу кэмэ. Н. Лугинов
Үксүн уулуссалар быһа охсуһууларыгар улахан харгытааһын тахсар. В. Протодьяконов
Уунан, электроэнергиянан, итиинэн хааччыйыыга харгытааһыннар тахсыталаабыттара. ПА

хойутаа диэнтэн хай. аата. Уруокка хойутааһын
□ Биһиэхэ ардыгар хойутааһын, эрдэлээһин, тиэтэйии тахсыталыыр
Үнүрүүн Феня бостуугу кытта саҥарсыыта эмиэ онтон тахсыбыта. С. Окоёмов
Салайааччы дьаһалын көтүмэхтик толоруу, үлэҕэ хойутааһын биитэр үлэттэн эрдэ барыы, борогууллааһын эмиэ үлэ дьиссипилиинэтин кэһии буолар. СГПТ

эрдэлээ диэнтэн хай
аата. Болдьоммут тоҕус чаас туолуута, сиэр быһыытынан улахан эрдэлээһинэ, хойутааһына суох, ыалдьыттар кэллилэр. Н. Лугинов
Биһиэхэ ардыгар хойутааһын биитэр эрдэлээһин, тиэтэйии тахсыталыыр. С. Окоёмов
Л.Н. Харитонов булбут түмүктэрин уларытыы эрдэлээһин буолан хаалыан сөп. «ХС»

арыт. тыас туохт., сөбүлээб. Айаҕын иһигэр тылыҥ баппакка мэһэйдии сылдьарын курдук олуттаҕастык саҥар. ☉ Говорить невнятно (как будто язык во рту не помещается)
Аҕата биирдэ эмэ кыыһын диэки саҥардаҕына, Лиза өрө сыҥа түһэр, ол кэнниттэн: «Эн баҕас баллырҕаама!»– диир. Дьүөгэ Ааныстыырап
Ардыгар кини [Пьер Безухов] сэҥээрбит кэпсэтиитигэр киирсэн, бэйэтэ хайдах өйдүүрүн саҥаран баллыргыыр да, онтуката ардыгар букатын туспатык тахсыталаан хаалар. Л. Толстой (тылб.)