ударный; от хомууругар ударнай ыйы биллэр = объявить ударный месячник по заготовке кормов.

1) ударный; охсуулаах үлэ ударная работа; 2) имеющий последствия; с... последствиями; ыарахан ыарыы охсуулаах тяжёлая болезнь имеет последствия (т. е. расшатывает здоровье, оставляет хронические недуги).

становиться ударником, работать ударно; үлэҕэр ударниктаа = становиться ударником в работе.

даҕ.
1. Үрдүк таһаарыылаах, күүрээннээх (хол., үлэ). ☉ Ударный (труд). Охсуулаах үлэ
□ Охсуулаах үлэһит Дьөгүөссэ Мастары сулуйан сыыйталыыр
Кинини куотуһан Бүөтүссэ Аҕыйах охсуунан бысталыыр. Эрилик Эристиин
Кулууп акылаатын түһэриигэ дьиҥнээх охсуулаах үлэ саҕаламмыта. АҮ
2. Үгүс өттүгэр ыарахан, куһаҕан содуллаах, соттуктаах, сабыдыаллаах. ☉ Имеющий тяжёлые последствия
Маҥнайгы кыра иирсээн улахан охсуулаах буолаары гыммытыттан Өлөксөй ыксаабыта. Д. Таас
Кырдьык, Кылбановскай барар күннээх буоллаҕына, икки өттүгэр охсуулаах буолар. В. Яковлев
Маннык эйгэҕэ, куһаҕан туруктаах кэмҥэ, үлэлиир охсуулаах: аһаҕас халлаан анныгар хаалбыт тимири дьэбин быһа сиирин кэриэтэ. Р. Баҕатаайыскай
3. Оллурдаах-боллурдаах, нэксиэлээх (хол., суолу этэргэ). ☉ Ухабистый, неровный (о дороге)
Сорох суол эриэ-дэхси, Сорох холус охсуулаах. С. Данилов
Мин бүгүн кынаттаах курдукпун, Охсуулаах суоллары ааһаммын. «ХС»
4. Күүһүрдэн, чиҥэтэн этиллэр сүһүөхтээх (тыл туһунан этэргэ). ☉ Ударный (о слоге)
Биир сүһүөхтээх нууччалыы тыл О дорҕооно мэлдьи охсуулаах буолар. ПНЕ СТ

даҕ. Курдары аһаҕастаах, дириҥ хайаҕастаах. ☉ Со сквозным или глубоким отверстием, с дырой
Сир ньуура бүтүннүү хаан халҕан буолан харталаспыт, дьөлөркөй баас буолан тоҕута барбыт. Суорун Омоллоон
Харалдьыктаах аппата олус дириҥ уонна элбэх дьөлөркөй хорооннордоох. М. Доҕордуурап
◊ Дьөлөркөй күпсүүр - ыраах дуорайан иһиллэр улахан тыастаах охсон оонньонор былыргы муусука сэбэ (үксүгэр кыргыһыыга эбэтэр улахан үөрүүгэ дьону ыҥырарга аналлаах). ☉ Старинный якутский ударный музыкальный инструмент, имевший большую резонансную громкость (употр. для созыва соплеменников для борьбы или по случаю большого торжества)
Чэйиҥ эрэ, бөҕөстөөр, өрөгөйдөөх күн үүннэ! Өрө көрөн биэриҥ! Муос чапчыырдары булаттаан, дьөлөркөй күпсүүрү охсуҥ! Далан

аат. Саха былыргы музыкальнай инструмена: хас да сиринэн дьөлөҕөстөөх, биэс-алта миэтэрэ уһуннаах көҥдөй дүлүҥү икки баһын үөл тириинэн саба тиирэн оҥороллоро; улахан күпсүүрү тииккэ ыйаан туран мас өтүйэнэн охсоллоро, кыра күпсүүрү быатыттан кэтэн туран илиинэн охсон оонньууллара. ☉ Старинный якутский ударный музыкальный инструмент: для его изготовления выбирали полое бревно длиной пятьшесть метров с отверстиями в нескольких местах и обтягивали оба его конца сырой кожей животного; инструмент большого размера вешали на лиственницу и ударяли по нему деревянным молотком, а маленький надевали на себя с помощью ремня и били по нему кулаком
Дьөлөккөй күпсүүр тыаһа түрбүүтээтэ, табык тыаһа таҥнары сатыылаата! И. Федосеев
Араас дүҥүр, күпсүүр, табык, дьарҕаа тыаһа, хобо-чуораан чылыргыыра, хат-хат иһиллэр буолла. «ХС»
Туоһунан хас да улахан тыастаах күпсүүр бэлэмнээбит. П. Ламутскай (тылб.)

