Якутские буквы:

Якутский → Якутский

төгүрүктээһин

аат., байыан. Кыргыһыыга өстөөххүн кыдыйаары эбэтэр билиэн ылаары тула өттүттэн быһан, хааччахтыы хаайыы. Положение, при котором кто-что-л. изолирован от остальных кольцом вражеских войск, окружение
Төгүрүктээһиҥҥэ түбэстэххэ сокуон биир: ыстаап дьыалата өстөөх илиитигэр киирэр куттала үөскээтэҕинэ, уматыллыахтаах. ДАЛ УуУоО
«Севастопольскай кэпсээннэргэ» төгүрүктээһиҥҥэ түбэспит куорат бэрээдэгэ уонна киэҥ-холку быһыыта чаҕылхайдык суруллаллар. НАИ ЛТНСУП
Сэрии бастакы ыйыгар мин сулууспалаабыт уон иккис аармыйам фашистар төгүрүктээһиннэригэр түбэспитэ. «ХС»

төгүрүктээ

туохт.
1. Туохха эмэ төгүрүктэ оҥор (хол., уруһуйдаан, сыһыаран). Приделывать к чему-л. круг, кружочек (напр., нарисовав, приклеив). Сибэккиҥ ортотугар саһархай кумааҕынан төгүрүктээн биэр
2. Кими, тугу эмэ тулалаа, иилии эргий, төгүрүй. Располагаться вокруг кого-чего-л., окружать, обступать когочто-л., опоясывать что-л. Хонууну иһирик титириктэрдээх, дьылыгырас көнө мастардаах тиит ойуур төгүрүктээбит. М. Ефимов
Дьон миигин аттары, бэйэлэри төгүрүктээн кэбистилэр. Н. Заболоцкай
Биһиги дойдубутун уонна атын судаарыстыбалары төгүрүктүүр муоралар, акыйааннар уораҕайдарынан ойоҕосторугар куораттар ааттара суруллубут. ДьДьДь
3
төгүрүй 5 диэн курдук. [1922 сыллаах сайын] Кыһыл Бүлүү куоратын үрүҥ бандьыыттар этэрээттэрэ сүүс биир күн төгүрүктээн олорбута. Н. Габышев
4
төгүрүй 6 диэн курдук. Элбэх оҕолоох ийэлэри дириҥ ытыктабылынан, итии кыһамньынан, дьиҥнээх албан аатынан төгүрүктүөххэ баара. Софр. Данилов


Еще переводы:

окружение

окружение (Русский → Якутский)

с. 1. (действие) төгүрүйүү, эргийии, эргийэн ылыы; 2. (окружающая среда) тулалааһын, төгүрүктээһин; капиталистическое окружение капиталистическай тулалааһын; 3. төгүрүктээһин; вырваться из окружения төгүрүктээһинтэн таҕыс.

блокировка

блокировка (Русский → Якутский)

ж. 1. (окружить) төгүрүктээһин; 2. (закрепить, заключить) хатааһын , (остановка ч.-л.) тохтотуу;

иилээһин

иилээһин (Якутский → Якутский)

аат. Туох эмэ эргиччи, төгүрүччү баар буолуута. Окружение (расположение вокруг кого-чего-л.), кольцо (полное, плотное окружение)
Мэхээчэ отучча бандьыыт иилээһинигэр түбэспитэ. «ХС»
Өһүөннээх төгүрүктээһин иилээһинигэр туруулаһан олоруохха наада этэ. «ХС»

кот

кот (Русский → Якутский)

м. атыыр куоска, куоска; # кот наплакал разг. олус кэрээн, наһаа аҕыйах. . котёл м. 1. солуур (для варки пищи); хочу ол (для получения пара); 2. перен. разг. (питание) хочуол, аһылык; общий котёл уопсай хочуол; 3. воен. төгүрүктээһин, эргиир; попасть в котёл төгүрүктээһиҥҥэ түбэс.

блокада

блокада (Якутский → Русский)

воен. блокада || блокадный; блокада төгүрүктээһинэ блокадное кольцо.

