сов. 1. (катясь, приобрести скорость) халыһый, күүскэ сүүр; 2. (в разные стороны) төкүнүй, төкүнүс; брёвна раскатились по двору бэрэбинэлэр тиэргэн устун теку нүстүлэр; 3. (раскатисто прозвучать) лүһүгүрээ, дуораһый.

аат. Суптугур тумустаах кутуйах. ☉ Землеройка
Хаардаах оттор быыстарынан сур күүдээх сүүрэкэлээн сүтэр, тииккэ тииҥ ойуолаан куһурҕатар. Амма Аччыгыйа
Бүүчээннэр сотору-сотору таастартан таастарга бырдаҥалаһаллар, кыһыл күүдээхтэр төкүнүһэллэр. Болот Боотур
Аатырбыт ардай аһыылааҕыттан кыра күүдээҕэр, тииҥэр тиийэ мустубуттар. С. Васильев

мөлбөй 2 диэнтэн холб. туһ. Буспут бинэгирээт отонноро, лабаалара уйбакка хоҥкуһан, муусуканы иһиллээбиттии, холуонналары быыһынан субу мөлбөһөн, күп-күөҕүнэн көрөн тураллар. Г. Колесов
Кубалар оргууйдук мөлбөһөллөр, кинилэр кэннилэриттэн оҕолоро устан, түү мээчиктэрдии төкүнүһэллэр. ЭСС

дьүһ. туохт. Ыһатоҕо аһаа, амтаһыйа хабыалаа (хол., кыыл оҕотун этэргэ). ☉ Есть, глотать пищу, смакуя её беззубым ртом (о детёныше животных, зверей)
[Эһэ оҕото] Саҥардыы аһаан-сиэн ньалыктаан эрдэҕинэ, били отонноро лабыкта, муох быыһынан төкүнүһэн, сүтэн хааллылар. В. Миронов

туохт. Элбэхтик арыгыта ис. ☉ Много пить вина, пьянствовать
Евлампий аҕабыыт, хас да түүннээх күн арыгылаан баран, эмискэ сүрэҕинэн охтубута. Л. Попов
Киэһэ аайы Кынчалов арыгылыыр, итирэ-итирэ манна кэлэн харчы көрдүүр үгэстэнэр. Н. Якутскай
[Фашистар] Талах ойуур быыһыгар Талаабыт дьааһыктарын ороотулар, Түүнүк өҥнөөх синиэллэригэр Төкүнүһэ сытан арыгылаатылар. С. Васильев

аат. Үрүҥ бурдук аһытыылаах тиэстэтиттэн оҥоһуллубут килиэп көрүҥэ (үксүгэр төгүрүк эбэтэр ньолбоҕор быһыылаах буолар). ☉ Булка
Кини богуон остуолугар ойон кэлэн, көтөҕүүтүн ыһыктан кэбистэ уонна сиргэ төкүнүһэ сыспыт халбаһылаах буулкалары харыларынан күрдьүтэлии далайталаата. Амма Аччыгыйа. «Кэмпиэт, буулка сиэххитин баҕарбаккыт дуо?»— дьахтар мичээрдээн үрүҥ тиистэрэ кэчигирэстилэр. А. Федоров

аат. Аччыгый быһах. ☉ Маленький ножик
Отут болгуо чээрэтиттэн оҥоһуллубут Олуйа-моһуйа ылы-чып быһыйатын Сууххай соҕустук Сулбу охсон ылла. П. Ойуунускай
[Миитэрээс] ытаан-ытаан баран, сототуттан биир тутум быһыйа быһаҕын ылан баран сиргэ төкүнүс гына түһэр. Амма Аччыгыйа. Чаарчахаан буоллаҕына, муҥур быһыйатын ылан хаппарын тэһэ быспыт. Саха фольк. Тэҥн. быһычча

аат., түөлбэ. Акка, табаҕа таһаҕас ыҥыырдар хааһах, бэрэмэдэй. ☉ Перемётная сума, вьючный мешок
Бу киэҥ айааҥҥа кэлбиттэрин Ньырбачаан бэрт чуолкайдык өйдүүр. Ки нини ийэтэ таба мэҥкэрэҕэ уган аҕалбыта. Далан
Тордох иһиттэн бүтүн нүү кырпа таҥастаах кыракый оҕолор, таба мэҥкэрэтин таһырдьа үҥкүрүтэн кэбиспит курдук, «төкүнүс» гына түстүлэр. Н. Абыйчанин

I
аҕылаа диэнтэн холб. туһ. Тириитэ дьуккуруйталаан хаан оҕуолаабыт, муус кыаһаан буолбут оҕонньору сиэтэн, балаҕаннарыгар аҕылаһан кэллилэр. Амма Аччыгыйа
Икки уол сүүрэн аҕылаһан кэлэн, аллара киирэ түһээти кытта ойоҕоско олорор дьуһуурунайы үүйэ-хаайа туппуттара. П. Аввакумов
Кинилэр үөхсэ-үөхсэ, аҕылаһа-аҕылаһа, муостаны биир гына төкүнүһэ сырыттылар. Ч. Айтматов (тылб.)
II
даҕ. суолт. Ыараханнык үрүт-үөһэ тыынар, көбүөхтэс (хол., ыксаан, ыалдьан). ☉ Тяжело дышащий, задыхающийся
Аты көлүйэн бүтэрэн эрдэхтэринэ, эмискэ кэннилэригэр аҕылас, хардьыгынас хаһыы иһилиннэ. Софр. Данилов
Мария Тубарова суон аҕылас бэйэтэ, санаа булан, сонно тута бэрэссэдээтэлгэ дьиэтигэр тиийэр. Н. Габышев

көтөх I диэнтэн хай
аата. Кини богуон остуолугар ойон кэлэн, көтөҕүүтүн ыһыктан кэбистэ уонна сиргэ төкүнүһэ сыспыт халбаһылаах буулкаларын харыларынан күрдьүтэлии далайталаата. Амма Аччыгыйа
Кини [Доргууйап] санаатыгар сопхуос сайдыытын ыллыктыырга, хаһаайыстыбатын өрө көтөҕүүгэ …… биир ыллык суол ыйдаҥаран көстөргө дылы буолла. В. Протодьяконов
Илиибэр сиэтиитэ, Күөммэр көтөҕүүтэ суох, Иитиллибит ийэ буорбутугар, Төрөөбүт төрүт сирбитигэр [төннөн көрүөҕүҥ]. С. Зверев
◊ Бэдэрээт көтөҕүүтэ көр бэдэрээт
Килиэп көтөҕүүтэ — аппаара, доруоһа диэн курдук. Кинини үрүҥ саллааттара килиэп көтөҕүүтэ көрдөтө ыыппыт этилэр. Б. Лунин (тылб.). Көтөҕүү буор — кутуу, томтотуу (хол., суол оҥоһуутугар). ☉ Насыпь
Биһиги эһигини көтөҕүү буордаах тимир таһыгар күүтүөхпүт. БТ