взаимн. от уларыс=.

уларыс диэнтэн хай
аата. Бибилэтиэкэр кинигэни уларсыы бэрээдэгин олохтообут. ОАП ОТХ

сов. 1. что, чего (дать в долг) уларыс, иэһээ; 2. кого, уст. (обязать благодарностью) үтүөтэ оҥор, иэстэ баай; вы меня очень одолжите эн миэхэ улахан үтүөнү оҥорүоҥ.

нареч. 1) недавно; барбыта чочум буолла он ушёл недавно; 2) немного, недолго, некоторое время; ненадолго, на некоторое время; чочум күүт немного подожди ; сүгэҕин чочум уларыс одолжи ненадолго топор.

уларыс диэнтэн холб. туһ. Сурунаалларын хастыы да гынагына кэлгийтэлиэхтэрин иннинэ уларсыһа сылдьан тутан-хабан көрбүттэрэ. И. Федосеев
Мин эһиэхэ үс кинигэни булан, уларсыһа сылдьан ааҕаргытыгар биэрбитим. «Чолбон»

1. дьаадьай диэнтэн б. тэҥ. көстүү. Бу ыскамыайка дьаадьаҥныыр эбит. «Молотоох, молотуоккун уларыс эрэ, бу паартам хаппаҕа дьаадьаҥнаабыт», - диэн эҥинник элэктээн сордууллара. Е. Неймохов
   Бу остуол биир да тоһоҕото суоҕа уонна үйэҕэ чугаһыыр кэм устата, эчи, дьаадьаҥнаан да көрбөтөҕө. «Кыым»
2. Икки өттүгүнэн иэҕэҥнээн, атахтаргын соһо былаастаан хаамп (сэниэтэ суох буолан). ☉ Ходить, идти переваливаясь, едва передвигая ноги
   Хааман дьаадьаҥныыр. Өлөксөй Туораҥаҕа дьаадьаҥнаан тиийдэ. А. Сыромятникова
   Наталья оһоҕостоох буолан, тот кус курдук дьаадьаҥнаан хаамара. М. Горькай (тылб.). Тэҥн. дьоодьоҥноо

туохт. Кими эмэ төлөбүргэ үлэҕэ ыл; тугу эмэ (хол., к ө л өнү) быстах туттарга ыл, уларыс. ☉ Нанимать кого-что-л. (для выполнения какой-л. работы), арендовать (напр., дом, квартиру)
Үлэһити наймыылаа. Аны сааска диэри дьиэ наймыыластыбыт.  Мин төһө эмэ киһини наймыылаан хоруу хордорон, куурдан …… ходу һа оҥостон олорбутум. Күндэ
…… К у м а х куйаар дьиҥнээх харааба буо лар тэбиэннэри талан булбуттара, эрэбил сирдьит тэри наймыылаабыттара. Х АаКА

аат.
1. Күөгү быатыгар баайыллар уонна онно мэҥиэ иҥиннэриллэр синньигэс тордуохтуҥу тимир. ☉ Крючок для удочки
Ол иһин бу мин улахан күрүчүөктэри ыллым. Чэ, хата, ыстаныах. Киэһэ үрэх төрдүгэр кулуһун оттон тигинэтиэхпит. И. Семенов. Кальмардары илимнээн уонна күөгүлээн туталлар, күөгүгэ мэҥиэ быһыытынан элбэх күрүчүөктээх аналлаах блесналары тутталлар. ББЕ З
2. Аан хатыыра. ☉ Дверной крючок
Чочумча буолан баран күрүчүөк төлөрүйэн халыр гынна. Софр. Данилов
Арааһа атаҕын тыаһын истибит — күүлэ ааныгар тиийбитигэр, Сардаана утары тахсан күрүчүөгү аһа охсон биэрдэ. Болот Боотур
Дьиэлээх тойон бэрт чэпчэкитик ойон туран, ким тоҥсуйарын ыйыта да барбакка, аан күрүчүөктэрин төлүтэ аста. Н. Павлов
3. Тугу эмэ ыйыырга аналлаах тордуохтуҥу төбөлөөх көхө тимир. ☉ Железный крюк, стержень с загнутым концом, используемый как вешалка
Эти улахан куһуоктарынан бэйэ-бэйэлэригэр сыстыспат гына үөһэттэн күрүчүөктэргэ ыйыталыахха сөп. ДьСИи
Куриль хайдах эрэ күрүчүөгүнэн агдатыттан хатаан, аргыга ыйаппыт курдук буолла. С. Курилов (тылб.)
