субул. тыас туохт. Бүтэҥи «түр-түр» диэҥҥэ маарынныыр субул тыаһы таһаар (хол., тирии оҥоһук күпсүүр, дүҥүр эҥин тыаһыгар маарынныыр). ☉ Производить учащённый глухой звук (напр., напоминающий удар бубна, якутского музыкального инструмента күпсүүр)
Түүнү быһа түрбүүтээн, ойуун Ньукууһа кутун төннөрөн аҕалан, син иҥэрэргэ дылы гыммыта. Амма Аччыгыйа
Түүн үөһүгэр күннүүр аххан үҥкүү-битии, Түрбүүтүүр муусука, намыраабат кыратык. С. Тарасов
Дьөлөркөй күпсүүр тыаһа түрбүүтээтэ, табык тыаһа таҥнары сатыылаата. И. Федосеев

туохт. Биир кэм тохтообокко улаханнык, бүтэҥитик тыаһаа. ☉ Издавать непрерывный равномерный сильный глухой шум
[Быыра Баадьай] Күрбүөтүүр күпсүүр күөртээх Көмүс күөмэй, Күөн Нөргүөһүн аҕалааҕа. К. Туйаарыскай

тостуган диэн курдук. Кирээдэҕэ олортоххо, иинэҕэс арассаада тостумтуо, өҕүллүмтүө буолар
□ [Күпсүүр] былаайаҕын кэдэгэр мастан оҥорор үчүгэй, бөҕө буолар, оттон мутуктаах мас тостумтуо. ЧАИ СБМИ
Кураанах, сыата суох баттах тостумтуо, түһүмтүө буолар. ГЕВ ТБГ

даҕ. Холку, босхо соҕус, ыгата суох (хол., баайыы). ☉ Слабый (напр., о завязке). Харбы баайыы. [Күпсүүр оҥоһуута] тирии харбы буоларын наадатыгар, биэс тарбаҕы саратан баран, бэгэччэгэр тиийэ аллара баттаныллар. ЧАМ СБМИ

даҕ. Курдары аһаҕастаах, дириҥ хайаҕастаах. ☉ Со сквозным или глубоким отверстием, с дырой
Сир ньуура бүтүннүү хаан халҕан буолан харталаспыт, дьөлөркөй баас буолан тоҕута барбыт. Суорун Омоллоон
Харалдьыктаах аппата олус дириҥ уонна элбэх дьөлөркөй хорооннордоох. М. Доҕордуурап
◊ Дьөлөркөй күпсүүр - ыраах дуорайан иһиллэр улахан тыастаах охсон оонньонор былыргы муусука сэбэ (үксүгэр кыргыһыыга эбэтэр улахан үөрүүгэ дьону ыҥырарга аналлаах). ☉ Старинный якутский ударный музыкальный инструмент, имевший большую резонансную громкость (употр. для созыва соплеменников для борьбы или по случаю большого торжества)
Чэйиҥ эрэ, бөҕөстөөр, өрөгөйдөөх күн үүннэ! Өрө көрөн биэриҥ! Муос чапчыырдары булаттаан, дьөлөркөй күпсүүрү охсуҥ! Далан

сыһ. Улаханнык, дуорааннаахтык иһиллэр курдук (саҥа, тыас туһунан). ☉ Громко, раскатисто, так, чтобы звучало четко и ясно (о голосе, звуке)
Дьөлөркөй күпсүүрү дорҕоонноохтук мөҥүрэтиҥ, Хотой үҥкүүтүн үҥкүүлээҥ. И. Гоголев
Дора доҕотторун кытта өрөбөлүссүйүөннэй ырыаны дорҕоонноохтук ылласпыта. П. Филиппов
Иннибэр ким эрэ дорҕоонноохтук үөгүлээн ыҥырар. «ХС»
◊ Дорҕоонноохтук ааҕыы пед. - иһиллэр гына, улаханнык ааҕыы. ☉ Чтение вслух
Кинигэни кэмиттэн кэмигэр дорҕоонноохтук ааҕыы оҕоҕо интэриэһи көбүтэр. Дьиэ к.

