арыттаа диэнтэн дьаһ
туһ. Онуоха киэҥ сири тиэрдэрэ охсоору, сонуок саҕатыгар киириигэ-тахсыыга ырааҕынан арыттатан атыгыратыы баар буолар. Амма Аччыгыйа
Оттон билигин тыанан арыттатан уоннуу гаа сирин үс сүүс миэтэрэ уһуннаах, икки сүүс миэтэрэ туоралаах гына солуохтаахпыт. М. Доҕордуурап

сыһ. Сарсыҥҥы күнтэн саҕалаан. ☉ Начиная с завтрашнего дня
Сарсыҥҥыттан лабораторияны тутаҕын. В. Яковлев
Сарсыҥҥыттан [быһыт] буорун үлэтигэр турабыт. Үрэҕи туора биэс миэтэрэ туоралаах, икки миэтэрэ дириҥнээх …… иини хаһабыт. М. Доҕордуурап

аат. Кэтитэ суох чычаас хоруу. ☉ Неглубокий и неширокий ров, канава
Ойуурга уот бардаҕына — Ханааба хаһан бүөлүүллэр. Эллэй
Олбуор анныгар икки арсыын кэриҥэ туоралаах ханааба уута тымныытык килбэчийэр. И. Гоголев
Ынаҕы сүүрүгүрбэт ууттан, ханаабаттан, чалбахтан эҥин уулатар сатаммат. ДьСИи

даҕ.
1. Элбэх кэлиилээхбарыылаах; киэҥ-куоҥ. ☉ Имеющий оживленное движение; весьма широкий
Алта саһаан туоралаах Арҕан айан суолунан, Балысханнаах барыылаах Матасыыкыл аттанан, Силлиэ курдук көтүтэн Сирилэтэн иһэбин. «ХС»
[Амма] Арҕаа диэки өттүнэн Аҕыс уон арҕан үрэх аргыстаах, Алын айгырастаах саҕата Араҕас чачыр чараҥнаах. Саха нар. ыр. I
2. эргэр. Ыарытыган, ыарыһах. ☉ Болезненный, хворый. Кини арҕан ийэлээх. Арҕан оҕо

үлл. ахс. аат. Биир аҥаардыы. ☉ По полтора
[Соноҕос ат] сиэллэҕинэ, балтараалыы ыллар харыһы хардарар. Амма Аччыгыйа
Сэрии иннигэр Ньурба МТС-һа баара суоҕа уон тоҕус тыраахтардааҕа, түөрт хамбаайыннааҕа, балтараалыы тонналаах төрдүөйэх массыыналааҕа. П. Егоров
Күөллэрэ улахаттар: сахалар кээмэйдэринэн балтараалыы көс, ол аата уон биэстии килэмиэтир туоралаахтар. С. Курилов (тылб.)

аат. Дьиэ уҥа, хаҥас өттүлэрин араарар дьиэ үрдүгэр тиийбэт хаптаһын быыс. ☉ Недостающая до потолка дощатая перегородка (в доме)
Түөрт хаамыы усталаах, үс хаамыы туоралаах быыкайкаан хос, хаптаһын соҕоруокка. Н. Лугинов
Эһиэхэ орону ити соҕоруокка кэннигэр оҥордубут. Айталын
Кинээс …… хаҥас диэки соҕоруокка кэтэҕэр иистэнэ олорор дьахтарыгар ордоотоото. «ХС»
русск. загородка

сыһ.
1. Сүдү көрүҥнээхтик, киэн туттунуулаахтык. ☉ Горделиво, важно
Уҥуоргутун харах ылбат усталаах-туоралаах, итинник, муора курдук улахан улуу күөл аҥаардастыы аатыран, аҥнан-бохтон сыттаҕа. Күннүк Уурастыырап
2. Бэйэҕин улаханнык сананан, наһаа айгыстан. ☉ Считая себя важной персоной, слишком важничая
[Муустаах муора Өлүөнэҕэ:] Ону [аат-миҥэ былдьаһар анабылбын] эн Айыҥат хаан аймаҕар Абыралы арыйдым дии-дии Аҥнан-бохтон Абартыҥ даҕаны, Абааһы кыыс. Өксөкүлээх Өлөксөй
Оҕонньордоох-эмээхсин атахтаһа сытар нааралара нэлэйэр, онтон киэҥ-куоҥ ороҥҥо дьиэлээхтэр тапталлаах кыыстара Дуунньаас аҥнан-бохтон утуйар. Н. Габышев