Туннель аанын үрдүгэр дьэбидийэн хаалбыт күрүчүөккэ банаар ыйанан турара. Н. Островскай (тылб.)
4. Тимэх оннугар туттуллар, биэтилэҕэ иилиллэр тордуохтуу төбөлөөх кыра тимир оҥоһук. ☉ Крючок-застежка
[Сэмэн] сонун күрүчүөктэрин төлөрүтэлээтэ, нэлэккэйдэннэ уонна сынньана турда. Н. Якутскай
«Даа, быһаарыллан бүттэҕэ», — диэтэ Таня курус соҕустук уонна синиэлин үөһээ күрүчүөгүн төлөрүттэ. К. Симонов (тылб.)
5. Синньигэс тордуохтуҥу көхөлөөх (таҥаһы өрөргө аналлаах) тимир. ☉ Крючок для вязания. Таҥас баайар күрүчүөккүн уларыс

аат.
1. Тиийиммэт-түгэммэт буолуу, эрэй-муҥ; ыктаран тугу эмэ оҥорорго күһэллии. ☉ Страдания, мучения; нужда, лишения
Сааһым тухары, кырыымчык дойдулаах [оттуур сирдээх] буолан, кыһалҕа бөҕөнү көрөр этим. А. Софронов
Кыһыны быһа Эрдэлиирдэр муҥ бөҕөнү көрөллөр, онтон сааһыары Миитэрэй «кыһалҕаттан» ойох ылар. Амма Аччыгыйа
Төрөппүт оҕо ахтылҕана баар эбит — биир кытаанах кыһалҕа. Н. Лугинов
2. Тугу эмэ оҥорор түбүк, туохха эмэ кыһаныы, туох эмэ туһунан санаа-оноо. ☉ Хлопоты, забота о чем-л., думы о чем-л.
Уолун үөрэттэрэр кыһалҕаҕа Кэтириис дьадайан хаалбыт. Амма Аччыгыйа
Үгүстэрэ сүөһүлэригэр от тиэйэр, оһохторугар мас булар, киэһээ аһылыктарыгар туу көрөр кыһалҕалаахтара. Н. Якутскай
[Сахаар] хам-түм дьиэтигэр киирэн, отторун-мастарын бэлэмнээн, сээкэй быстах кыһалҕаларын толуйан, бултаабыт түүлээҕин хаалларан барара. В. Яковлев
3. көсп. Тахсан киирии. ☉ Нужда, потребность в естественном отправлении
Турарын эмиэ көҥүллээбэттэр, кыһалҕатыгар эрэ сылдьыа үһү. Софр. Данилов
♦ Күн кыһалҕата суох — туох да түбүгэ, санаата-оноото суох. ☉ Беззаботно, бездумно, беспечно
Айыына күн кыһалҕата суох туттан-хаптан дьэргэлдьийэр дии. П. Аввакумов. Кыһалҕаҕа киир (ыллар) — улахан эрэйгэ-муҥҥа, кытаанах быһыыга-майгыга түбэс. ☉ Попасть в затруднительное положение, иметь проблему
Итинтэн ыла аны Мөрүөн улахан кыбыстыынан утуйар кыһалҕаҕа киирдэ. Д. Таас
Кыһалҕаҕа ыллардым. Икки хонукка биэс тыһыынчата уларыс. С. Ефремов. Кыһалҕаҕа түс — тугу эмэ оҥорорго күһэлин, тугу эмэ оҥороору түбүгүр. ☉ Быть вынужденным делать что-л., находиться в заботах о чем-л., озаботиться чем-л.
Мундербек — дьыала сүрүн кырдьыгыттан туораан туран, сымыйанан көрдөрөр кыһалҕаҕа түстэ. Эрилик Эристиин
Эмээхситтэр сылабаардарын хат оргутар, чэйдэрин хат бардарар кыһалҕатыгар түстүлэр. Далан. Кыһалҕа кыра — онно кыһаммаппын, санаа-оноо оҥостубаппын. ☉ Мне до этого дела нет, меня это не волнует
— Хата Ананийтан мэлийбиккин. — Мэлийиим доҕор, онно кыһалҕа кыра. М. Доҕордуурап. Кыһалҕа оҥоһун — бэйэҥ киэнин курдук чугастык санаа. ☉ соотв. принимать что-л. близко к сердцу
Мин эдэр эрдэхпиттэн олоҕум устатын тухары төрөөбүт норуотум соругун сорук, кыһалҕатын кыһалҕа оҥостубутум. Р. Кулаковскай

туохт.