чиэстээһин

чиэстээһин (Якутский → Якутский)

чиэстээ диэнтэн хай
аата. Хайдах курдук чиэстээһиний! Суорун Омоллоон
Бүгүн манна Саһыл Сыһыы чэҥ муус төгүрүктээһинин тулуйбут дьоруойдары чиэстээһин буолар. Е. Неймохов
Үбүлээри чиэстээһин судургу, сэмэй эрээри, олус истиҥ, долгутуулаах быһыыга-майгыга буолла. АА ИБ

курдааһын

курдааһын (Якутский → Якутский)

аат.
1. Туох эмэ эргимтэтэ, төгүрүктээһин. Круг, окружность чего-л., окружение
Илиҥҥи улуустар эргийэр үөстэригэр соҕотоҕун түөлбэлэнэн хаалбыт дэриэбинэҕэ уот курдааһыны туоратан сибээһи тиэрдии — дьэ бу баар боппуруоһа. Н. Якутскай
Саха сылгылара эт мөҥүрүк буоланнар, курдааһын кээмэйдэрэ [монгол киэниттэн] сүүрбэ-отут сэнтимиэтир ордон иһэр. М. Чооруоһап
2. геогр. Айылҕаларынан, үүнээйилэринэн, кыылларынан, салгыннарынан сири эргийэ барар атылыы килиимэттээх дойдулар балаһалара (курдааһыннар сүнньүнэн арҕааттан илин сыталлар). Пояс (географический)
Географическай курдааһыннар истэригэр даҕаны айылҕа атынатыннааҕа бэлиэтэнэр. КВА МГ
Курдааһын бириэмэтэ геогр. — аан дойдутааҕы сөбүлэһиинэн Сир үрдүн меридианнарынан сүүрбэ түөрт чааһы курдааһыныгар үллэрии. Часовые пояса
Хас биирдии курдааһын ыаллыы курдааһынтан биир чааһынан уратыйар. САИ ССРС ФГ

окружает

окружает (Русский → Якутский)

гл.
төгүрүктүүр (төгүрүктээ), тулалыыр (тулалаа)

биһилэх

биһилэх (Якутский → Якутский)

аат.
1. Тарбахха кэтиллэр киэргэл. Кольцо
Кыһыл көмүс биһилэҕин устан иһэн төттөрү анньан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Кини илинкэлин кэбиһэр үрүҥ көмүс симэҕин уонна кылдьыы көмүһүн, кыһыл көмүс харыйа ытарҕаны, хас да биһилэҕи таһааран эрин иннигэр уурар. Н. Якутскай
Оҕолор …… дьиэлэригэр кэлэн сэлиэнэйдээх ууга биһилэҕи түһэрэн, олох маска бүргэһи сүүрдэн эҥин бараһыайдыы сатыыллар. Софр. Данилов
2. Киһи тарбаҕа батар гына кытаанах матырыйаалтан оҥоһуллубут (хол., төлө тардарга) тиэрбэс. Предмет в форме круга, обода из твердого материала
Тимир биһилэҕин төлө тардарбын кытары парашютум тэнис гынан эрэрэ. «ХС»
[Гавриил] илиитигэр тутан иһэр лимонкатын биһилэҕин төлө тардар. А. Данилов
Рекламаларга биэс араас өҥнөөх биһилэхтэр — олимпийскай оонньуулар бэлиэлэрэ көстөллөр. Е. Неймохов
3. Бүүрүк, тиэрбэс курдук быһыылаах туох эмэ. То, что имеет форму круга, обода
Умнаска сэбирдэхтэр сыстыһар сирдэригэр биһилэхтэр (түмүктэр) икки ардыларынааҕы уста түмүктэр икки ардылара диэн ааттаналлар. ПФМ КО
Таммах түстэҕин аайы ууга төгүрүк биһилэхтэр эрилиҥнэстилэр. В. Арсеньев (тылб.)
4. көсп. Ким эмэ кими-тугу эмэ тулалааһына, төгүрүктээһин. Положение, когда кто-л. окружен кем-чем-л., замкнут круговой линией чего-л.
Бандьыыттар биһигини тохсунньуттан ыла биһилэх курдук төгүрүйэн хаайан кэбиспиттэрэ. ГСС
Түөрт уон сыллааҕыта, 1943 сыл тохсунньу уон аҕыс күнүгэр Ленинграды тула гитлеровскай сэриилэр биһилэхтэрин көҥү көтүү түмүктэммитэ. «Кыым»
Биһилэх кутуһуу (кистээһин) — саха оонньуута — биһилэх кутааччы тула олорор оонньооччулар хайаларын эрэ ытыһыгар биллэрбэтинэн биһилэх түһэрэр. «Биһилэх кэл», — диэн ыҥырдаҕына, атыттар биһилэхтээх киһини тута сатыахтаахтар. Туттарбатах киһи биһилэх кутааччы буолар. Якутская национальная игра «Колечко»
Ведущий, у которого находится кольцо, ходит по ряду и делает вид, что в ладонь каждого опускает кольцо, и тем временем незаметно опускает его в чьи-л. ладони. Немного отойдя от играющих, вызывает: «Колечко, выходи!» Тот, у кого оказалось колечко, стараясь вырваться из своей пары, устремляется к ведущему, а его напарник должен его схватить. Если его не поймают, он становится обладателем кольца и ведущим. А первый ведущий садится на его место. Былыр өбүгүлэрбит саха балаҕанын сыҥаһатыгар иккилии буолан (8 паара) кэккэлэһэн олорон эрэ биһилэх кутуһан оонньууллара. ӨОо. Киэһээҥҥи хараҥа ыган кэллэҕинэ, биһилэх кутуһуутугар, харах симсиитигэр улахан да дьон кыттыһа түһэллэр. ЧМА ЭТНББ
Дьэ ол кэнниттэн үҥкүү, ырыа, харах симсиитэ, биһилэх кутуһуута, солоҥдолооһун, дьиэрэҥкэй тэбиитэ, хапсаҕай оонньуута буолар. «ХС». Сирэйдээх биһилэх — тарбах көхсүгэр түбэһэр өттүгэр арааһынай быһыылаах, ойуулаах эбэтэр ойуута суох хаптаҕай ньуурдаах биһилэх. Кольцо с небольшой нарезной печатью, печатка
Кини сирэйдээх биһилэххэ сакаас ылалларыгар көрдөспүтэ. «Кыым». Уот биһилэх байыан. • өстөөхтөргүн билиэн ылар эбэтэр суох оҥорор сыаллаах өстөөх атын сэриилэриттэн арааран төгүрүккэ ылыы, төгүрүктээһин. Окружение (букв. огненное кольцо)
Оттон уот биһилэххэ ыллардахха, дьэ бу олус кутталлаах, ыарахан. «ХС»
Куорат тула өттүнэн уот биһилэх буолан куораты төгүрүктээн сытара. Эрилик Эристиин
Кинилэри уонунан бүгүлүүр ахсааннаах, модун техникалаах өстөөх улахан сэриитэ уот биһилэххэ хаайбыта. «ХС»

