туохт., кэпс. Суолтата суохха, бытархайга аралдьый, уһаа-кэҥээ. ☉ Мешкать, канителиться
Дьэ диэ, бу соччото суох үлэ дьээлтиирдэнэн барда! А. Сыромятникова

хачан диэнтэн хай
аата. Сылгы тиэйэр массыыналар кэлиэхчэ кэлбэккэ, уһаан-кэҥээн, …… сылгы ырыыта, хачаныыта тахсар. ААИ ОБСЫҮ

чохчоруй диэнтэн холб. туһ. Мэхээс оҕонньор, муоһаттан тардан чохчоруһа-чохчоруһа, «һуу-һаа» бөҕөнү түһэрдэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Оччо-бачча уһуу-кэҥии илик, чохчоруспут балаҕан дьиэлэрдээх Чурапчы дэриэбинэтэ. Ф. Софронов

туохт. Туох эмэ сибикилээх буол, хайдах эмэ буолар чинчилэн. ☉ Обнаруживать признаки чего-л.
Онон үтүө киһи үтүөкэн кыргыттары кытта билсэр эбит. Харбатов бэйэтигэр сыһыара сатыыра адьас биллибэт, сибикилэммэт даҕаны. С. Дадаскинов
Бүгүн да мунньах уһуур-кэҥиир сибикилэннэ. «ХС»

сиэллээ-кутуруктаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Кэпсэтии тохтообокко сиэллэнэн-кутуруктанан, уһаан-кэҥээн барар чинчилэннэ. Н. Босиков
Суоппар быга биэрдэ, ып-ыраас тымныы салгыҥҥа хойуу паары кытта дэгэттэрдээх уһун үөхсүү тыла суккулунна, сиэллэннэ-кутуруктанна. ЫДЫа
Фёдор Еремеевич кэпсэтии кэҥээн-уһаан, сиэллэнэн-кутуруктанан бараары гыммытыттан саба саҥаран кэбистэ. «ХС»

туохт.
1. Үргүмтүө, киһиттэн куота сылдьар, куттанар буол. ☉ Становиться пугливым (о животных и птицах)
Тэһииргээбит атын арыычча тохтотон, Бөтүөхчэй ойон түспүт. Амма Аччыгыйа
Эһэм саа тыаһыттан булт тэһииргиир, олохсуйбат диэн куска тиргэлиирэ, куобахха туһахтыыра. Ф. Постников
Табалар тэһииргээн үрүөтараа куоппуттар, дьоннорбутун балай эмэ эрэйдээбиттэр. Я. Семёнов
2. көсп. Туохтан эрэ дьиксинэ санаа, тэһийимэ-тулуйума. ☉ Встревожиться, насторожиться, не находить себе места от беспокойства
[Деомид] туран тэһииргээбит курдук төттөрү-таары хаамыталыыр. Н. Якутскай
«Кэллэ-кэлээт тэһииргээтэҕим тугун дьиктитэй, арааһа уһаабакка-кэҥээбэккэ өтөҕү быстахха сатаныыһы», — диэн толкуйга түстэ. У. Нуолур
Михаил Михайлович кута-сүрэ тэһииргииргэ дылы гынна, хайдах эрэ дьиксиниэх санаата кэллэ. И. Егоров

туохт.
1. Уһаан, тардыллан хаал, бытаар. ☉ Медлить, задерживаться
Ол да буоллар биһиги уталыйарбыт букатын сатаммат. Софр. Данилов
[Аламай Күн] уталыйбакка улуу сорудаҕар аттанна. Д. Апросимов
Маннык күүстээх ыҥырыыны истэн баран, уталыйбакка улуус быраабатыгар тиийдэ. Н. Павлов
2. Ырааттар-ыраатан, көстөр-көһөн ис, уһаа-кэҥээ (хол., туох эмэ боппуруос). ☉ Откладываться, тянуться (напр., о решении какого-л. вопроса)
Мин бу диэки кэлэ сылдьар баҕалаах этим, онтум туой уталыйдар уталыйан испитэ. В. Протодьяконов
Били өйүүн буолуо диэн болдьоммут мунньахтара уламулам уталыйан истэ. И. Никифоров
Дойдутугар төннөр баҕа санаата сылтан сыл уталыйан, уота-күөһэ умуллан да барбыт. Ойуку