аат. Уһуну мээрэйдээһиҥҥэ кээмэй сүрүн единицата, сүүс сэнтимиэтиргэ тэҥнэһэр. ☉ Метр (единица длины)
Кинилэр икки нэдиэлэ устатыгар дьаныардаахтык үлэлээн сэттэлии миэтэрэ усталаах, түөртүү миэтэрэ үрдүктээх, биэстии миэтэрэ туоралаах быһыт аанын икки ардынааҕы ампаардарын хонууга оҥорон бэлэмнээтилэр. М. Доҕордуурап
Ураһа а а н а т ө һ ө ҕ ө д а б э р т н а м ы һ а х , үлүннэҕинэ миэтэрэҕэ тиийэрэ буолуо. Н. Заболоцкай
Киһи хотуурунан биир миэтэрэ сир отун ортотунан түөртэ дайбаан охторуон сөп. «ХС»

даҕ. Халыҥ сыаламмыт эбэтэр сыанан бүрүллүбүт. ☉ Жирный
Харытыан кырдьаҕас кимиилээхтик аһыыр-сиир. Сылгы суор холото сыалаах ойоҕоһун кытта улар түөһүн, холун-буутун хадьырыйар. Л. Попов
Балыгын өрөҕөтүттэн эмиһин, сыалааҕын ылан айаҕар угар. Н. Якутскай
Ньукулааскы куура буспут сыалаах эти курхар ыстаата, тарбахтарын саланна. Т. Сметанин
◊ Сыалаах мас — бэскэ маарынныыр уһун сымнаҕас иннэлээх лабаалаах эриэхэлээх мас. ☉ Кедр
Шарапов дьиэлэрин, лааппыларын утарыта сыалаах мастан тутуллубут дьиэ дьэндэйэн турар. Н. Якутскай
Манна көһүнэнкүннүгүнэн усталаах-туоралаах сирдэргэ хара систэр, бэс чагдалар, хатыҥ чараҥнар, сыалаах мастар, онтон да атыттар үүнэллэр. И. Данилов
Сыалаах мас уонна кинини харыстыыр дьаһаллар булгуччу наадалаахтарын туһунан кинигэҕэ тоһоҕолоон бэлиэтэнэр. «ХС»

аат.
1. Нууччаҕа урукку уста кээмэйэ, 2,134 миэтэрэҕэ тэҥ. ☉ Старая русская мера длины, равная 2,134 м, сажень
Мин олорор сирбэр нэһилиэк оскуола тутан эрэр, уон саһаан усталаах, үрдүгэр мэндиэмэннээх буолар үһү. Күндэ
Балаҕанныырап киниттэн биэс-алта саһаан эрэ кэриҥинэн хаалан иһэр. С. Никифоров
2. Оттор мас чуурканан икки миэтэрэ усталаах, биир миэтэрэ туоралаах уонна үрдүктээх гына кыстаммыта. ☉ Деревянные чурки для растопки, сложенные в штабель длиной в два метра, а шириной и в высоту в один метр, сажень
Халдьаайы үрдүгэр ыал баранар уһугар элбэх саһааннар кыстаммыт сирдэригэр тиийдилэр. Эрилик Эристиин
Сорохтор оройуоҥҥа саһаан киллэрэ, таһаҕас тиэйэ, сорохтор биригээдэнэн муҥхалыы тарҕастылар. М. Доҕордуурап
△ Чуурканан кыстаммыт оттор мас. ☉ Деревянные чурки, сложенные в штабель
Таһырдьа кыстанан турар саһаан күлүгүттэн биир киһи кэлэн кэлииккэ аанын аһан биэрдэ. В. Чиряев