прил
туманнаах, тумарыктаах, тунаархай

прил. 1. туманнаах, күдэннээх; туманное утро туманнаах сарсыарда; 2. перен. (неясный) бутумах, бутуурдаах; 3. перен. (тусклый) өлбөөркөй; туманный взгляд өлбөөркөй харах, елбөөдүччү көрүү.

даҕ. Будулуйбут, ырааһа, сырдыга суох дьүһүннээх, болоорхой. ☉ Замутненный, потускневший; мутный, тусклый
Хайа үрэхтэрэ, үрүйэлэрэ буордаах будулхай уунан сүүрүгүрдүлэр. Н. Павлов
Будулхай туманнаах дьыбар түспүт. И. Никифоров

аат. Сыл бастакы ыйа. ☉ Январь
1923 сыллаах тохсунньу ортото. Амма Аччыгыйа
Толуу мас эркиннээх дурдатын Тохсунньу саҕана туппута. Күннүк Уурастыырап
Туманнаах тохсунньу Чысхааннаах киэһэтэ. П. Тулааһынап

даҕ. Туурак тылынан. ☉ По-турецки
Мин бүгүн Стамбулга сылдьаммын Ол дьикти киһини [Назым Хикмети] санаатым, Туманнаах дойдутун ахтарын, Хоһуйар туурактыы ырыатын. С. Данилов

I
түптэлээ I диэнтэн холб. туһ. Доропуун оҕонньордуун түптэлэһэ, ол кэнниттэн балыктаһа барыста. Н. Заболоцкай
— Чэ, тукаам, эдьиийдэргин кытта тахсыһан түптэтэ түптэлэс, сөп дуо. «Чолбон»
II
даҕ. Ыыс-быдаан, туох да үчүгэйдик көстүбэт (хол., буруолаах биитэр туманнаах). ☉ Непроглядный, невидимый (из-за густого дыма или тумана)
Үрэх толооно тымныы, түптэлэс. В. Протодьяконов
Айаан илиҥҥи өттө түптэлэс буруонан аҥаатта турар. Л. Попов
Түптэлэс бу салгын, суугунуу Түүннэри-күннэри оргуйда. Чэчир-72
◊ Түптэлэс тымныы — хойуу туманнаах, дьыбардаах улахан тымныы. ☉ Трескучий мороз с густым туманом
Түптэлэс тымныыттан тула барыта, оттуун-мастыын, сирдиин-дойдулуун эпсэри тоҥмут. В. Протодьяконов
Кыһыҥҥы түптэлэс тымныыттан барыҥныыр барыта балаҕаҥҥа саһар. И. Гоголев
Мин тохсунньу түптэлэс тымныытын үгэнэ кэлбитим. «Чолбон»

сыһ. Тыастаахтык (муннунан салгыны күүскэ тыынан таһаарарга). ☉ Шумно (о выдыхании воздуха через ноздри)
Ол күтүр Муус Байҕал ортотугар бууһурҕаччы тыыннаҕына, манна туманнаах тымныы түһэр дэһэллэр. Н. Якутскай
Дагдаҕар Баатыр, Чогдоон атын сиэтэн истэҕинэ, балачча өр бууһурҕаччы тыына-тыына тугу да саҥарбакка, тэһиини былдьаһа испитэ. Далан

аат., фольк. Хоту олоро сылдьыбыт былыргы биистэр ааттара. ☉ Название одного из древних северных племён
Майааттар кимтэн кииннээхтэрэ, хантан хааннаахтара өссө да ситэри араҥалана илик эбит. Багдарыын Сүлбэ
Туманнаах Түбэ олохтоохторугар аны куттал суоһаабыта — ол маҥан та ба түүтэ ахсааннаах майаат омуктар этилэр. Далан
Майааттары тоҥус буолбатахтар, юкагирдар диэн Ю.Б. Сим ченко эмиэ суруйар. «ХС»

даҕ. Инчэҕэй, элбэх ардахтаах. ☉ Сырой, дождливый
Таҥас куурбат, туманнаах, силбиктээх, күһүҥҥү куһаҕан күннэр кэлэллэр. Н. Якутскай
Сэтинньи силбиктээх тымныытынан солбуйда. М. Доҕордуурап
Былыттаах күн турара, халлаан, күһүҥҥү курдук, силбиктээх этэ. В. Протодьяконов
Быйыл улахан ардаҕа, силбигэ суох кураан күһүн буолла. «ХС»

1. аат. Халлаан, ыраах көстөр саҕах туманнаах, буруолаах буолан көстүүтэ. ☉ Легкий дым, туман (в холодное время года)
   Оччоҕо субу ый субу курдук күөх күдэригин түһэрэн турбута. Күндэ
   Кырыа хаар суорҕаннаах кыраайбыт үрдүттэн Кыһыҥҥы күдэрик кыйданан арахта. С. Васильев
2. даҕ. суолт. Хойуу (туман, буруо о. д. а. тустарынан). ☉ Густой (о тумане, дыме и т. п.)
   Кинилэр уулуссаҕа тахсаннар, күдэрик тумаҥҥа сүтэн хааллылар. В. Протодьяконов
   Кычкин оперативнай группата төннөрүн аҕай кытта буурҕа түһэн, аэродрому күдэрик хаарынан туох даҕаны көстүбэт гына сабар. Н. Якутскай