Якутские буквы:

Русский → Якутский

государственный орган по управлению государственным имуществом

судаарыстыба баайын-малын дьаһайар судаарыстыбаннай уорган

обработка почвы по методу т. с. мальцева

Т. С. Мальцев ньыматынан бааһынаны оноруу (сири танастааһынна Т. С. Мальцев киллэрбит (50-с сыллар-даахха) сана ньыматын туһаныы — үс-түөрт сыл устата бааһына буорун тиэрбэккэ эрэ 40-50 см дириннээхтик көбүтэ-көбүтэ эрэ бурдугу ыһыы (Урал уонна Apgaa Сибиир оройуоннарыгар).)

орган по управлению муниципальным имуществом

муниципальнай баайы-малы салайар уорган

по

предл
I (д. п.)
1) по старости - кырдьан, кырдьаҕаһыттан, кырдьаҕаһын быһыытынан; по незнанию - билбэтиттэн, билбэт буолан
2) устун (по дороге - суол устун, суолунан)
I (пр. п.)
бүппүтүн, ааспытын кэннэ (по окончании каникул - каникул ааспытын кэннэ, по окончании учебного года - үөрэх дьыла бүппүтүн кэннэ)

предл.
по дороге - суол устун
по плану - былаанынан
по почте - почтанан
по ошибке - алҕаһаан
по рублю - солкуобайдым

по

предлог 1. с дат. п. (на поверхности, вдоль поверхности) устун, =нан; идти по дороге суол устун бар; спускаться по лестнице кирилиэһинэн түс; 2. с дат. п. (в пределах чего-л., в чём-л., где-л.) устун, -^г; по всей стране дойдуга бүтүннүүтүгэр; 3. с дат. п. (в направлении) хоту, =нан; плыть по течению сүүрүк хоту уһун; по следам преступника өстөөх суолунан; 4. с дат. п. (в области, в сфере) =нан, -ҕа; работать по найму наймыга үлэлээ; он врач по профессии кини идэтинэн врач; 5. с дат. п. (согласно, в соответствии с чем-л.) =нан; поезда ходят по расписанию поезтар расписаниенан сылдьаллар; работать по плану былаанынан үлэлээ; 6. с дат. п. (посредством чего-л.) =нан; послать по почте почтанан ыыт; сообщить по телеграфу телеграбынан биллэр; 7. с дат. п. (вследствие чего-л.) -ап, =нан; сделать по ошибке алҕаһаан оҥор; не явиться по болезни ыалдьан кэлимэ; 8. с дат. п. (на основании каких-л. признаков) =нан; старший по возрасту сааһынан аҕа; ранний по времени кэминэн эрдэтээҥи; 9. с дат. п. (при указании близости, родства) =нан; товарищ по работе үлэбинэн табаарыс; 10. с дат. п. (при обозначении срока, времени) =лыы, =лары; аайы; он работает по восемь часов в день кини күҥҥэ аҕыстыы чаас үлэлиир; заниматься по ночам түүннэри үлэлээ; по утрам сарсыарда аайы; 11. с дат. п. (для указания количества) =лыы; по рублю штука биирдиитэ солкуобайдыы; 12. с дат. п. (со словами скучать, тосковать, тоска) =ҕын; скучать по сыну уолгун аҕын; 13. с вин. п. (вплоть до) диэри, =нан; войти в воду по пояс курданаргар диэри ууга киир; сыт по горло хабарҕабар диэри топпун; 14. с дат. и вин. п. (в сочет. с числ.) =лыы; по одному биирдии; по два иккилии.

твердость

кытаанада (матырыйаал бэйэтинээҕэр кытаанах матырыйаалынан хомуру (дьөлө) баттыыры, охсору тулуйар хаачыстыбата.)

твердость по бринеллю

кытаанаҕы Бринеллии быһаарыы (хатарыллыбыт ыстаал бөкүнүгүнэн (саарыгынан) дэтээл ньуурун хомуру баттаныллар уонна ити матырыйаал кытаанаҕын, баттыыр күүс уонна хомуллуу иэнин сыһыаннарыгар тэннээн быһаарыы. Матырыйаал төһө кытаанаҕын өссө пирамида курдук алмаас кристалын төбөтүнэн хомуру баттаан (Виккерс ньымата) уонна үөһэттэн түһэриллэр саарык төһө үрдүктүк тэйэринэн (Шор ньымата) эмиэ быһаараллар.)

