аат.
1. Кимиэхэ эмэ толороругар, оҥороругар бэриллэр сорук. ☉ Задание, поручение
Бары сорудахтарга үксүн бэйэтэ тылланан сылдьар үгэстээх киһи. Амма Аччыгыйа
Мин манна кэлбит сорудахпынан, маннааҕы олохтоохтор тылларын, уус-уран айымньыларын туһунан сураһан тахсабын. Н. Заболоцкай
Кини ийэтин сорудаҕын хаһан да төттөрү эппэтэ. Суорун Омоллоон
△ Булгуччу туолуохтаах дьаһал, бирикээс. ☉ Указание, подлежащее неукоснительному исполнению, приказ
Былаан диэн судаарыстыба сорудаҕа. Ону толорторуу да үрдүк чиэс. Н. Лугинов
Хамандыыр сорудаҕа Хайаан да туолуохтаах. Баал Хабырыыс
[Пистолет:] Табаарыс Саввин, эн сорудаххын толордум! С. Ефремов
Ол тааҥканы суох оҥорор сорудах Иван Кононов диэн киһи биһиэхэ тиксибитэ. М. Доҕордуурап
2. Оҥоһуллуохтаах, туолуохтаах сорук, былаан. ☉ План предстоящих работ
Быйыл сорудахтара улаатта: сопхуос хортуоппуй ыһыытын биир эрэ сиргэ — киин учаастакка түмэн, Иван Баянов сибэниэтигэр аҕыс уон гектары бүтүннүүтүн сүктэрдэ. П. Егоров
Ыччат, эн эдэр санныгар, Сүгүллэр элбэх сорудах. Д. Васильев
Саарбаһыт булчуттар уопуттара көрдөрөрүнэн, саарбаны бултааһын сезоннааҕы сорудаҕын барытын сыһа толоруохха сөп. ТВ СССБ
3. Толкуйдаан, суоттаан быһаарыллыахтаах, оҥоһуллуохтаах эрчиллии, садаача (хол., оскуола үөрэҕэр). ☉ Задание, задача (напр., в школьном обучении)
[Учуутал уруокка] аралдьыйбыттары кэмигэр буойталыахтаах, мөлтөхтөргө көмөлөһүөхтээх, эрдэ бүппүттэргэ эбии сорудах биэриэхтээх. Н. Лугинов
Хонтуруолунай дьыктааҥҥа бэлэмнэниҥ, маннык ыйытыыларга эппиэттээҥ, сорудахтары толоруҥ. ПНЕ СТ
Ыйытыылар уонна сорудахтар сүнньүлэринэн учуутал айымньы ис хоһоонун бэйэтэ кэпсиир. СЛСПҮО
ср. др.-тюрк. йарлыҕ ‘повеление, предписание, приказ’

I м. (одежды) саҕа; # схватить кого-л. за ворот кими эмэ саҕатыттан ыл (тугу эмэ күһэйэн толортор).

көр ылыннарымтыа
Дьөгүөр эппитин оҥорторон, толорторон баран тэйэр. Хайдах эрэ оонук бэйэлэрин тылларын ылыннарыгас, күүстээх дьон баар буолааччылар. «ХС»

прил
тыйыс; эппитин толорторор, кытаанах

прил.
кытаанах

туохт. Сорудаҕы, дьаһалы толорторо орто бирикээстэ биэр. ☉ Приказать
Чаҥкынас куолаһынан бирикээстээбитигэр, үс ньиэмэс тура эккирээтилэр. Н. Габышев
«Чэйгитин өрүҥ!» — диэтэ Попов бирикээстиир эҕэлээхтик. Амма Аччыгыйа
«Ол массыыналары хомуйан бэрэбиэркэлээбит аактаҥ ханнаный, ону аҕал», — бирикээстиир курдук уохтаахтык саҥарда. А. Софронов

харах бэстээх (бэһэ) — ымсыы санаалаах, ымсыы майгылаах. ☉ Завистливый
Ханнык да харах бэстээх Хабыр баҕатын толорторуохпут суоҕа. Күннүк Уурастыырап
Доҕор элбэх мин тулабар. Бааллар харах бэстээхтэр. Итэҕэспин эрэ таба көрөллөр Ол үөдэттэр. «ХС»

м. уст. харыстааччы, көрөөччү, толорторооччу; блюститель закона ирон. сокуону харыстааччы.

туохт. Кыҥкыйдаан, хаппырыыстаан, баҕаҕын тута толорторорго дьулус. ☉ Избаловаться, капризничать
Эн букатын оҕо эрдэҕинээҕиҥ курдуккун ээ. Кыратык таптыы түс да, атаахтаан бараҕын. С. Ефремов
Кини уруккутун курдук дьонугар наһаа атаахтыыра уурайбыта, үөрэҕэр тартаран, урут арахпат туруорбах балаҕаныттан тэйэн хаалбыта. Н. Якутскай
Катя Никитатыгар була сатыысатыы атаахтыыра. Н. Лугинов

дэхсилээ диэнтэн дьаһ
туһ. Сир төһө да тоҥнор, бульдозерынан суол солотоллор, дэхсилэтэллэр. Н. Якутскай
[Дьырылаан удаҕан] бу таптыыр таалар налыы сыһыытын килбэйэр киинигэр бэйэтин туруору көмтөрбүтэ уонна иинин буорун сири кытта тэҥ гына дэхсилэтэн кэбиспитэ. И. Гоголев
Сортуохап ону төттөрү толорторон, сирин дэхсилэтэн кэбиспитэ. А. Сыромятникова

даҕ. Сатаан салайар, хаһаайыстыбаны үчүгэйдик көрөристэр дьоҕурдаах. ☉ Способный, умеющий руководить, распорядительный
Кини бэйэтэ быһаччы дьаһаллаах, тылын хамначчыттарыгар толорторон арахсар, хабараан, дохсун тойон буолбута. Л. Попов
Кини төрүт да дьаһаллаах, астанньаҥ дьахтары ордорор этэ. Н. Заболоцкай
Булугас-талыгас дьаһаллаах хаһаайын буоларбар баҕарара. Ч. Айтматов (тылб.)