I
1. аат.
1. Туох эмэ токура, токуруйуута. ☉ Выгиб, изгиб чего-л.
Туруйалаах хочото, онон-манан бүгүйэх буола-буола, уһаан-кэҥээн бара турар. В. Протодьяконов
Тиийиэхтээх сирдэригэр улам чугаһаатахтарын аайы, Айдар суол хас биирдии бүгүйэҕин, түһүүтүн-тахсыытын ааҕа билэ олордо. Н. Лугинов
«Кинини көрдөххүнэ үс бүгүйэх буола тоҥхоҥнуугун...» — диидии Трошка ылтаһын куруускатыгар чэй кутунна. Н. Якутскай
2. эргэр. Чаппараах киэргэлэ: уһуктара токуруйар, биир эмэ өттүгэр ойо быһыылаах үрүҥ көмүс уһун синньигэс чараас лоскуйа. ☉ Серебряное украшение (на чепраке) в виде продолговатой полоски, закругленной по концам и с вырезкой на одной из сторон.
3. эргэр. Дьахтар үрүҥ көмүс киэргэлин көрүҥэ. ☉ Серебряные женские украшения.
2. даҕ. суолт. Биир эбэтэр хас да сиринэн токурдаах, өҕүллүүлээх, бөкчөгөрдөөх. ☉ Согнутый в одном или нескольких местах, извилистый, горбатый
Кытаанах кыһын этэ. Күөрэ-лаҥкы муоста, тымныынан аргыйа турар бүгүйэх истиэнэ, эргэ оһох. Н. Лугинов
Сиэллээхэп Бүрүө чилиэннэрин үлэтигэр Бүгүйэх бэлиэлэри кэккэлэттэ. С. Васильев
Будулҕаннаах муус байҕал Иччитэ буолбут Тоҕус бүгүйэх систээх, Кэй тубут көлөлөөх Тимир Чохчордоон дьаалы Уоран-талаан ылан, Түүнүктээх түрмэтигэр Түҥкүнэтэн түһэрбит эбит. П. Ядрихинскай
II
аат. Үөн-көйүүр көрүҥэ: хааны уулуур, икки кынаттаах, иһэ туора дьураалардаах (ыамата куйукта сүөһү, кыыл тириитин анныгар паразиттаан үөскүүр). ☉ Овод
«Бүгүйэх түөкүн...» — оҕонньор [Сүөдэр Хомуоһап] охсумахтыыра улам түргэтээн истэ. Амма Аччыгыйа. Тэҥн. тигээйи

I
туохт.
1. Туохтан эмэ тутулуктанан тардылын, уһаа-кэҥээ, өр буол. ☉ Задержаться по какой-л. причине, запоздать
Инженер киһи үлэтигэр тутулуннаҕа эбээт. Л. Попов
Айан дьоно өр тутуллуохтара дуо, били үрэхтэрин баһынан ыһыктарын, сааларын сүгэн, …… Дьугдьуур хайаны дабайан иһэллэр. Н. Павлов. Олус ардахтаах саас дьэһимиэн, сэлиэһинэй бөлкөйдөнүүтэ сүүрбэ түөрт хонукка диэри тутуллар. ЛИК СОТ
2. Кимтэн, туохтан эмэ тутулуктаах буол. ☉ Быть, становиться зависимым, зависеть от кого-чего-л.
Имэҥинэн туоллахха, Илбиһирэн турдахха, Киһи тугу кыайбат буолуой, Кимтэн-туохтан тутуллуой?! Күннүк Уурастыырап
Бу ыбыччы көрбүт харахтаах киһи [Сипсики] Орто дойду хоптон тутуллан турарын курдук саныыра. Л. Попов
II
тут I диэнтэн атын
туһ. [Бадин:] Бар эт, ол тутуллубут киһини миэхэ аҕаллыннар. С. Ефремов
Улууска кулубалар, нэһилиэккэ кинээстэр баһылыктаан олороллорун саҕана кыра киһи ыт курдук тутуллан, саба баттанан олорбута. Эрилик Эристиин
Киһитин оронугар түүрэ тутуллубут утуйар таҥас эрэ сытар. С. Никифоров
Сотору-сотору төлөпүөннүүрүм, төһө бурдук тутуллубутун, төһө тиэллибитин ыйыталаһарым. Л. Брежнев (тылб.)
III
тут II диэнтэн атын
туһ. Аркадий сүрдээх табыллыбыт архитектор, оҥорбут бырайыага барыта тутуллан иһэр. Н. Лугинов
Куораттар, бөһүөлэктэр тутуллаллар, киэркэйэллэр. С. Окоёмов
Прогимназия икки мэндиэмэннээх саҥа мас дьиэтэ тутуллан, Аппа уутугар күлүгүн түһэрэн, кылбайа дьэндэйэн тахсыбыта. И. Федосеев

