образн. быть понурым, вялым, унылым.

прил. I. (выражающий скорбь, тоску) уйаҥы, киһи аһыныах; говорить жалобным голосом уйаҥы куолаһынан саҥар; 2. (печальный, унылый) кутурҕаннаах; жалобная песня кутурҕаннаах ырыа.

дьүһ. туохт. Санньыйбыт, арбы-сарбы буолбут дьүһүннэн. ☉ Иметь понурый, унылый вид
Аҕам бастаан ардахтаабыт тураах курдук сабдыллан олорон баран эмискэ, куорсунун хомуммут хотой курдук, хараҕа уоттана түстэ. Р. Баҕатаайыскай

дьүһ. туохт. Сукуйбут самнастыгас-сабыстыгас дьүһүннээх буол. ☉ Иметь жалкий, унылый вид
Кырдьаҕас хомбуой уйулҕата төбөтүн оройунан көттө. Тэрэччи тэбэ сылдьар «мааны» бытыга айаҕар саба түстэ, хараҕа көмүскэтин түгэҕэр саспыттыы тимирэн хаалла, саппыллан туран кэллэ. М. Доҕордуурап

даҕ.
1.
кураххай диэн курдук. Курулхай, маҥнай утаа дьикти амтаннаах буолар, кэлин үөрэнэн бардаххына наһаа сөбүлүүгүн. «ХС»
Курулхай эми соруйан сиэммит Куртахтан дьааты сууйуо дэһэбит. У. Шекспир (тылб.)
2. Санаа түһүүлээх, санньыар. ☉ Печальный, унылый, грустный
[Туруйалар] Курулхай, санньыар ырыаны Куорсуннарынан күөттээннэр, Төрөөбүт ыыр ахтылҕанын Турууктаһан эттилэр. В. Сивцев

даҕ., кэпс. Дараччы, тэмтэччи буолбакка аллара санньыйбыт быһыылаах. ☉ Опущенный, покатый (напр., о плечах); округло-продолговатый, унылый на вид (напр., о птице)
Кубаҕай хааннаах-сииннээх, кимистигэс түөстээх, салбыгыр сарыннаах, …… хап-хатыҥыр уол буола улааппыта. Софр. Данилов
Хараҥа күһүҥҥү түүннэргэ Хааҕыргыы, тэлбиҥнии көтөрө Салбыгыр, унньугур бэйэлээх Саһархай аҥыр эрэйдээх. С. Васильев

даҕ., поэт. Киһи санаатын баттатыах курдук чуҥкук дьүһүннээх. ☉ Безрадостный, грустный, унылый (о пейзаже, погоде и т. д.)
Киирэн эрэр күн уота Санньы-курус саһархай. Ытыыр-соҥуур муҥа дуу, Ыллыыриэйэр өҥө дуу? М. Тимофеев
Ардыырардаабат икки ардынан луҥкурбут курдук санньы-курус күннэр үүммүттэрэ. П. Аввакумов
Долгун, будул туманнарга Чомполонон ый устар, Санньы-курус хонууларга Санааргыы уотун кутар. А. Пушкин (тылб.)

даҕ. Сэргэҕэ суох, киһини тугунан да сэҥээрдибэт. ☉ Скучный, унылый, неинтересный
Оҕото суох чуҥкук дьиэлэри Тыла суох чуорааҥҥа тэҥниибин. С. Данилов
Миигин бу курус, чуҥкук биэрэккэ Биллибэт күүс манньытан аҕалар. И. Гоголев
[Чуораан тыаһа] чуҥкук лиэксийэ кэнниттэн …… кылыгырайан үчүгэйдик да иһиллэрэ. Н. Лугинов

даҕ. Санаа түһүүлээх, санньыар, хобдох. ☉ Грустный, невеселый, унылый
Кэрэхсэтэр өттө суох Кэри-куру соҕус күн Кэлэн ааһан хаалара. Күннүк Уурастыырап
Кыһын кэри-куру күннэр …… бэйэ-бэйэлэрин солбуһан, улугурбуттуу бытааннык усталлар. Болот Боотур
Сардаана Михайловна дьиэтин иһин эргиччи көрдө, үөһэ тыынна …… Аҕата суох ыал кэри-куру дьиэтэ. С. Никифоров
◊ Кэри-куру буол — санаарҕаа, мунчаар; мунчааран саҥаҕыттан мат. ☉ Быть грустным, унылым, невеселым; быть подавленным и неразговорчивым
Микиитэ күлүүк бэйэтэ кэри-куру буолла. Амма Аччыгыйа
Михаил Прокопьевиһы атаарарбытыгар биһиги бары даҕаны кэрикуру буолбуппут. И. Никифоров

даҕ.
1. Намылыччы ыйаммыт, аллара намылыйан түспүт. ☉ Свисающий, нависающий
Ууллан дьалкыйбыт сибиниэс өҥнөнөн Устар ол улуу өрүһү үрдүнэн Сабардыы көтөллөр ыар-нүһэр көһөҥө Санньылхай былыттар үөрдүһэн. М. Ефимов
2. көсп. Санаарҕабыллаах, санаа түһүүлээх, курус; күүһэ-күүрээнэ суох, мунчаарыылаах, муҥкук (хол., киһи өйүн-санаатын этэргэ). ☉ Унылый, грустный, печальный, поникший (напр., о настроении, о музыке); несмелый, робкий, смиренный (об уме, мыслях). Санньылхай ырыа. Санньылхай санаалаах
□ [Ат] чарпа тааска төбөтүнэн ыарыылаахтык охсуллубутугар икки санньылхай курус харахтарыттан сырдык таммахтар сүүрүгүрбүттэр. Софр. Данилов
Сарыы-тордох таҥастаах, Саах балаҕаннаах, Санньылхай санаалаах Сахачааннар аатыран олорбуппут ээ, оҕолоруом! Суорун Омоллоон