1. Илиигэр баары кимиэхэ эмэ туттар. ☉ Отдавать, вручать кому-л. что-л. из рук в руки; давать. Ийэм кэмпиэт биэрдэ
□ Суруктарын төттөрү биэрдэ, остуол диэки ыйда. А. Софронов
Кыыһа киниэхэ үс манньыаты биэрдэ. Т. Сметанин
2. Бас билэргин, бэйэҥ киэҥҥин атын киһи ыларын, туттарын көҥүллээ, уларыс. ☉ Предоставлять, уступать другому получить что-л. свое
Үтүө киһи ыларынааҕар биэрэрин ордорор. И. Гоголев
Киниэхэ ийэ-аҕа баай мунньан биэрбэтэҕэ. А. Софронов
Ити быһаҕы кимиэхэ да биэрбэт быһаҕым. МНН
3. Кимиэхэ эмэ туох эмэ ананарын тиксэр (хол., үтүөлээх ааты, наҕарааданы о. д. а.). ☉ Давать, вручать кому-л. что-л., назначенное ему. Махтал сурук биэрдилэр. Бүгүн хамнас биэрдилэр
□ Сир түҥэтигэ буоллаҕына чугас, үчүгэй сирбитин барытын биэрэрбит сатаммат. П. Ойуунускай
[Көстөкүүн:] Сопхуос биһиэхэ ханнык баҕарар сири биэриэхтээх. Күндэ
4. Ким эмэ (хол., кыыһыҥ) кимиэхэ эмэ, кэргэн тахсарыгар сөбүлэс. ☉ Выдавать замуж
[Нараҕан:] Оҕобун ыраах, бастаах-көстөөх дьон оҕолоругар эргэ биэрэр санаалаахпын. Дьүөгэ Ааныстыырап
[Уоһук:] Аҕаҥ да кырдьаҕас эйигин куһаҕаҥҥа тиэрдээри эргэ биэрбэтэҕэ буолуо. Н. Неустроев
5. кэпс. Оҕус, саай. ☉ Ударять. Сүүскэ биэр. Илиигэ биэр
□ Адьырҕа буола оҕуста — түҥнэри биэрэн түһэрдэ. «ХС»
Атын быһа биэрэн, маҥан курупааскы курдук көтүтэ турда. М. Доҕордуурап
6. Аат тылы кытта холбуу туохтууру үөскэтэр уонна аат суолтатыгар сыһыаннаах хайааһыны көрдөрөр. ☉ В сочетании с именами существительными образует сложные глаголы
Хатыҥ киһиэхэ үгүс туһаны биэрэр. Суорун Омоллоон
Софрон Данилов — элбэх кэрэхсэбиллээх айымньыны биэрбит суруйааччы. «Кыым»
Киргиэлэй бүгүн оҕолорун мунньан, күөл үрдүгэр тиһэх уруогун биэрэ олордо. Н. Заболоцкай
7. Сорох сыһыаты кытта соһуччу уонна тэтимнээхтик буолар дьайыыны көрдөрөр. ☉ В сочетании с некоторыми наречиями выражает неожиданность и интенсивность действия. Дьөлө биэр. Тобулу биэр. Батары биэр. Сабыта биэр
□ Микиитэ бэрт чобоотук туттан нууччалаан иһэн, бөтө биэрдэ. Амма Аччыгыйа
Тугу этиэн булбакка, айаҕын ата-ата сапта, онтон нэһиилэ төлүтэ биэрдэ. Болот Боотур
Өлөксөй аты быһыта биэрэн кымньыылаан, бөтөрөҥүнэн түһэрдэ. В. Протодьяконов
8. -ан, -а(-ы) сыһыарыылаах сыһыат туохтууру кытта көмө туохтуур суолтатыгар соһуччу буолууну, түмүктээһини биитэр дьайыы бүтэһиктээхтик оҥоһулларын бэлиэтиир. ☉ В сочетании с деепричастиями на -ан, -а(-ы) выступает в роли вспомогательного глагола и выражает внезапность, результативность или законченность действия
Сүөдэр Хомуоһап баар буолан биэрбит. Амма Аччыгыйа
Түргэн [ыт аата] аһара охсон биэрдэ. Суорун Омоллоон
Кини биир түбэлтэни өйдүү биэрдэ. П. Филиппов
тюрк. бер, бир, пэр
♦ Аатын түһэн биэр көр аат.
