Якутские буквы:

Якутский → Русский

тиргиллии

и. д. от тиргилин=.

тиргилин=

быть несообразно длинным, не умещаться где-л.; бэрэбинэ сарайга баппат , тиргиллэ сылдьар бревно не умещается в сарае.

тиргиллээ=

см. тиргилин=.

Якутский → Якутский

тиргиллии

тиргилин диэнтэн хай
аата. Үлэни да киһи сөбүн көрөн үлэлиэхтээх, суоттанан көрүүтэ суох мэнээк кыаҕы таһынан тиргиллии сыанан аҕаабат. «Чолбон»
Эйэҕэс быһыы үксүүрэ буоллар, мин эрэ диэн тиргиллии аччаан, саатар биэрэкпитигэр оптуобус аанын былдьаһан үтүрүйсүү, анньыһыы уоҕа-кылына аччыа эбитэ ини дии санаатым. ТМ ДК

тиргилин

туохт.
1. Туохха эмэ баппат-иҥмэт курдук мөҕүс, үлтү сүргэйэр курдук хамсан. Производить резкие движения, биться, дёргаться, метаться
Манчаары өрө тиргиллэ түһээт, тутан турар дьоннору илгитэлээн кэбиһэр. В. Протодьяконов
«Ким тиргиллэн киирдэ диэбиппит, Сүөдэр эбит дуу», — диэн Көөдөҥ Уйбаан киирбит киһи итиригин көрөн албыдыйан саҥарбыта. П. Аввакумов
2. Тугу эмэ оҥороору эбэтэр оҥорон сүпсүгүр. Шумно, суетливо готовиться к чему-л. или совершать какое-л. действие
Манна таас пааматынньык туруортараары тиргиллэр этэ. И. Гоголев
Сайылык ыччаттара биир киэһэ бөһүөлэккэ субуоталыы бараары тиргилиннилэр. У. Нуолур
Саҥа дьыл чугаһаан турар кэмэ. Мин дьүөгэлэрбин кытта биэчэргэ бараары тиргиллэ сылдьабын. «ХС»


Еще переводы:

распирать

распирать (Русский → Якутский)

несов. разг. 1. см. распереть; 2. (о каком-л. чувстве) тиргилин, тиирэ киэптээ, толор.

баайсыылаах

баайсыылаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Олоҕо суоҕунан була сатаан буруйдааһыннаах. Имеющий необоснованные, придирчивые обвинения
Ити киэһэни быһа мин дойдубар, Маайыспар, бэрт уһун уонна хатыылаах, мөҥүттүүлээх, баайсыылаах суругу суруйбутум. Н. Кондаков
Балыыҥка маргыар, Баайсыылаах мөккүөр Балаҕаммыт түгэҕинэн Тиргиллибэтин, Кырыыстаах кыскыар Үөлэспитин үргүйбэтин. И. Гоголев

сүпсүгүнэй

сүпсүгүнэй (Якутский → Якутский)

сүпсүгүр диэн курдук
«Ээ, кырдьык, — Өрүүнэ сүпсүгүнэйдэ, — эттэ буһара охсуохха». Болот Боотур
Дьөгүөрсэ Тырынкаайап күтүөттэрин Сэмэн Кривошапкины хандьыдааттатаары кэлэн-баран тиргиллибитэ, сүбэлэһэн сүпсүгүнэйбитэ. Н. Якутскай
«Кэбис, тоҕо көмөлөспөт буолуомуй?» — дьиэлээх хаһаайын, ыалдьытын куоттарымаары сүпсүгүнэйэ түстэ. С. Курилов (тылб.)

быыһабыл

быыһабыл (Якутский → Якутский)

аат. Туохтан эмэ (кутталлаахтан, куһаҕантан о. д. а.) быыһанар, өрүһүнэр суол. Спасение, избавление от какой-л. беды, опасности
Өр да хаайтаран эрэйдэммитиҥ, Тимир килиэккэҕэ тиргиллэриҥ. Киэһэ, сарсыарда кэтэһэр этиҥ Илинтэн быыһабыл кэлэрин. Дьуон Дьаҥылы
Былыт быһаҕаһын курдук Быһа сүүрэн киирбит Быыһабыллаах быһыт баһылыга, Таас тойоно, Уу буойуна, Уот ууһа, Бар дьоҥҥо абыралы аҕалбыт. С. Зверев. Тэҥн. быыһаныы

сүпсүгүрүү

сүпсүгүрүү (Якутский → Якутский)

сүпсүгүр диэнтэн хай
аата. Кыһыҥҥы олох холку, былааннаах. Сайыҥҥы курдук сүүрүүкөтүү, сүпсүгүрүү суох. Үлэ ордук тахсымтыа. Н. Лугинов
Сайылык ыччаттара биир киэһэ бөһүөлэккэ субуоталыы бараары тиргилиннилэр, дьэ сүпсүгүрүү. У. Нуолур
Ыраах Наахараҕа холкуостар тэриллэллэр. Күнүстэритүүннэри сүпсүгүрүү, мунньах үөһэ мунньах, муҥура суох араатардааһын. «Кыым»

