Якутские буквы:

Якутский → Якутский

атахтаныы

атахтан диэнтэн хай
аата. Маҥнай ол-бу тутуу матырыйаала суох буолан, улахан атахтаныылар тахсыталыы сылдьыбыттара. В. Яковлев. Олорор дьиэ тутуута атахтаныытыттан үлэһиттэр мөлтөх усулуобуйаҕа олорбуттара, каадырдар уларыйа-тэлэрийэ тураллара. «Ленин с.»

атахтан

туохт.
1. Атаххар турар буол, атаххынан хаамар буол (аан бастаан хаамар эбэтэр атаҕын оһоллоон баран үтүөрбүт киһи, сүөһү туһунан). Встать на ноги, начинать ходить (о человеке, животном, впервые начавшем ходить или оправившемся после травмы ног)
Оҕус өллөҕүнэ эбэтэр кыайан атахтамматаҕына, ону кинээс быһаарыаҕа. Амма Аччыгыйа
Хайыы-үйэ атахтаммыт, борбуйдарын көтөхпүт кулуннар сорохторо күн уотугар таалалаан сыталлар. И. Никифоров
Төрөөбүтүнэн тугут ийэтин бастакы уоһаҕын тото-хана испит, ийэтэ тугутун салыҥын үчүгэйдик салаабыт буоллаҕына, кини тымныыга тоҥмот, түргэнник атахтанар. ТНС ОКТК
2. көсп. Харгыстан, бытаар, ситэ сайдыма (туох эмэ мэһэйдээн, моһуоктаан). Тормозиться, стопориться в своем развитии, деятельности (в результате какого-л. препятствия, помехи)
Эһиги барыаххытыттан ыла биир да табыгастаах үлэһит түбэспэтэ. Онтон сылтаан оҕонньор эргиэнэ улаханнык атахтанна. Н. Якутскай
Техника кыратык да тохтоотоҕуна биитэр суох буоллаҕына, бары үлэ-хамнас барыта атахтанар, аҕыс айдаан тахсар. С. Никифоров
Сорох бириискэлэргэ сири хаһар техника уонна араас матырыйаал кэмигэр тиэрдиллибэккэ үлэ тэтимнээхтик ыытыллара эмиэ атахтаммыта. «Кыым»


Еще переводы:

сэрэнии

сэрэнии (Якутский → Якутский)

сэрэн диэнтэн хай
аата. Онно туох сэрэниитэ баарый, Стёпаҕа барыам диэн этиэм. М. Доҕордуурап
Атахтан ылыыттан тустуук эрэ барыта куттанар, ол иһин тустарга атахтан сэрэнии үксээччи. ПАК СБМ
Кириитикэлэниэм, сириллиэм диэн сэрэнии, килбигийии уруккуттан баар суол. ФЕВ УТУ

дьуорбалын

дьуорбалын (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт., кэпс. Уһун, синньигэс атахтан. Иметь длинные тонкие ноги
Дьуорбаллыбыт атахтаах, Чуоҕур эбириэн кынаттаах …… Дьиэрэҥ көтөр буолан, Дулҕа үрдүгэр үктэнэн Чуочаллан турар эбит. П. Тобуруокап

андылас

андылас (Якутский → Якутский)

андылаа диэнтэн холб. туһ. Доодор сотору сэрэнэ-сэрэнэ киирэн Сэргэйдээххэ андыласпыта, ыһыах саҕана атахтанара биллибитэ. В. Яковлев
Олохтоохтору кытта барсан дулҕалаах, бадарааннаах сирдэри туораан, андылаһа, ээбиллэни ыта, бултаһа сылдьарбыт. «ХС»

илиилэн

илиилэн (Якутский → Якутский)

туохт. Илиилээх буол. Иметь руки
Оҕолорум сордоохтор Эриллэ хаппыт илиилэнэн, Хатылла хаппыт атахтанан Бобулла буомуран хаалыах Сорукайдарын даа! Өксөкүлээх Өлөксөй
Уоран-талаан барарга Уһуктаах тарбахтаммыттар, Уоттаах илиилэммиттэр Улуутуйар Улуу тойон биистэрэ Ыраах ыырданыахха дэспиттэр. П. Ойуунускай