□ Ааты түһэн биэримээри сыралаһан, син хачымахтаһан иһэбит. П. Аввакумов
Өбүгэлэрбит албан ааттарын түһэн биэримээриҥ! И. Сосин
Аалын баһа хоҥнон биэрбэт көр аал II. Ити киһи бытаан, аалын баһа хоҥнон биэрбэт идэлээх. Айаҕар киирэн биэр көр айах I. Демьян Васильевиһы кириитикэлээбит киһи «абытай», Антип айаҕар бэйэтэ киирэн биэрэр. «ХС»
(Ким эмэ) айаҕар уган биэр (бырах) көр айах I. Кэбис, мээнэ саҥарыма, аны киһини ол дьон айаҕар уган биэрдэхтэрэ дии. Эрилик Эристиин. Айылҕа биэрбит киһитэ — дэгиттэр сайдыылаах, барытынан атыттартан ордук (майгытынан, дьүһүнүнэн эҥин). ☉ Бог не обидел (букв. человек, которому дала природа)
Тулуурун, холкутун чааһынан айылҕа биэрбит киһитэ. Д. Кустуров. Атаххын тоһуйан биэр — биллибэтинэн, соруйан куһаҕаны оҥор. ☉ Исподтишка навредить, строить каверзы (букв. подставлять ножку кому-л.). Кини төһө да абардар, урукку доҕоругар атаҕын тоһуйан биэриэн баҕарбатаҕа. Байанай биэриэ (биэрдэ) көр байанай. Ол дьыл, байанайа биэрэн, күндү түүлээх арааһын бултаабыта. — Байанайым биэрдэҕэ тугун бэрдэй, — диэн саныы-саныы кыылын астыы сылдьыбыта. Баскын биэр көр бас II. Оҕотун туһугар баһын биэрэрин кэрэйбэт
□ Сэрии толоонугар баһын биэрдэ. А. Олбинскай
Баҕа өттүбүнэн Баспын биэрэн Барар суолум маҥхайда. А. Софронов. Биэрэрин бэскэ ыйаабыт — олус көҥөс, ыларын эрэ билэр. ☉ Жадина, жмот, скряга
Киниттэн харчы ыларыҥ саарбах, биэрэрин бэскэ ыйаабыт киһи. Буут биэр көр буут I. [Хаппытыан:] Буут биэрэргин эрдэттэн оҥоһун. А. Софронов
Оттон сорохтор куттанан да буут биэрээ инилэр. А. Сыромятникова. Даамын биэрдэ көр даам. Эдэр тустуук утарылаһа сатаан баран даамын биэрдэ, сылайда быһыылаах
□ Күбүрүнээтэр оҕонньор хайдах даамын биэрбитин туһунан Микиитэ кэпсээтэ. Амма Аччыгыйа. Дьиэк киллэримэ (биэримэ) көр дьиэк. Кини дьиэк биэрбэттии мас-таас курдук этэн кэбиспитэ
□ Хайаан да аһар, — диэн этэ сатаан кэбиспитим да, киһим дьиэк биэрбэтэ. Күннүк Уурастыырап
Иннин биэрбэт көр илин. Киһилэрэ иннин биэрбэт. Күннүк Уурастыырап
Иэдэс биэр көр иэдэс. Иирсэн, былырыын саас көрүстэхтэринэ иэдэс биэрэ сылдьыбыттара. Н. Лугинов. Иэмин-дьаамын биэрбэт (биллэрбэт) көр иэм-дьаам. Кыыс балайда өр иэмин-дьаамын биэрбэккэ сылдьыбыта
□ Оҕонньордоох эмээхсин балачча өр иэмнэрин-дьаамнарын биэрбэккэ сылдьыбыттара үһү. «ХС»
Көрдөөбүтүн биэр көр көрдөө. Сэмэн бокуонньук, баара эбитэ буоллар, кинилэри көрдөөбүттэрин биэриэ этэ. Н. Неустроев
Бэйи иннигин ылыам ээ, кыыһыҥ суоҕа буоллар, көрдөөбүккүн биэриэм этэ ээ. А. Софронов