туохт. Дохсун тыастаахтык буол. ☉ Проходить бурно, громко, с грохотом
[Өстөөх] Төрөөбүт Ийэ сирбэр Түөкүннүү түрбүөтээн түспүтэ. Саха нар. ыр. III
Бытархай абааһылары ойуун дүҥүрүнэн түрбүөтээн үтэйэн да кэбиһиэн сөп. Амма Аччыгыйа
Дьөлөккөй күпсүүр тыаһа түрбүөтээтэ, табык тыаһа таҥнары сатыылаата. И. Федосеев

аат.
1. Олус күүстээх, улахан охсор тыас-уус, дирбиэн. ☉ Сильный шум, громкие звуки ударов, грохот
Буускалар айхаллаах дарбааннарын истээт, өстөөхтөр үрдүлэригэр түһүспүтүнэн бардылар. Амма Аччыгыйа
Табык тыаһын дарбааныттан да атына, Дьөлөккөй күпсүүр ньиргиэриттэн да күүстээҕэ. С. Зверев
Хаамыҥ, пионердар, Горн уораан дорҕоонунан, Барабаан дарбаан тыаһынан. П. Тулааһынап
2. көсп. Айдаан, аймалҕан. ☉ Шумная ссора, скандал
Куоратынан, тыанан дарбаан бөҕөнү тартахха эрэ дьыала табылларын курдук саныыр дууһа буолан биэрдэ. Амма Аччыгыйа

аат. Мандолинаҕа маарынныыр буолан баран тирии сирэйдээх, медиаторынан охсон оонньонуллар иҥииртэн хатыллыбыт икки эбэтэр үс кыллаах былыргы үһүйээннэргэ олоҕуран саҥа оҥоһуллубут саха муусукалыыр инструмена. ☉ Восстановленный по описаниям из преданий якутский щипковый музыкальный инструмент, внешне похожий на мандолину и имеющий две или три струны из сухожилий
Бу сыахха билигин ансаамбылга аналлаах саха кырыымпалара, таҥсырдара, кылыһахтара, дүҥүрдэрэ, күпсүүрдэрэ, дьаҕалара оҥоһуллаллар. «Кыым»
Бу үтүөкэн, өбүгэ саҕана үөскээн сылдьыбыт кырыымпаны, таҥсыры, күпсүрү, кылыһаҕы элбэхтик оҥорторон тарҕатар олус наадалааҕын этэллэрэ. «Кыым»
Урут сахаларга чаачарынан уонна тарбаҕынан оонньонор таҥсыр диэн инструмент …… баар буола сылдьыбыта биллэр. ЧАИ СБМИ

I
аат. 1 м кэриҥэ үрдүктээх көҥдөй чуурка курдук саха музыкальнай инструмена. Түөрт-биэс сиринэн эргиччи мас илбиргэстэрдээх-салбырҕастардаах, олору эҥин араастык сахсаҥнатан тардырҕас муусука дорҕоонун таһаарыллар. ☉ Якутский национальный музыкальный инструмент: на полый деревянный цилиндр длиной около 1 м в 4-5 рядов привешиваются, как серьги, деревянные пластинки, которые, ударяясь о стенку цилиндра, издают дребезжащий музыкальный звук
[Өлүөнэ өрүс] Эн быыппастаат өрө түллэр Баалгар кыаһаан кыйыдыйар, Иирэр дьаҕа ньириһийэр, Табык тыаһа иһиллэр. П. Тобуруокап
Биир ансаамбыл комплегар биэс кырыымпа, сэттэ таҥсыр, сэттэ кылыһах, биир күпсүүр, биир дьаҕа, биир дүҥүр киирэллэр. «Кыым»
Бу сыахха билигин ансаамбылга аналлаах саха кырыымпалара, таҥсыырдара, дьаҕалара, күпсүүрдэрэ оҥоһуллаллар. «Кыым»
II
аат., эргэр. Туох эмэ саҕата, кытыыта. ☉ Край, окраина чего-л.
Халлаан бэтэрээ дьаҕатыгар. ПЭК СЯЯ
♦ Дьаҕа баһа - уһук түҥкэтэх сир, үрэх баһа. ☉ Далекая от центра местность, глубинка
Улахан Сэргэйдээх нэһилиэктэрэ, ааттыын Кытыы нэһилиэк, кырдьык, оройуон нэһилиэктэриттэн барыларыттан түгэххэ, дьаҕа баһыгар, үс үрэх төбөтүгэр олороро. Далан
Мин оройуон кииниттэн ыраах олоробун. Ол эрээри былыргы курдук түҥкэтэх дьаҕа баһа буолбатах. КЕГ ДьСТ
п.-монг. йаха