сикситэн диэн курдук
Аатырар кырсаһыт бултуйан, Арҕаа таастары уҥуордаан, Аҕыстыыр ыттарын аалыктаан, Айаннаан сигитэн иһэрин Көрбөккө хомойо сылдьыам диэн, Күн киириэн букатын баҕарбат! С. Дадаскинов

талас II диэнтэн атаах. Аанчык далластыыр, ийэтигэр талаһаахтыыр
□ Таптыыр сүрэҕим уотунан Талаһаахтыыр биэрэкпэр Таас хайаны уҥуордаан, Тиийиэм буолуо дуо, сэгээр?! С. Данилов

м. 1. (действие) уҥуордааһын; перевал через хребет хайаны уҥуордааһын; 2. (дорога через хребет) аартык.

сов. 1. что, разг. (переложить) уларыт, халбарыт; 2. что, через что (через горный хребет) уҥуордаа, туораа; 3. безл. (о времени) аас; перевалило за полночь түүн үөһүн ааста; 4. безл. (о возрасте) таҕыс; ему перевалило за сорок кини түөрт уонуттан таҕыста.

м. 1. спорт, барьер (күрэхтэһээччи-лэр суолларыгар туруоруллар мэһэйдэр); взять барьер барьеры уҥуордаа; 2. перен. (препятствие, помеха) мэһэй, харгыс; таможенные барьеры таможня харгыстара *(омук табаара* * *киирэрин харгыстыыр улахан пошлина-лар).

лабырҕаа диэнтэн холб. туһ. Бэрт чугас дапсылар тыастара лабырҕаспыттара, соллоҥноох охтор тордоҕу уҥуордаан чыыбырҕаспыттара. Далан
Үлэ тыаһа бүппүтүн биллэрэр чуораан тыаһа сэниэтэ суох тыры лаата. Сонно хостор ааннара лабырҕастылар. Н. Лугинов

силлиэр диэнтэн дьаһ
туһ. Кини албан аата айаарбыта: …… Чээл-күөх систэри силлиэрдэн чиэрэстээбитэ, Улугурбут уулары уйгуурдан уҥуордаабыта. Эллэй
Баттаммыт, дьайдаммыт аймаҕа, …… Аан дойду сүүһүнэн куората Айманар сататын силлиэрдиҥ! Күннүк Уурастыырап
Пограничниктар …… бүлүмүөттэринэн ытан силлиэрдэллэрэ. И. Федосеев

сыһ. Уһуннук, киһини салгытар курдук. ☉ Долго, утомительно
Унньуктаахтык күүтүллүбүт Улуу Кыайыы кэлбитэ. П. Егоров
Олорон эрэ утуйуохха диэри унньуктаахтык оҥоһуллубут уһун тыыннаах дакылаат бүттэ. В. Ойуурускай
Итинник унньуктаахтык айаннаан, Өлөксөй тоҕус көһү уҥуордаан, ыкса киэһэ Чыаппараҕа кэллэ. «ХС»

уорай халлаан фольк. — уйаара-кэйээрэ биллибэт халлаан. ☉ Безграничное, беспредельное небо
Уоттаах чолбоннору уҥуордааммын, Уорай халлааммын чиэрэстээммин Тэтэрэ кыыспыт Тэргэн ый диэки Тэгэлийэн эрэр эбиппин! С. Зверев
Улаҕатын булларбатах Уорай халлаан уорҕатыгар Хайыһардаах бухатыырбыт Хайа тыырбыт суола хаалбыт. Күннүк Уурастыырап

туохт.
1. Тугу эмэ туораа, нөҥүө түс, уҥуордаа. ☉ Перемещаться, переправляться с одной стороны чего-л. на другую, переходить, пересекать что-л. Арҕаа диэки туһаайаммын, Андылаах күөлү ааһаммын, Алыҥахтары чиэрэстээммин, Аппаларга кииртэлиибин. С. Данилов
Бу айдаан нэһилиэги чиэрэстээбитэ, улууһу уҥуордаабыта. Күннүк Уурастыырап
Элбэх ат сэтиилээх үрдүк хайаны чиэрэстиир соҕотох киһиэхэ күчүмэҕэйэ үгүс этэ. Тумарча
2. дьыала т. Ким туох эмэ көмөтүнэн эбэтэр тугу эмэ туһанан тугу эмэ гын, оҥор. ☉ Делать что-л. при помощи или посредством кого-чего-л.
Киһинэн чиэрэстээн кэлэктиипкэ бүтүннүүтүгэр сабыдыаллааһын — үлэһити иитии биир сүрүн усулуобуйата. ПБН КДьСО
Производствоны салайыыга үлэһиттэри кытыннарыы, бастатан туран, уопсастыбаннай тэрилтэлэринэн чиэрэстээн олоххо киллэриллэр. ЭБТ
Оскуола дириэктэрэ оҕолору быһаччы ииппэт, учууталларынан чиэрэстээн иитэр. «ХС»