Кулгаах тааска биэр (саай) көр кулгаах. Уол анарааҥҥы киһини өмүтүннэрэн кулгаах тааска биэрдэ. Кутуругун эрийэн биэр көр кутурук. Кэдэйэн биэрдэ көр кэдэй. Уолбут кэдэйэн биэрэн, биэтэккэ иккис тиийдэ. Кэнтиккэ киирэн биэрдэ көр кэнтик. Уу оломун, ойуур ыллыгын оччо аахса, билэ барбат оройукка дылы, онон кэнтиккэ киирэн биэриэн сөп этэ. «ХС». Мааркаҕын түһэн биэримэ көр маарка. Ханна баҕарар мааркаҕын түһэн биэрбэт гына сылдьыахтааххын. Атын сиргэ баран мааркаҕын түһэн биэримэ. Тэҥн. ааккын түһэн биэримэ. <Ыраас> мууска ууран биэр көр ыраас. Кини ис санаатын барытын ыраас мууска ууран биэрдэ. Нуорматын биэр көр нуорма. Киирбитигэр аҕата нуорматын биэрдэ
□ «Ньолоруһан эриҥ — нуормаҕытын биэриэм»,— диэн сибигинэйэн эттэ. Р. Баҕатаайыскай. Олоҕун биэрдэ көр олох. Ийэ дойдутун иһин олоҕун биэрбитэ. Эйэлээх олох туһугар үгүс киһи олоҕун биэрбитэ. Олорон биэр көр олор. Олорон биэрэр сыыһа, хардаран хаһыакка суруйуохха
□ Земпредел туһунан сыыйа сүбэлэһиэхпит, олорон биэриэхпит суоҕа. С. Васильев
Таах олорон биэрдэххэ сүгүннээбэт аһыҥас буоларыгар тиийбит... Болот Боотур. Өйө кылгаан биэрдэ көр өй. Мүччүргэннээх түгэҥҥэ өйө кылгаан биэрбэтэ буоллар
□ Биһи бэйэбит өйбүт кылгаан биэрэн, таҥара кэскилиттэн бокуонньукпутун матардахпыт дии. Эрилик Эристиин. Өй (угар) уган <биэр> көр өй. Уол убайа өй уган биэрбэтэҕэ буоллар, улаханнык сыыстарыа эбит
□ Эдэр дьон билэллэринэн олордуннар, аны кэлэн биһиги өй угар үһүбүөт. Н. Лугинов
Өлөн-охтон биэримэ көр өл. Аҕаа, өлөн-охтон биэриэхпит суоҕа. Иннибитин биэрэр биллибэт. В. Гаврильева. Өрө биэрэн түһэн көр өрө. Өрө биэрэн түһэн, дьэ кыыс дии! Сабыы биэримэ көр сабыы. Бүгүн мунньахха тыл этэн көрдүм да, сабыы биэрбэтилэр
□ [Данилов:] Сүүс гектары олоччутун биһиэхэ көлбөрүйдүлэр, мөккүһэн көрдүм да сабыы биэрбэтилэр. «ХС»
Тэҥн. саҥалаах оҥорума. Сирэйигэр быраҕан биэр көр сирэй. Били кинигэни киһитигэр төттөрү сирэйигэр быраҕан биэрдэ. Суолла биэр көр суол. Билигин эдэрдэргэ суол биэриэххэ наада. Сытан биэр көр сыт. Айаал кинилэргэ сытан биэрбэтэх баҕайыта ини. Суорун Омоллоон
Хайыахха сөбүй? Ньылбыйан сытан биэриэххэ дуо? В. Протодьяконов
Таҥара <өстөөххө да> биэрбэтин көр таҥара. Сатаммат! Таҥара биэрбэтин... Кэбис, кэбис... Аньыыта бэрт. П. Ойуунускай. Таҥара биэриэ көр таҥара. Таҥара биэрдэҕинэ оҕолонуоххут буоллаҕа дии, санааҕытын наһаа түһэримэҥ. Быйыл таҥара биэрэн, өлгөм үүнүү буолла
□ Баайы миэхэ таҥара биэрбитэ. Амма Аччыгыйа
Таҥара уон оччону биэриэ көр таҥара. Сүппүт буоллаҕына хайыаххыный, таҥара уон оччону биэриэ. Тэҥн. уон оччонон төлүө. Тарбаххын айаҕар уган биэримэ көр тарбах. Мин көрдөхпүнэ киһиҥ сүүлүк быһыылаах — тарбаххын айаҕар уган биэримэ. Тэҥн. (ким эмэ) айаҕар уган биэр (бырах). Тилэх биэр көр буут биэр. Арай, сутаабыт бөрө иҥсэтин баһыйтара куттаннаҕына эрэ тилэх биэрэр. «ХС»
Тос мааһын (мааскатын) биэр көр тоһун биэр. Киэһэ дьоно тос мааскатын биэрбиттэрэ. Дьэ, бэйи, кэриэскин хаамп, бу эргиллэн кэлэргэр тос мааскаҕын биэриэм... «ХС»
Бэйэ, тойотторугар этэн тос мааһын бэрдэриэм ээ. Софр. Данилов. Тэҥн. сөбүн көр (көрдөр). Тоһун биэр көр тос. Бэһэҕээ мунньахха сылдьыбатаҕын истэннэр мөҕөн тоһун биэрдилэр