по-

приставка, суолтатынан: 1. туохтуурдары үөскэтиигэ туттуллар уонна көрдөрөр: 1) ханнык эмэ хаачыстыбаны ылыныыны, хол. побелеть туртай; 2) хайаапыны түмүгэр тиэрдиини, хол. погибнуть ел; 3) хайаапыны биир төхтүрүйүүнэн оҥорууну, хол. попросить көрдөс; 4) хайаапыны кыратык, кылгас бириэмэҕэ оҥорууну, хол. поговорить кэпсэтэ түс; 5) хайааһын саҕаланыытын, хол. побежать сүүр, сүүрэн бар; 6) "=ыва", "=ива" суф-фиксалары кытта хайааһын бүтэр уһуга биллибэтин уонна хатыланан барарын, хол. поглядывать көрүтэлээ, көрүөлээ; 7) хайааһын оҥоһуллуута кыратын, мөлтөҕүн, хол. помазать сыбыы түс, оҕунуохтуу түс; 2. даҕааһын ааттары үоскэтиигэ туттуллар уонна бэлиэтиир: 1) туох эмэ кэнниттэн . буолары; хол. посмертный өлбүтүн кэннинээҕи; 2) туохха эмэ сөп түбэһэри; хол. посйль-I ный күүс кыайар, кыах иһинэн; 3. даҕааһын уонна сыһыат тэҥнии степеннэрин үөскэтэргэ туттуллар уонна бэлиэ мөлтөҕүн көрдөрөр; хол. поменьше кыратык, ордук кыратык; 4. ханнааҕытын ыйар суолталаах даҕааһыны уонна аат тыллары үөскэтиигэ туттуллар, хол. пограничный кыраныыссатааҕы, кыраныысса аттынааҕы; побережье кытыл.

по-братски

нареч. бырааттыы, ини-бии курдук.

по-видимому

нареч
быһыыта, сэрэйдэххэ

по-видимому

вводн. ел. бука, быһыыта, бадаҕа; весна, по-видимому, будет ранняя саас, быһыыта, эрдэ кэлииһи.

по-домашнему

нареч. дьиэтээҕилии, дьиэҕэ курдук; одеться по-домашнему дьиэтээҕилии таҥын.

по-ленински

нареч. лениннии; работать по--лёнински лениннии үлэлээ.

по-моему

нареч.
мин санаабар

по-моему

нареч. 1. (по моему мнению) мин саныырбыкан; 2. (по моему желанию) мин баҕам хоту; 3. (по моему совету) мин этэрбинэн, мин эппиппннэн.

по-новому

нареч. саҥалыы, уларытан.

по-прежнему

нареч
уруккутунан, уруккутун курдук

нареч.
урукку курдук

по-прежнему

нареч. урукку курдук.

по-русски

нареч.
нууччалыы

по-свински

нареч. сибиинньэ курдук, киһиттэн түктэритик.

по-своему

нареч. 1. (по своему желанию) бэйэ баҕатын хоту, бэйэ сөбүлүүрүнэн; 2. (по своей воле) бэйэ билэринэн, бэйэ талбытынан.

по-свойски

нареч. разг. 1. (по-своему) бэйэ билэринэн; расправиться по-свойски билэргинэн дьүүллээ; 2. (как принято у близких) бэйэ киһитин быһыытынан; скажу тебе по-свойски эйиэхэ бэйэ киһитин быһыытынан этиим.

по-соседски

нареч. ыаллыы быһыынан.

по-старому

нареч. уруккулуу, урукку курдук, уруккутунан.

по-твоему

нареч. 1. (по твоему мнению) эн саныыргыиан; 2. (по твоему желанию) эн баҕаҥ хоту; 3. (по твоему совету) эн этэргинэн, эп эппиккинэн.

по-хорошему

нареч. үчүгэйинэн, эйэнэн, киһилии.

по-человечески

нареч. киһилии.

твёрдость

ж. 1. кытаанаҕа; 2. трен, (непоколебимость) кытаанаҕа, бигэтэ; твёрдость характера характер кытаанаҕа; твёрдость духа санаа кытаанаҕа.


