м. разг. тэтиэнэх киһи, кытаанах киһи.

даҕ., эргэр. Бэйэтин үчүгэйдик кыанар, тэтиэнэх. ☉ Достаточно крепкий, сильный
Бука, чаччырҕа соҕус уонна ньымса киһи эбитэ буолуо. Күннүк Уурастыырап
Өйдөөх санаалаах, күүһүнэн да чаччырҕа киһи. «ХС»

сыһ. Балачча, хото, сөп буолар кээмэйинэн. ☉ В достаточной степени, порядком
Кылааннааҕы кыайа кыстаан Аар-саарга аатырбытын, Аатырдар да кыһалҕаттан Кыайан куоппатаҕын. С. Данилов
Сыарҕаны бэркэ кыайа кыпчыйар, тэтиэнэх. Болот Боотур
Дуогабары бастаан кыайа түһэрсэр куолу. Р. Баҕатаайыскай

көр эдэрчи
Кини бөҕөтаҕа үүдэһиннээх, киппэ сэбэрэлээх, билигин даҕаны бэрт тэтиэнэх эдэрсин көрүҥнээх оҕонньор. Софр. Данилов
Кубархай уҥуох сирэйдээх, хатыҥыр эдэрсин киһи туран кэллэ. Болот Боотур
Соһуйбуттуу көрбүт эдэрсин дьахтар тахсан, сылабаарга уу кутан, тымтык тыыран элэҥнээтэ. Н. Габышев

эб. Даҕааһыннартан хайааһын бэлиэтин мөлтөһүөрүн көрдөрөр сыһыаттары үөскэтэр. ☉ От прилагательных образует наречия, выражающие слабую степень признака действия
Тоҥуй соҕустук дорооболосто. Амма Аччыгыйа
Икки алаадьытын, Эрэйдээх баара, Тэтиэнэх соҕустук Тэс гына, Тиэрэ бырахпыт. П. Тобуруокап
Кылбановскай манна кэлэн уһун соҕустук саҥата суох олорбохтообута. В. Яковлев

эм диэнтэн атын
туһ. Син кэпсииригэр тиийиэ, хайдах соҕотоҕун дьуоҕара, санааҕа эмтэрэ сылдьыай! Н. Габышев
Киһи муҥнаах мөлтүүр-ахсыыр да буолар эбит. Ыарыыга эмтэриэн иннинэ кини саҕа тэтиэнэх киһи суоҕун курдуга. П. Аввакумов
Ааныска оҕото төрөөтөҕүнэ хайдах эмтэриэҕин, суулуоҕун санаата. Күрүлгэн

прил. I. (не больной) доруобай, чэгиэн, чэбдик; здоровый ребёнок доруобай оҕо; 2. перен. (правильный) сөптөөх; здоровая критика сөптөөх критика; 3. (полезный) доруобуйаҕа туһалаах, чэбдик; здоровая пища доруобуйаҕа туһалаах ас; здоровый воздух чэбдик салгын; 4. разг. (крепкий) модьу, тэтиэнэх; здоровый парень модьутаҕа уол, чиргэл уол; 5. разг. (большой, сильный — о предмете, явлении) сүрдээх, олус улахан; здоровый мороз сүрдээх тымныы; # будь здоров! этэҥҥэ сырыт! (при расставании); доруобай буол! (при чихании).

даҕ. Бэйэтин үчүгэйдик кыаммат, тэтиэнэҕэ суох (үксүгэр сүөһүнү этэргэ); мөлтөх, ыарыһах көрүҥнээх (киһини этэргэ). ☉ Хилый, слабый (обычно о скоте); имеющий ослабленный, нездоровый, болезненный вид (о человеке)
Сайыҥҥы төрүөх үксүн оккураҥ, мөлтөх буолааччы. АГГ СУоД
Наар кырдьаҕас сылгылар ханыылаһар буоллахтарына, оҕолоро оккураҥ буолар. В. Титов
Куурусса сииктээх сиргэ турар буоллаҕына, аанньа аһаабат, оккураҥ, куруук ыалдьар буолар. ДьСИи
Кини улаатан да баран, сүрдээх сытыары-сымнаҕас майгылаах оккураҥ көрүҥнээх киһи этэ. «Чолбон»

дьүһ. туохт.
1. Үллэн, култайан таҕыс; төгүрүйэ үллэн көһүн. ☉ Вздуваться бугром, вспучиваться; пузыриться; казаться надутым, туго набитым
Көппөйөн көстөр тэс курдук хааһаҕы киллэрэн, таҥнары тутта. Болот Боотур
Хапсыйбыт омурда көппөйөн, Хамсатын обордо. С. Тимофеев
Киэҥ ырбаахытын көхсө, салгын хааланан, көппөйбүтүнэн сүүрэ турда. А. Сыромятникова
2. көсп., кэпс. Эстэн-быстан хаал, сылбаахы буолан хаал. ☉ Израсходовать, истощить все силы, выбиться из сил
Үс көһү хаамаат, көппөйөн хаалла. — Хойгуо хоппот чиҥ отун хас да тэтиэнэххэ холунар киһи тахсан бастаан ононманан тырыта тыытан көрдүлэр да, сотору көппөйө уҥнулар. Болот Боотур
Таба сайыҥҥы үөнү-көйүүрү эбэтэр бастакы куйаастар түһүүлэрин тулуйбакка таах көппөйөн хаалыан сөп. ЗПН ЧТ

туохт.
1. Ононманан маҥхайан, туртайан бар (баттах, бытык туһунан). ☉ Начать седеть местами (о волосах, усах, бороде)
Баттаҕа кыырыктыйбыт, бытыга маҥхайбыт. Н. Неустроев
Аҕабыыт …… кыырыктыйан эрэр бытыгын уҥа илиитинэн туора сыыйталаан баран, …… олох маска кэлэн олордо. Эрилик Эристиин
Харачаас ханан да кыырыктыйа илик чох хара кыргыылаах баттаҕа оҕонньору билигин да чэгиэн, тэтиэнэх көрүҥнүүр. П. Филиппов
2. Тунаара туртайан көһүн. ☉ Быть подернутым белесой дымкой
Муора кыырыктыйбыт киэҥ куйаарын үрдүнэн тыал былыты чуоҕутар. Амма Аччыгыйа
Хойуу уктаах ньэчимиэн …… кыырыктыйа саһарчы буһан, намыын тыалга долгулдьуйа турар. В. Протодьяконов
Ойуур барахсан кыһын кыырыктыйа кырыардаҕына да кэрэ буолар. Г. Угаров