II ж. (учебный предмет ) дьиссипилиинэ; исторические дисциплины историческай дьиссипилиинэлэр.

прил
кэлэр кыһын. Будущий учебный год - аныгыскы үөрэх дьыла

несов. чугаһаан ис; близится новый учебный год саҥа үөрэх дьыла чугаһаан иһэр.

1) учёба, учение, занятия || учебный; үөрэх заведениета учебное заведение; үөрэх оҕото школьник, учащийся; үөрэх дьыла учебный год; 2) образование, просвещение, обучение; оскуола үөрэҕэ школьное обучение; норуот үөрэҕэ народное образование; орто үөрэх среднее образование; үрдүк үөрэх высшее образование; үөрэх министерствота министерство просвещения; 3) учение; наука; Ленин үөрэҕэ учение Ленина; тыл үөрэҕэ лингвистика, языкознание; күн сири сырдатар, үөрэх — киһини посл. солнце озаряет землю, учение — человека; 4) перен. урок; эйиэхэ бу үөрэх буолуо тебе это послужит уроком.

прил. 1. академическай, академия; академический устав академия устааба; 2. (учебный) үөрэх; академический год үөрэх сыла; 3. (в науке, искусстве) академическай; академическая живопись академическай живопись; # академический спор академическай (аҥардас теоретической) мөккүөр; академический театр академическай театр (бас-тык государственной театрдарга иҥэриллэр бочуоттаах аат).

м. 1. сыл, дьыл; в будущем году кэлэр дьылга, эһиил; четыре времени года дьыл түөрт бириэмэтэ; 2. (о возрасте) саас; ему три года кини сааһа үһэ; 3. годы мн. (период времени) саас; в молодые годы эдэр сааска; 4. годы мн. (десятилетия) сыллар; люди сороковых годов түөрт уонус сыллар дьонноро; # учебный год үөрэх сыла; сельскохозяйствен- ный год тыа хаһаайыстыбатын дьыла; бюджетный год бюджетнай сыл; круглый год төгүрүк сыл; из года в год сылы-сыллата; год от году сылтан сыл аайы; без году неделя аҕыйах хонуктаахха.

м. 1. в разн. знач. чаас; час ночи түүн биир чаас; академический час академическай чаас; учебный час үөрэх чааһа; 2. (пора, время) чаас, кэм, бириэмэ; поздний час хойукку кэм; грозный час войны сэрии суостаах кэмэ; # с часу на час субу сотору; час от часу не легче улам ыараан иһэр; не ровен (или не ровён) час разг. туох буолуон ким билиэй; мёртвый час утуйар чаас, сынньанар кэм; в добрый час! этэҥҥэ (буол)!; стоять на часах воен. харабылга тур; расти не по дням, а по часам күн аайы эрэ буолбакка, чаас аайы эбиллэн ис, күн-түүн эбиллэн ис.

I
аат. Ханнык эмэ кэлэктиип чилиэннэрэ олохтоммут быраабылаларга, бэрээдэккэ хайаан да бас бэриниилэрэ, олору тутуһуулара. ☉ Дисциплина (обязательное для всех членов какого-л. коллектива подчинение установленному порядку, правилам поведения)
Киһи урут дьиссипилиинэ дьиҥнээҕэ армияҕа эрэ баар диэн саныыра. Амма Аччыгыйа
Биригээдэ өр-өтөр буолбакка, туйгун үлэтинэн, дьиссипилиинэтинэн сураҕырбыта. М. Доҕордуурап
Эписиэр быһыытынан капитан Ксенофонтов наһаа сэргэх, лоп-бааччы, дьиссипилиинэлээх, атыттартан да оннугу модьуйар дьиҥнээх буойун этэ. П. Филиппов
II
аат. Ханнык эмэ наука туспа салаата, үөрэх предметэ. ☉ Дисциплина (отрасль научного знания, учебный предмет)
Математическай дьиссипилиинэлэри үөрэтии. Историческай дьиссипилиинэлэр.  Этнографияттан уонна фольклортан өссө ситэ-хото арахсыбатар да, диалектология диэн туспа дьиссипилиинэ үөскээбитэ. ВМС СДО

1) снаряжение; поход тэрилэ снаряжение для похода; 2) вещи, обстановка; дьиэ тэрилэ домашняя обстановка; 3) принадлежности; үөрэх тэрилэ учебные принадлежности; 4) сбор, сборы; суол тэрилэ дорожные сборы; 5) перен. разг. подготовка к чему-л.; бырааһынньык тэрилэ подготовка к празднику.

аат.
1. Туспа предмет быһыытынан ыытыллар үөрэх чааһа. ☉ Учебный час, посвящённый отдельному предмету, урок
Кулаковскай уруоктарыгар биһиги оччо мэнигилээбэт, киниттэн толлор буолан бараммыт, маҥнай утаа урукку учууталбытын суохтуур этибит. Амма Аччыгыйа
Мин билигин уруогум аайы баар-суох билиибин, кыахпын олоччу биэрэ сатыырга, сырыы аайы бэйэбэр уонна оҕолорбор туох эмит саҥаны арыйарга кыһаллабын. Н. Лугинов
Кэргэним биһикки күннээҕи үлэттэн сылайан кэлэрбит, мин өссө үлэбиттэн кэлэн баран уруокпар бэлэмнэнэрим. Далан
2. Үөрэнээччигэ бэриллэр дьиэтээҕи сорудах. ☉ Домашнее задание (в учебном процессе)
Эдэр ыччат кинигэ ааҕар, оҕолор уруоктарын бэлэмнииллэр. Н. Якутскай
Уол сааһыгар биирдэ таһылла илик, үлэтин, уруогун саҥата суох сылдьан толорор. М. Доҕордуурап
Оҕом урут баччаҕа уруогун кэлэн үөрэтэ олорор буолара. Н. Заболоцкай
3. көсп., калька. Киһини толкуйдатар, үөрэтэр быһыы-майгы, туох эмэ түмүгэ. ☉ Нечто поучительное, какое-л. обстоятельство, из чего можно сделать вывод для будущего, урок
Кинилэр тустуу албастарыгар эрэ буолбатах, олох мындыр уруоктарыгар эмиэ үөрэппиттэрэ. ВВ ТТ
Өлүөнэ өрүс холбоһуктаах пароходствота ааспыт сыллар хомолтолоох уруоктарыттан сөптөөх түмүктэри оҥостуохтаах. «Кыым»
Урукку уопуттан туһалаах уруоктары ылар туһугар, ону кистээбэккэ этэри сатыыр буолуохтаахпыт. СГС СЛКСБ
◊ Аһаҕас уруок — учуутал үөрэтэр таһымын көрдөрөн, атын учууталлары кытта уопут атастаһан, саҥаны, сонуну тарҕатан ыытар уруога. ☉ Открытый урок
Суотту орто оскуолатын учууталлара нуучча тылыгар уонна литературатыгар аһаҕас уруоктары үрдүк таһымнаахтык ыыппыттара эмиэ биир туспа кэрэхсэбили ылла. «Кыым». Уруок аах (оҥор) — уруокка бэриллибит дьиэтээҕи сорудаҕы толор, оҥор. ☉ Делать уроки, выполнять домашнее задание
Уруок ааҕарым быыһыгар аралдьыйдарбын эрэ, кини хайыы-үйэҕэ кинигэбин ыла охсон, аахпыта буолан ботугуруу-ботугуруу көрө олорор буолар. Амма Аччыгыйа
Кини биһикки ибирисибири иһирик ойуур ырааһыйатын иһигэр уруокпутун ааҕабыт. С. Федотов