Еще переводы:

крепость

крепость (Русский → Якутский)

1 ж. 1. (твёрдость, прочность) бөҕөтө, кытаанаҕа; крепость камня таас бөҕөтө; 2. (степень насыщенности чем-л.) кытаанаҕа, уоҕа; хатана; крепость раствора суурадаһын кытаанаҕа; крепость вина арыгы уоҕа.

уверенность

уверенность (Русский → Якутский)

ж. I. (твёрдость, решительность) эрэллээх буолуу, эрэллээх быһыы; эрэллээҕэ; уверенность ответов эппиэттиирэ эрэллээҕэ; уверенность движений хамсаныы эрэллээх бублуута; 2. (вера) эрэниилээх буолуу, эрэнии; уверенность в своих друзьях бэйэ доҕотторугар эрэниилээх буолуу.

лап

лап (Якутский → Якутский)

I
аат. Туох эмэ чуолкайа, чахчыта (үксүгэр тард. сыһыар-х тут-лар). Истина, правда, ясность (обычно употр. в притяж. ф.). Дьахтар киһи [Күн Толомон Ньургустай] Ла бын да бул бакка хаалла, Уола [Босхоҥоллой Мүл гүн] хайы-үйэ араҥаска [Бэлэмнээбит олохторугар] Олорбута эрэ баар буолбут. ТТИГ К ХКК
Б и лигин ты мныы сэттэ уон буолбатаҕына, алта уон кыраадыһа лап. Н. Апросимов
Оҕонньор бу оҕону Быыкаанныыр кимтэн булбутун билиэн баҕарардыы тыл быктарар да, кыыс лабын биллэрбэт. Н. Павлов
ср. алт. лап ‘точность, ясность, твёрдость’, тув. ылап ‘точно (пунктуально)’, монг. лав ‘точно, достоверно; точность’, бур. лаб ‘наверняка (обязательно)’
II
тыаһы үт. т. Хаптаҕай предмет туох эмэ үрдүгэр лаппаччы түһэн охсуллар тыаһа. Подражание звуку, воз никающему при ударе чем-л. плоским, мягким по чему-л., шлёп
Васин, саппыкы тын устан, …… наскылаах атахтарынан лап-лап үктэнэн, хоско ааста. Э. Соколов
Лап бааччы кэпс. — табыгастааҕын булбуттуу, табыллыбыттыы; сөрү-сөп буола. С удобством (располагаться на чём-л.); ровно, ладно (подходить к чему-л.)
Эһэ, суолу сытырҕалаан көрөн баран, мин диэки хайыспыта уонна суолум ортотугар лап бааччы олорунан кэбиспитэ. Н. Якутскай. Суванкул, лап бааччы сиргэ сытан, тэтэрээккэ буукубалары суруйан бадьаарытара. Ч. А й т м атов (тылб.). Лап гына кэпс. — 1 ) к ү ү скэ, тыастаахтык (тугу эмэ, туох эмэ хаптаҕайынан оҕус). С громким шлёпающим звуком (ударять, напр., л адонью по крупу лошади)
[Бухатыыр:] «Мин ыҥырдахпына, ыраах да буоллаххына чугаһаар, суох да буоллаххына баар буолаар, соноҕоһуом!» — диэн баран [атын] самыытыгар үс төгүл лап гына оҕуста. Саха фольк. Онтон Эрдэситов хаҥас илиитинэн остуолу лап гына оҕуста, сүр чэпчэкитик баадахыс гына ойон турда. А. Фёдоров; 2) сымсатык, хапсаҕайдык, сыыһа түһэрбэккэ (хол., хап, тут). Цепко и точно; метко, ловко (хватать, ловить или попадать куда-л., достигать какого-л. места)
Айыы Дьураҕастай бухатыыр, ойоҕун лап гына харбаан ылла да, суос-соҕотохто сур гынан хаалла. Саха фольк. Онуоха бу бухатыырдар түү тээҕэр чэпчэкитик, охтооҕор түргэнник өрө куугунаан таҕыстылар да, Ытык хайа үрдүгэр лап гына түстүлэр, охсуһан имитэлэһэн бардылар. Ньургун Боотур. Лап курдук кэпс. — үчүгэйдик сыста, эндирдэммэккэ дэхситик (хол., ыбыс). Ровно, плотно, точно (напр., ложиться на что-л.). Дьиэ муннуктара лап курдук ыпсыбыттар. Ср кирг. лап, тат. лап, ног. лап-лап ‘звукоподражание шлёпанию (напр., босых ног об пол)’