лэгиэ

лэгиэ (Якутский → Якутский)

даҕ., фольк. Олус улахан, кэтит, модьу. Чрезвычайно широкий, большой, могучий
Лэгиэ халлаан бэргэһэлээх, тэҥкэ тиит тайахтаах баар үһү (тааб.: тэллэй). Уон харалаабыт хотууру таҥнары туппут курдук түрбүү хара тыҥырахтанна, саар ыаҕас быһаҕаһын саҕа лэгиэ хара атахтанна. ПЭК ОНЛЯ II

атыл

атыл (Якутский → Якутский)

аат., кэпс. Хаамарга биир атах иккис атахтан ырааҕа (уста кээмэйэ). При ходьбе: расстояние от одной ноги до другой (как мера длины)
Атыл да арахсыма, хардыы да тэйимэ (өс хоһ.). Атыл билиҥҥи миэтэрэҕэ тэҥнэһэр. СНЕ ӨОДь
Сыыр чабырҕайыттан аллара биир атылы хардыылаа да, маҥан хаарга адьас субу дьэргэс гына түһүө. Софр. Данилов. Тэҥн. хардыы, хаамыы

дырай

дырай (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Лаппа уһун атахтан, оннук атаххынан хаамп, сүүр. Быть чересчур длинноногим; ходить, бегать на длинных ногах. Майаҕатта эһэн кээспит киһитэ икки атаҕа дырайбытынан, баран хаппыт буорга хам түһэн, хамсаабакка сыппыт. Саха сэһ
1977
Илья Виленкин - көнө дырайбыт уҥуохтаах эдэр-чэгиэн киһи. Болот Боотур
Көстөкүүн балаакка диэки хааман дырайда. П. Аввакумов

дыраҕар

дыраҕар (Якутский → Якутский)

даҕ. Аһара синньигэс, уһун, көнө (атах туһунан). Чересчур длинные, тонкие и прямые (о ногах)
Боссоой тиэргэн күөх отугар тиэрэ түстэ, дыраҕар атахтарын аччаччы тэптэ. И. Гоголев
[Оҕонньор] сотото билигин да дыраҕар, бытааннык атаҕын сыҕарытар. А. Сыромятникова
[Сылгылар] куҥнара хапсыйар, көхсүлэрэ өкчөйөр, дыраҕар атахтаналлар. «Кыым»

тэскилээ

тэскилээ (Якутский → Якутский)

туохт. Кимтэн, туохтан эмэ биллибэтинэн куот, тэйэн биэр. Убегать, удаляться тайком от когочего-л.
Бандьыыттартан куоракка тэскилээн киирэр дьон күн аайы үксээн истилэр. Амма Аччыгыйа
Эһэ оҕолорун батыһыннарбытынан, икки атахтан тэскилээн, үрэххэ таҕыста. Р. Кулаковскай
Мөлтөхтүк үөрэнэр оҕо учуутал олус бодьуустаһарын сөбүлээбэт, устунан оскуолаттан тэскилии сатыыр. «Кыым»
ср. др.-тюрк. тез ‘бежать, убегать; удаляться, отстраняться’

буомур

буомур (Якутский → Якутский)

туохт. Аанньа аһаабакка эбэтэр көрүллүбэккэ-хараллыбакка быһа түс, дьүдьэй, дьүүкээр, хат-куур. Хиреть, худеть, сохнуть (от недоедания, плохого ухода — о ребенке, молодняке скота и т. п.)
[Оҕолорум сордоохтор] Эриллэ хаппыт илиилэнэн, Хатылла хаппыт атахтанан, Ис иччитэ бэйэлэнэн, Муҥу көрөн, буору сөҕөн, Бобулла буомуран хаалыах Сорукайдарын даа! Өксөкүлээх Өлөксөй
Хамначчыт хара дьадах олоҕор хам ыллара сылдьар оҕобут буомура-буомура өрүһүнэн, син улаатан, сайыҥҥы нарын сибэкки курдук, ситэн-хотон испитэ. М. Доҕордуурап