□ Тоскун биэриэм этэ эбээт! Амма Аччыгыйа. Тоһун көрдөр көр тос. Туран биэр көр тур. Күлүгээннэр саба түстэхтэринэ туран биэрбэт баҕайыта. Оҕустаран баран туран биэриэм дуо? Уһанарыгар туттар тэрилин барытын оҕотугар туран биэрэр идэлээх
□ Ол эрээри мин акаары курдук, эйиэхэ барыларын туран биэрэллэрэ биллибэт... «ХС»
Хоноһолоругар ороннорун туран биэрэн, табаларын чагдаҕа таһааран ыыталаан, хоннороллор. «ХС»
Тэҥн. олорон биэр; сытан биэр. Тутан биэр көр тут. Ити уол тоҕо киһи тылын истибэт, тутан биэр. ГНС СТСДТ
Түһэн биэр I көр түс. Чэ, кытаатыҥ, Борокуоппай оҕонньордуун Үрэкиин кырдьаҕаскытын түһэн биэримэҥ. Болот Боотур
Кинилэр даҕаны эһигини түһэн биэриэхтэрэ суоҕа. «ХС»
Ханныгын да иһин, — түһэн биэрбэт, эрэллээх дьон. Н. Лугинов
Тэҥн. кэдэйэн биэрдэ. Түһэн биэр II көр түс. Халлаан ардаары гынна, от үлэтигэр түһэн биэриҥ! Сүүрүк аттар биэтэк чугаһаабытыгар өссө түһэн биэрдилэр. Тыас биэр көр тыас. Иккис-үс төгүл тыас биэрэн хаалбытыгар, бөрө туох да буолбатаҕа. Н. Заболоцкай. Тылгын биэр көр тыл. Уол, аны кыра оҕону тыытыа суох буолан, тылын биэрбитэ
□ Оҕуруот аһын өссө дэлэтэргэ мин холкуос аатыттан тылбын биэрдим
А. Федоров. Тыллаан биэр көр тыллаа. Өрөпкүөм маҥнайгы бэрэссэдээтэлин Халытар Хабырыыс уонна олохтоох Ньукулай аҕабыыт буоланнар бандьыыттарга тыллаан биэрбиттэр. И. Никифоров
Аҕабын бу киэһэ кэлэр диэн тыллаан биэрбиппин дьэ өйдөөтүм. Н. Заболоцкай. Тыыҥҥын биэр көр тыын. Ууга түспүт оҕону быыһаары сырдык тыынын биэрбитэ
□ Хамандыыр туһугар тыыны да биэрэргэ бэлэм буолуохтаахтар. ОТК. Тэҥн. олоххун биэр. Тэбэн биэр көр тэп. Күтүөттэрэ кинилэргэ харчы бөҕө тэбэн биэрбитэ
□ Түүлээҕи кыһылларга тэбэн биэрбиппитин үрүҥнэр биллэхтэринэ, миигин, эһигини даҕаны өлөрүөхтэрэ. Болот Боотур
[Кукаакы] булчукка аһы-таҥаһы тэбэн биэрэр. Эвен фольк. Тэптэрэн биэр көр тэптэр. Эн төбөтүнэн харахтаах уолгун буойуоххун билиминэ, тэптэрэн биэрэ тураҕын... Амма Аччыгыйа
Григорий Данилович, сонуну сиһилии истээри, Сорохины тэптэрэн биэрдэ. Р. Баҕатаайыскай
Уган биэр көр ук. Миигин балыйбыт, уган биэрбит киһи көстүөх курдук. А. Софронов
Кини [Манчаары] кими да уган биэрбэт, талабыры соҕотоҕун бэйэтигэр ылынар. МНН
Куттаныма, мин кими да уган биэрбэт идэлээхпин. Н. Заболоцкай. Уокка арыыны (саһаҕаны) быраҕан биэр көр уот. Тыл этээччи киһитин көмүскэһэн, уокка саһаҕаны быраҕан биэрбитэ, дьон бары аймана түспүттэрэ
□ Махно есаулу, куолутунан, олус кытаанахтык дьүүллээн, уокка арыыны быраҕан биэрбитэ. П. Бляхин (тылб.). Уокка уган биэр көр уот. Кини билэр киһитэ уокка уган биэриэ эрэ дии санаабат этэ
□ [Бурхалей] Эрбантей бэйэтин кэргэттэрин уокка уган биэрэн атах балай барбытын бастаан соһуйа, хоргута иһиттэ. Эрилик Эристиин. Тэҥн. түһэн биэр. Үөрэтэн биэр көр үөрэт. Тылгын истибэт оҕону үөрэтэн биэрдэххэ хайдах буолуой?