дьүөрэлэһии

дьүөрэлэһии (Якутский → Якутский)

дьүөрэлэс диэнтэн хай
аата. [Айдар бырайыактаабыт дьиэтэ] олус хараҕы аалар, кыбартаал уопсай тутулугар бас бэриммэккэ ансаамбылы алдьатар, дьүөрэлэһиини кэһэр. Н. Лугинов
Семен Руфов ханнык баҕарар хоһоонун аахтаххына, ханна да бүдүрүйбэккэ, лабырҕаччы ааҕаҕын; ардыгар, төһө да айымньы ис хоһоонугар сонно тута өтөн киирбэтэргин, аҥаардас дорҕооннор дьүөрэлэһиилэрин кэрэтигэр абылатаҕын. ТНН КХК. Киһи айылҕа төгүрүктээһинигэр олорор. Онно барыта бэйэ-бэйэтиттэн ситимнээх дьүөрэлэһии кытаанах сокуона баар. «Кыым»
Аһаҕас дорҕооннор дьүөрэлэһиилэрэ көр дорҕоон
Эбэҥкиттэн (эбээнтэн) киирии тыллар сороҕор саха тылын фонетикатын сокуонугар - аһаҕас дорҕооннор дьүөрэлэһиилэригэр бас бэринэллэр, а. э. сахалыы кубулуйаллар. ВМС СДО
Аһаҕас дорҕооннор дьүөрэлэһиилэрэ бүтэй дорҕооннору кытта сэргэстэһиилэригэр туспа быраабыланы үөскэтэр, ити эмиэ хоһоон иһиллиитин кэрэтитэргэ туттуллар. ВГМ НСПТ
Саха тылыгар илин, кэлин аһаҕас дорҕооннор дьүөрэлэһиилэрэ төрүт түүр тылыттан ситимнээх төрүкү фонетическай сокуон буоларын О.Н. Бетлингк итэҕэтиилээхтик көрдөрбүтэ. СПА СТИ