1) довольствоваться, удовлетворяться; кыранан уолдьас = довольствоваться малым; 2) указывает на то, что наступила пора совершить какое-л. действие; үлэҕэ барарга уолдьаста пора идти на работу; окко киириэххэ уолдьаста время приступить к сенокосу.

аат сыһыан т. Этиллэр санаалары кэккэлэччи ааҕан-бэрээдэктээн, чорботон-чуолкайдаан олохтоохтук биэриини көрдөрөр. ☉ Указывает на порядок движения мыслей, выделяя, подчеркивая первую из них (во-первых)
Биириһинэн, бу биһиги олорор сирбитинэн өрүс уутун састааптарын маҥнайгы анаалыстарын химиктэр биллэрдилэр. Р. Баҕатаайыскай

аат дьөһ. Бириэмэ суолталаах тыллары кытта хайааһын этиллибит кэм иннинэ буолбутун көрдөрөр. ☉ С именами с временным значением указывает, что действие совершилось за пределами названного времени (до, тому назад)
Бастакы симиттии, саарабыл, куттаныы аны биэс сыл анараа өттүгэр хаалбыттара. Н. Лугинов
Уон алта сыл анараа өттүгэр кини [Ногин] Белокаменнайга фибровай чымадааннаах кэлбитэ. Ю. Чернов (тылб.)

туттул. сыһыан холб. Саҥарааччы этиллэр санаа суолталааҕын, бастакынан буоларын чуолкайдыыр дэгэттээх бэлиэтиирин көрдөрөр. ☉ Указывает на важность, первоочередность высказываемой мысли с оттенком уточнения (в первую очередь, прежде всего)
Маныаха педколлектив бүтүннүүтэ, бастатан туран, Аласов бэйэтэ эмиэ буруйдаах. Софр. Данилов
Кэм тугу эмэ атыылаһан хаалаҕын: табаҕы баҕас, бастатан туран. Болот Боотур
Бастатан туран, тыраахтарбыт тиийбэт, кырата буоллаҕына, биэс-алта саҥа тыраахтар наада. В. Ойуурускай

сыһыан холб. Этиллэр хайааһын күһэллэн оҥоһулларын көрдөрөр. ☉ Указывает на вынужденный характер совершения действия (что поделаешь)
Быстыа дуо, сүгэни кыбынан Киһитин «дьаһайа» тахсыбыт. Күннүк Уурастыырап
Быстыа дуо, Валентин Петрович аны Кырдал сэлиэнньэтиттэн үс биэрэстэ аллара баар, кинилэр эспэдииссийэлэригэр анаан тутан эрэр бараахтарын көрө барар. Н. Якутскай

(безо) предлог с род. п. 1. (указывает на отсутствие кого-чего-л.) суох; без денег харчыта суох; без ответа хоруйа суох; без нас не начинайте биһигинэ суох саҕалаамаҥ; 2. (за вычетом) илик, тиийбэт; без четверти час чаас буолуо чиэппэр илик; без двадцати граммов кило киилэҕэ сүүрбэ грамм тиийбэт; # не без пользы букатын туһата суох буолбатах (кыра да буоллар туһалаах); не без того оннук да баар; без исключения кими да ордорбокко; без сомнения мунааҕа суох, саарбаҕа суох.

