тыгыалаа диэнтэн бэй
туһ. Бытарыттар тымныы, аандаан Манна суоҕун, Суоҕун курдук, Тымныы муоһун тоһутан Тыгыаланар төлөн курдук. С. Данилов

көр бөскөччү
Мөскөччү уойбуккун. ПЭК СЯЯ
Оҕонньор ааттаах илимньит, күө л мөскөччү уо йбут чыырынан күндүлүө, балык өрөҕөтүн ытырдаххына — сыанан тыгыалыа. Н. Габышев

несов. I. кого, по чему (давать щелчки) тыгыалаа; щёлкать по лбу сүүскэ тыгыалаа; 2. (производить звук при ударе и т. п.) таһырҕаа, тыһыгыраа, таһыгырат; щёлкали выстрелы саалар тыастара таһыргыыра; 3. что (грызть с треском) лыһырҕат, кычырҕат; щёлкать семечки сиэмэни лыһырҕат; 4. (о некоторых птицах) бучугураа, ыллаа; # щёлкать зубами хоргуй, аччыктаа; щёлкать на счётах суоту лаһырҕат, суокка оҕус.

тытыгыраа диэнтэн дьаһ
туһ. Гладков кинилэр байыаннай оскуолаҕа баран иһэр докумуоннарын ылан тэниччи тутта уонна түннүк тааһын тоҥсуйан тытыгыратта. Н. Якутскай
Кокоринов төбөтүн нөрүтэн, ылгын чыҥыйатынан ыстакаанын тыгыалаан тытыгыратта. А. Фёдоров

даҕ. Курулас-харылас; дохсун (хол., уу, ардах туһунан). ☉ Бурлящий (напр., о воде); проливной (о дожде)
Устар муус күрүлэс тыаһа, кус-хаас саҥата саас кэрэ да муусука буоллаҕа. Далан
Орхон өрүс баһыгар лиҥкинэс тыалар, дириҥ хаспахтар, сир анныттан тыгыалыыр итии уулар, күрүлэс күрүлгэннэр, таас очуостар бааллар. И. Федосеев
Сир тымырын быһа хаспыппыт, өлүү болдьохтоох, ол күн күрүлэс ардах түспүтэ. ДФС КК

нөрүй д и э н к у р д у к
С и и д э р к э төбөтүн нөрүттэ, чочумча сөһүргэстээн турбахтаат, эмискэ ойон турда. И. Гоголев
Кокоринов төбөтүн нөрүтэн, ылгын чыҥыйатынан ыстакаанын тыгыалаан тытыгыратта. А. Фёдоров
[Кур туйахтар] Төбөлөрүн нөрүтэн Кынаттарын саратан, Күөрчэхтэнэ эргийэ Чуһуураллар куотуһа. «ХС»

атаххын оллооннуу уур (кэбис) — оллоон кэбис диэн курдук (көр оллоон)
Оҕонньор, дьоһуннаан кэпсэтэр быһыынан, атаҕын оллооннуу уурунна, туос холтуунун таһааран, ойоҕоһун тыгыалаата. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор атаҕын оллооннуу ууран, тобугуттан тардыстан олорон, кыыһырбыт-абарбыт дьахтар ойууннуу тартарыылаах куолаһынан бу курдук ыллаан барда. Эрилик Эристиин
Чэ, буоллун даҕаны — оҕонньор кэпсиирдии оҥостон, атаҕын оллооннуу ууруммута. И. Федосеев

аат. Кыра үрүйэ, сүүрээн. ☉ Маленький ручей
Сырыттым ахтыбыт ыырдарбар — Арҕааҥҥы бырааным сиһигэр, Улахан куччугуй маардарбар, үрүччэм тыгыалыыр сиригэр. Күннүк Уурастыырап
[Саас] үрүччэлэр айманан, үрэхтэргэ түстүлэр, Муус бобууну бурайан, өрүстэр үөрэ сүүрдүлэр. Эллэй
Тоҕо түргэн үрүччэ, Үөрдүҥ-көттүҥ итиччэ? Ханна тиэтэйэн маннык чаҕаарыйдыҥ хатаннык? П. Дмитриев

аат. Өрүс, үрэх хочотун икки өттүнэн кыһалыы, сэлэлии үрдээн турар буор модьоҕо томтордор, хайалар. ☉ Горы, холмы вдоль берега или долины реки; коренной берег, высокая терраса (обычно у рек, текущих по плоскогорью)
Сырыттым ахтыбыт ыырдарбар — Арҕааҥҥы бырааным сиһигэр — Улахан-куччугуй маардарбар, Үрүччэм тыгыалыыр сиригэр. Күннүк Уурастыырап
Өлүөнэ эбэкэм үргүөрүн үрдүгэр, Кэрискэ бырааным кэрдиитин иһигэр, Тунаарар Туймаадам таманын киинигэр Туругуран тураҕын, Дьокуускай куоратым. И. Чаҕылҕан
Элиэнэ эбэккэм үлүскэн сүүрүгэ Икки күөх быраанын аннынан килбэҥниир, Сүүрүккэ көрүнэр быраанын дьүһүнэ Күөҕүнэн долгуйан көмүстүү мичиҥниир. И. Эртюков

1. тыгыалаа диэнтэн холб. туһ. Кыракый аппаларынан, синньигэс силээннэринэн, бэл дулҕалаах сүлбэлэринэн уу тыккырас тымырдара тыгыаластылар. И. Сосин
   2
   даҕ. суолт. тыгыалай 2 диэн курдук. Ырыа бүтүүтүгэр, дьон тыыннара кылгаан тыгыалас, быгыахтас буолан баран, аҥаардас күөмэйдэринэн эрэ «мн-мн-мны» диэн киҥкинэйдэһэллэрэ ыҥыргыыр. Болот Боотур. Тыгыалас дьэҥкир Таас үрүйэ тыаһа Тарҕанан барда дуу диэбитим, …… Хомус тардан Хоҥкунатан барбытын Хоолдьуктаах бэйэм Хоҥкуйан истэр эбиппин. Р. Баҕатаайыскай