ньыгыл

ньыгыл (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Туох да дьиэгэ суох биир кэлим тыйыс, кытаанах оҥоһуулаах. Без какого-л. изъяна, твёрдый, крепкий, плотный. Ньыгыл таас
    [Ньургун Боотур] Алта былас холобурдаах Аманаат дараҕар сарыннаах, Баай тиитим бастыҥ дүлүҥүн Балтаччы ууран барыллаабыт курдук, Барылы ньыгыл быччыҥнаах эбит. П. Ойуунускай
    Сымара таастан килбиэннээх өҥнөөх, лыҥкынас тыастаах, ньыгыл ыстаал болгуо тахсан кэлэр. Амма Аччыгыйа
    Оччолорго Тэппэй өссө да үөрэнэ илигэ, оттон эһэтэ киппэ, ньыгыл оҕонньор кыһынын тыаттан киирбэккэ бултуура. Далан
  3. көсп. Кытаанах, бигэ түмсүүлээх. Сплочённый, единый
    Ол иһин эн аармыйаҥ хас буойуна барыта — герой, барыта чулуу, барыта ньыгыл. Суорун Омоллоон
    Биһиги литературабыт ньыгыл акылаата саха норуотун былыр былыргыттан муспут тылынан айымньытын кыһыл көмүс кылаатыгар …… олоҕуран, нуучча литературатын барҕардар сабыдыалынан ууруллубута. С. Данилов
    Саха уонна нуучча норуоттарын бөҕө, ньыгыл доҕордоһуулара үгүс сыллар усталарыгар бииргэ олорууга төрүттэнэн кытааппыта, сайдыбыта. ССЛИО
  4. аат суолт. Туох эмэ бөҕөтө, кытаанаҕа; күүстээҕэ. Единство, сплочённость; твёрдость чего-л.
    Ити курдук били болгуоҥ саамай ньыгыла, сиһин үөһэ, дьиҥнээх тимирэ эрэ ордон хаалар. Күннүк Уурастыырап
    Охсуһуу одун эрэйиттэн Чугуруйбат дьулуурдаах дьоннор, Ньыгылтан, тимир тимириттэн Кутуллан үөскээбит курдуктар. И. Эртюков
    ср. каракалп. нык ‘коренастый (крепкого телосложения)’, тат. нык ‘крепкий, прочный’
кыһа

кыһа (Якутский → Якутский)