□ Үчүгэйдик үөрэтэн биэриэххэ. «Кыым»
Үөс-батааска (үөс) биэримэ көр үөс. Софьян онон-манан эргитэн аһара-куоттара сатаабытын, анарааҥҥыта, үөс-батааска биэрбэккэ, сөбүлэһиннэрэн кэбиспит. «ЭК»
Үөс-батааска биэрбэтилэр — ыты сарсыҥҥы күн дьиэттэн суох гынарга дьүүллээтилэр. Амма Аччыгыйа
Түмэппий аккаастанан көрбүт да, Лэкиэс үөс биэрбэтэх. Күннүк Уурастыырап
Үрүҥ илиитигэр биэр (туттар) көр үрүҥ. Били күндү тааһын кэргэнин үрүҥ илиитигэр биэрдэ. Чуургун биэр көр чуур. Онон, чуурбун биэрэммин, тахсаары олоробун. А. Софронов
Сыгынах аннын хаһаан-хаһан, түөрээн-түөрэн көрөн баран, чуурбун биэрэн, табахтаары олорунан кэбистим. М. Чооруоһап
Икки килэмиэтир холобурдаах сири бараат, чуурбун биэрэн, массыынабар төннөн кэллим. Р. Кулаковскай. Ыкка биэр көр ыт. Ыкка биэр, бу таҥас түүтэ түһэ сылдьар. Ытаһалаан биэр көр ытаһалаа. Аттыгар олорор киһи ытаһалаан биэрдэ, атыттар бары сөбүлэстилэр
◊ Оломун биэр көр олом. Үрэхпит сотору бу диэкинэн оломун биэриэх курдук
□ Уу түһэн, сотору оломун биэриэх быһыыламмыта. Н. Заболоцкай. Тыл биэр көр тыл. Мунньахха тыл биэрдилэр
□ Тылы киниэхэ биэрэллэр. Эрилик Эристиин
Өлөксөйгө тыл биэрдилэр. С. Васильев
Атын киһиэхэ тылла биэриҥ. М. Доҕордуурап
Тэс биэр көр тэс. Уокка ас (аста) биэр көр ас III. [Моонньоҕон уга] өрт уота сиэбит сиригэр уонча сыл буолан баран ас биэрэр. Далан
Уот биэр көр уот. Испиискэтэ сиигирэн хаалбыт, уот биэрбэт. Н. Туобулаахап
Чиэс биэр көр чиэс. Икки эписиэр кэлэн киниэхэ тэбис-тэҥҥэ чиэс биэрдилэр. Т. Сметанин
Саллааттыы, чиккэс гынан, чиэс биэрэр. Н. Якутскай
Ыйан-кэрдэн биэр көр ый. Ким да биһигини сүрүннээн, ыйан-кэрдэн биэрэрэ биллибэт. П. Ойуунускай
Саатар маҥнайгы күммүтүгэр баар буолан ыйан-кэрдэн биэртэ буоллар. Эрилик Эристиин
[Коля:] Төһө киниэхэ көмөлөстүҥ? Ыйан-кэрдэн биэрбэккин. С. Ефремов