1. аат.
2. эргэр. Ала сылгы тириитинэн оҥоһуллубут, абааһыларга анаммыт кэрэх (чуучала). ☉ Чучело из шкуры лошади пегой масти, предназначенное духам.
3. Былыргы саха охсон тыаһатар муусукалыыр инструмена. Улахана түүтэ ыраастаммыт хас да инчэҕэй сүөһү тириититтэн маска тиирэн оҥоһуллубут былаайаҕынан охсон оонньонор. Кырата биир сүөһү тириититтэн төгүрүк дүҥүр курдук оҥоһуллар, ону тарбаҕынан охсон оонньонор. ☉ Древний якутский ритуальный ударный музыкальный инструмент
   Большой инструмент делали из нескольких сырых, очищенных от шерсти шкур домашних животных путём натягивания их на специальные столбы; играли на нём с помощью колотушек (былаайах). Маленький инструмент изготавливали из одной шкуры в виде круглого бубна, на котором играли пальцами. Ол күн сэрии буолбута, Халлааҥҥа нүһэр этиҥинэн Табык охсуллубута. П. Тобуруокап
   [Эркээни:] Табык дорҕоонноох тыаһын истэн, Сүрэҕим тулуппакка, бу тиийэн кэллим. И. Гоголев
   Табык тыаһа өлөргө-алдьанарга тыаһаан ааһар. Багдарыын Сүлбэ
   Быыстапкаҕа сылдьыбыт дьон саха музыкальнай инструменнарын: этигэн хомуһу, табыгы, кырыымпалары сэргии көрүөхтэрэ. «Кыым»
4. даҕ. суолт., фольк. Иччилээх, илбистээх; сэттээх, суостаах, дьулааннаах. ☉ Имеющий таинственную силу, внушающий страх; влекущий за собой кару
   Таллан таас оройу Таҥнары табыйсар, Табык илбиһэ оонньообут. П. Ойуунускай
   Моһоллоох ойуун айгыстан туран кэллэ: «Куһаҕан Ньукулай уола кэллэкэлээт, бу туох дьуон-дьаҥаат тойугу туойда, бу туох табык иирээнин тарта?» — дьон сирэйдэрин кэриччи көрдө. М. Доҕордуурап
   Туора туоһахталаах кыталык элэмэс кытыт биэни сэттэ идэмэрдээх иирэр табык быатынан иҥнэри тэһииннээн, быһа кыбыйдарбын, оҕолоор! Күннүк Уурастыырап
   Иһилигимтаһылыгым, Иэҕэлим-куоҕалым, Татай дьаҕай ырыабын, Табык дьаҕаан тойукпун! ТТИГ КХКК
   ◊ Табык холорук — сүүнэ улахан лаһырҕас-тардырҕас тыастаах, куһаҕаҥҥа түһэр дьулааннаах аан холорук. ☉ Чёрный вихрь наподобие смерча, торнадо, издающий оглушительный шум, треск, появляющийся, по поверью, в знак беды, смерти
   Табыйар хара ат обургу Таныытын хаһыҥыратан кэбиспитэ Табык холорук буолан Дьабыл үтүгэн түгэҕэр таҥнары ытыллан түстэ. Күннүк Уурастыырап
   Өһүөҥ сууллуо сотору, Эрийиэ табык холорук. Р. Баҕатаайыскай
   [Пахом] сааһын тухары аар тайҕа табык холоругун түөһүнэн тэлэн, ардаҕын-хаарын санныгар сүгэн, …… кырдьар сааһыгар үүтээниттэн күннүктүү сылдьан кэбэҕэстик бултуйар. Н. Борисов
   ср. др.-тюрк. тапыҕ ‘служба, служение, услуга; служение, поклонение’, монг. тавиг ‘жертва; служба (в храме)’