түүннэтэ

түүннэтэ (Якутский → Якутский)

сыһ., кэпс. Түүн диэкинэн, түүн буолуута. К ночи
[Дьахтар] түүннэтэ, саҥардыы нухарыйан эрдэҕинэ, чугас эргин хаан олбохтоммут хоһохтоох бандьыыт отучча киһилээх этэрээтэ үүтээҥҥэ тиргиллэ түспүтэ. П. Аввакумов
Бэйи, ыксаама. Түүннэтэ соҕус бараар. Хата, ыл чэйдээ. С. Никифоров
Ол киэһэ нэһилиэк сэбиэтин сиэссийэтэ эрдэттэн саҕаланан баран, хойут, түүннэтэ эрэ бүппүтэ. «Чолбон»

чыычыгыраа

чыычыгыраа (Якутский → Якутский)

туохт. Хатан, синньигэс саҥаны хаста да төхтүрүйэн таһаар (ханнык эмэ үөнү, хол., тыймыыты этэргэ). Издавать тонкий, звонкий звук, напоминающий шипение или негромкий свист (о каких-л. пресмыкающихся, напр., о ящерице)
Үөн өлөр мөхсүүтүн мөхсүбүт, чыычыгырыы-чыычыгырыы тиргиллибит. С. Маисов
Сарыы Кут сиргэ силлиир. Онтуката тыймыыт үөн буолан чыычыгырыы түһэн баран сүтэн хаалар. Куорсуннаах

тыыллаҥнас

тыыллаҥнас (Якутский → Якутский)

I
тыыллаҥнаа диэнтэн холб. туһ. Ыттар бары туран тыыллаҥнастылар, хаарга күөлэһийдилэр. Н. Габышев
[Эһэ оҕолоро] туран тыыллаҥнастылар, үөрбүт-көппүт курдук туран сүүрэн бойборуһа сырыстылар. Т. Сметанин
Дьон бары тыыллаҥнаһан, дьааһыйан, ыҥыранан утумситим уһуктан, туран кэллилэр. Эрилик Эристиин
II
даҕ. Имигэс, уунаҥнас. Упругий, гибкий, эластичный (напр., о резиновом шланге)
Аптамабыыл систиэринэтиттэн уһун бириһиэн оһоҕоһу уот саамай тиргиллэр киинигэр туһаайан, уу тыыллаҥнас сүүрүгүнэн тобулу тыктардылар. Софр. Данилов
Хаптаҕай чыскы икки тутааҕын уһуктарыгар тыыллаҥнас эрэһиинэ туруупка биитэр сылаанга куһуогун кэтэртэххэ дьыала тупсуо. ДьХ

нөрүй

нөрүй (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Төҥкөйөн ыл, төбө ҕүн төҥкөтөн умса соҕус туттан ыл (хол., киһини кытта дорооболоһон). Наклоняться, кланяться (напр., приветствуя кого-л. при встрече)
Саалаах киһи нөрүйэн эрдэҕинэ, Аргыылап оҕонньор эстибит тэптиргэлии тиргиллэ түстэ. Софр. Данилов
Ааҕа олорор кинигэтин ылан, эмиэ умса нөрүйбүтүнэн барбыта. И. Федосеев
Оҕонньор ыкса чу гаһаан, нөрүйэн кириэһи одууласта, тарбаҕынан туппахтаата. И. Гоголев
2. Токуруйан бүк түс (хол., мас туһунан). Наклон яться, сгибаться (напр., о деревьях)
Үрүйэ үрэххэ түһэр тумсун чугаһыгар биир бөдөҥ соҕус тиит таҥнары нөрүйэн турар эбит. П. Аввакумов
Хараастар хатыҥым нөрүйэн, Мин кыа йан көрбөккө хаалабын. М. Ефимов
ср. бур. нэрүүтэхэ ‘сутулиться’

сатана

сатана (Якутский → Якутский)

аат.
1. Итэҕэлгэ (хол., христианствоҕа) киһи дьүһүннээх гына кэпсэнэр сүрүн хараҥа тыын, таҥара утарыта. Олицетворённое злое начало в различных религиях, противоборник бога (напр., в христианстве), дьявол, сатана
Сатана буоллаҕына …… үс түүннээх күн тохтообокко алларастыы күлэр. Амма Аччыгыйа
2. үөхс. Абааһы, баҕайы. Паршивец, негодник
[Спиридонов тэрмэмиэтирин ылан көрө-көрө:] Бу сатана олох, төрүт тахсыбат дуу, хайа үөдэн? Суорун Омоллоон
[Тиргиллэр Тэрэнтэй:] Өрөпкүөм Өлөксөй сатана бэйэтэ бэҕэһээ хаана тохто-тохто куотта, кини да өлөрө буолуо ээ. Эрилик Эристиин
«Ээ, сатана, тохтоо», — ытын буойбута буолар Серафим. М. Попов