I
аат.
1. Уһанарга тимири кытардар эбэтэр уулларар, ортотугар куоһахтаах буор оһох (ис өттө туойунан сыбаммыт, үөһээ диэкинэн синньиир төкүнүк быһыылаах буолар, куоһаҕар көмөрү кутан, күөрдүнэн күөдьүтэллэр). Кузнечный горн (цилиндрический сосуд, обмазанный изнутри глиной, в к-ром мехами раздувается огонь)
Кыһа төлөнө кыырыктыйбыт, Кыстык тыаһа чыҥкынаабыт. П. Ойуунускай
Эдэр киһи …… туттаччы кытарбыт тимири кыһаттан уһун кытаҕаһынан кыбыттаран ылан, балтанан ыас курдук эллиир. С. Васильев
Урут кыһаҕа салгын киллэриитигэр илии күөрдүнэн туһаналлара. АЕВ ОҮИ
2. көсп. Туох эмэ наадалааҕы, суолталааҕы, идэлээх дьону бэлэмнээн, оҥорон таһаарар тэрилтэ. Заведение, учреждение, где создается, формируется нечто ценное, важное, кузница чего-л. (напр., кадров)
Бу — Мирнэй орто оскуолата, хойукку инженердэр уонна учуонайдар үүнэр кыһалара. Л. Попов. «Кыым» буолта биһиги барыбыт Иитиллэн тахсыбыт кыһабыт. М. Хара
Суруйааччы айар кыһатыгар …… «Көмүстээх үрүйэ» уонна «Төлкө» диэн айымньылар уһаарыллан күн сирин көрбүттэрэ. Д. Васильева
3. көсп. Киһи уйана-хатана биллэр, буһар-хатар ыарахана, эрэйэ. То, что является средоточием каких-л. трудностей, испытаний, для преодоления которых требуются мужество, твердость
Охсуһуу уотун кыһатыгар уһаарыллар Туох барыта, ырыа да буоллун! Күннүк Уурастыырап
[Таня] күүһүгэр күүс эбиллибит, үүммүт, олох кыһатыгар буспутхаппыт курдук сананна. М. Доҕордуурап
Дьол бэйэтэ тиийэн кэлбэт, кини үлэ кыһатыгар уһаарыллар. «Кыым»
Үөрэх кыһата — үөрэх тэрилтэтэ, оскуола. Учебное заведение, школа
Бэйэбитигэр үрдүттэн музыкальнай, художественнай үөрэҕи салгыыр үөрэх кыһата хайаан да наада. «Кыым»
[Ермолаев] 1930 сыллаахха …… төрөөбүт нэһилиэгэр учууталлыы тахсыбыта. Онтон күн бүгүнүгэр диэри үөрэх кыһатыттан арахсыбакка үлэлиир. «Кыым»
ср. др.-тюрк., телеут. хыза ‘кузнечный горн’
II
аат. Өрүс, үрэх туруору, модьоҕо курдук сыыра. Высокий, крутой берег реки
Сүлбэ икки кытыытыгар иэдэстии кыһа буолар гына, ирбэт тоҥтон ыла ампаар охсон таһаарбыт этилэр. В. Яковлев
Өрүс кыһатыгар ыттыбакка эрэ, бадараанынан сыылаҥхайдаан соҕуруу диэки баран истибит. Т. Сметанин
Эһэ арҕаҕын, кыыл хороонун кытыытынааҕы буор модьоҕо. Куча земли, насыпь у входа в берлогу или в нору
[Учуутал] тыаҕа тахса сылдьыан саныыр эбит, тутуһуулаах тайахха, арҕаҕар киирээри кыһатыгар сытар эһэҕэ даҕаны түбэһиэххэ сөп диир. Болот Боотур
[Иһиччит Ньукулай] Куртуйах сүүлэр кыһатыгар туһахтыах буолар. Болот Боотур

слабый

слабый (Русский → Якутский)

прил. 1. (недостаточно сильный; болезненный) мөлтөх, ыарыһах; слабый ребёнок ыарыһах оҕо; у него слабое сердце кини сүрэҕэ мөлтөх; 2. (лишённый твёрдости, стойкости) мөлтөх, сыппах, уйан; слабая воля мөлтөх воля; 3. (плохо вооружённый) мөлтөх, кэбирэх; слабая армия мөлтөх армия; 4. мөлтөх; слабое государство мөлтөх государство; 5. (не сильный) мөлтөх; слабый удар мөлтөх охсуу; 6. (не крепкий, не насыщенный) мөлтөх, уоҕа суох, убаҕас; слабый чай убаҕас чэй; слабое вино уоҕа суох арыгы; 7. (незначительный) мөлтөх, симик; слабый свет симик уот; 8. (неясный) бүдүк, биллэр-биллибэт; слабые очертания бүдүк урсуннар; 9. (плохой) мөлтөх, салаҥ; слабая работа мөлтөх үлэ; 10. (не тугой) холку, тыҥатыллыбатах; слабая струна холку струна; # слабая сторона или слабое место кого-чего-л. мөлтөх өттө, кэбирэх сирэ.

тоҥустуу

тоҥустуу (Якутский → Якутский)

сыһ. Эбээн, эбэҥки тылынан. По-эвенски, по-эвенкийски
Ыалдьыкка тоҥустуу эт. «ХС»

эҥин-эҥинник

эҥин-эҥинник (Якутский → Русский)

по-разному.

аҥаардарынан

аҥаардарынан (Якутский → Якутский)

сыһ. Ортолорунан. Наполовину, по половине. Ардах уута биэдэрэлэри аҥаардарынан түспүт

түүрдүү

түүрдүү (Якутский → Якутский)

сыһ. Түүр омук тылынан (саҥар). По-тюркски (говорить). Түүрдүү саҥар