дьөһ.
1. Миэстэ сыһыанын бэлиэтээн, хайааһын хантан оҥоһулларын, хайа эмит предметтэн атын предмет тэйэрин, сыҕарыйарын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражая пространственные отношения, указывает на место, откуда исходит действие, удаляется предмет (со стороны)
Сииктээх оту илби кэһэн, Сэмэн Сэмэнэбис Танялыын Бадаайаптар дьиэлэрин диэкиттэн хаамсан иһэллэр. Л. Попов
Түгэх диэкиттэн ким эрэ саҥата иһиллэр. Н. Якутскай
Хайа диэкиттэн сылдьаҕыт? С. Никифоров
Бу олордохторуна, дьэ доҕоор, хайа эрэ диэкиттэн дьахтар кыланнаҕа үһү! Күндэ
△ Предмет хайа эмэ чааһын өттүттэн хайааһын оҥоһулларын бэлиэтээн, барыллааһын дэгэттэнэр. ☉ Имеет оттенок приблизительности, употребляясь при указании на предмет, с какой-л. части которого начинается действие
Баҕана үөһээ ортотун диэкиттэн эриэн ситии таҥнары субуруйан түспүтүгэр хараҕа тохтоото. Н. Заболоцкай
Бэрэбинэни синньигэс төбөтүн диэкиттэн Лука, Ипатий хаһыа да буолан көтөхтүлэр. М. Доҕордуурап
2. Бириэмэни бэлиэтиир ааттары кытта хайааһын саҕаланар, оҥоһуллар кэмин бэлиэтээн көрдөрөр. ☉ В сочетании с именами с временным значением указывает на приблизительный характер начала, момента совершения действия (примерно с)
Ый ортотун диэкиттэн быстах ардахтаах буолуоҕа. «Кыым»
Күн ортотун диэкиттэн былыттанна. «ХС»

көмө аат суолт.
1. Сыһыарыы түһүккэ хайааһын туох эмэ үрүт ньууругар буоларын (эбэтэр туһуламмытын) бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ В форме дательно-местного падежа указывает на предмет — место, где совершается или куда направлено действие (на)
Күкүр таас хайа көхсүгэр Күлүк күөнүгэр кистэммит Күммүт-көҥүлбүт биһиэхэ Көтөн кэлбитин билбиппит. Эллэй
Уонна дьону сөхтөрө, Тайҕа дохсун үҥкүүтүн Паркет муоста көхсүгэр Ол оҕолуун үҥкүүлүөм. С. Данилов
2. Таһаарыы түһүккэ хайааһын туох эмэ үрүт ньууруттан тэйэрин, туһуланарын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ В форме исходного падежа указывает на предмет, откуда возникает, распространяется, исходит действие (из-за). Орто күрэс дойду көхсүттэн Күөх буруо буолан Көрүлээн көттүм, Көй салгын олохтоннум. Саха фольк. Уой-уойбун, оҕолоор! Ойуур-тыа көхсүттэн Улдьаарар мэник күн Ойон, тыган турда. Эллэй
Куруҥ тыа көхсүттэн Курас тыал сэтэрдэ. И. Чаҕылҕан

нареч. указывает на энергичность, быстроту и завершённость действия: сулбу биэр = а) выбить, сбить что-л.; хараҕаны сулбу биэр = сбить засов; б) быстро спустить, снять (напр. брюки); сулбу ой= выпрыгнуть, выскочить; сулбу оҕус = выбить что-л. (напр. топорище, втулку и т. п.); сулбу тарт = выхватить что-л.; быһаҕын сулбу тардан ылла он выхватил свой нож; сулбу түс = спадать, сползать (напр. о штанишках, чулках у детей); сулбу ыстан = выскочить, вырваться # сулбу түс = а) сильно похудеть; б) обогнать, вырваться вперёд.

сыһыан т. Саҥарааччы этэр саҥатын бэрээдэктиирин чорботон, бэлиэтээн, этии дэгэттээн көрдөрөр. ☉ Указывает на порядок следования мыслей, выделяя, подчеркивая какую-л. из них (в первую очередь, прежде всего)
Саха норуота бүгүн дьоллоох олоххо кэлбитигэр, мин, бастатан, бэйэм дириҥ махталбын улуу нуучча норуотугар биэрэбин. Суорун Омоллоон
Саха сэбиэскэй суруйааччылара нуучча литературатын, ол иһигэр, бастатан, Толстой үгэстэригэр үөрэнэн туран, бэйэлэрин национальнай литератураларын сайыннараллар. Софр. Данилов
Таптыыбын бастатан, бу күн сиригэр Түбүктэн, дьулууртан дьолу буларбын. И. Федосеев