аат.
1. Урут дьиэ турбутун, ыал олорбутун бэлиэлэрэ баар сирэ. ☉ Место, где ранее была усадьба, стоял дом
Кыараҕас алаас халдьаайытыгар өбүгэлэрбит былыргы өтөхтөрүн оннугар от наһаа үүммүт, үүнэ сатаан баран сыппыт. Далан
Саас тухары, биир-икки да буоллар, ыал олохсуйан олорбут сирэ иччитэхсийэн, өтөх буолан күөрэ-лаҥкы түһэн хааларын көрүөххэ да сүрэ бэрт. Н. Заболоцкай
2. Быраҕыллыбыт, киһи олорбот буолбут дьиэтэ, уһаайбата. ☉ Заброшенное жильё, заброшенная старинная усадьба
Бу манан, куһаҕан баҕайы былыргы өтөх кэтэҕинээҕи толоон арҕаа саҕатынан биэс таба сылдьыбыт. Амма Аччыгыйа
Өтөҕү көрөн, эн өйдүөҥ, билиэҥ: баай биитэр дьадаҥы ыал дьоллоохтук дуу, сордоохтук дуу олорон ааспытын. Л. Попов
Сайыҥҥы куйаастан, күлүмэнтэн сылгы, ынах-сүөһү манна сөрүүкүү киирэр, мунньустар эбит, – өтөх иһигэр эргэ кии толору. Н. Якутскай
3. Кыһын олорор дьиэ, кыстык, кыһыҥҥы уһаайба. ☉ Зимнее жильё, зимняя усадьба
Үргүлдьү өтөхтөөх, Тилиһэ тиэргэннээх, Булкуһа буруолаах Уолан киһи баар эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Өрүүскэ:] Хайа, оҕонньор, бу ханна тиэтэйдиҥ? [Таллаайап Сэмэн:] Дьиэбэр. Өтөҕүм оҕуруотун оҥоруом. Күндэ
Үлэ-хамнас үлүскэнэ Үмүрүйэ түмүктэнэр; Өтөх ыалын буруолара Үөлэстэринэн үрдээн көстөр. Өҥнөөх-тоттоох күһүнэ Үүнэн кэлэн истэҕэ. Күннүк Уурастыырап
△ Төрөөбүт-үөскээбит сир. ☉ Родные места, родные края
Өргөстөн чаҕыйан өтөҕөр кэхтибит, Өрдүнэн оонньообут өстөөҕү ирдиибит. А. Абаҕыыныскай
♦ Өтөҕүн быста — дьиэтигэр быһа барда. ☉ Ушёл прямиком домой
Кытыйа оҕонньор айаҕалыы сатаан отун охсубакка өтөҕүн быста. И. Гоголев
«Чэ, кэбис! — дии түстэ Тиит. — Өтөхпүтүн быһыахха, ол ордук буолуоҕа». А. Сыромятникова
Кэллэ кэлээт тэһииргээтэҕим тугун дьиктитэй, арааһа, уһаабакка-кэҥээбэккэ өтөҕү быстахха сатаныыһы. У. Нуолур. Өтөҕүттэн өннүбэтэх (өнүйбэтэх) — ханна да ыраах сылдьыбатах, тэлэһийбэтэх. ☉ Тот, кто никогда не выезжал за пределы своей местности, не отлучался от родных мест. Алааһыттан арахпатах, Тиэргэнтэн тэйбэтэх, Өтөҕүттэн өннүбэтэх Аҕыйах ынахтаах Ыалтан төрөөбүт. Өксөкүлээх Өлөксөй
Киһи олорор бу дьиэҕэ: Өлөрүн да бу манна өлүөҕэ, Өтөҕүттэн өнүйбэккэ, Олоҕу, дьону билбэккэ. Күн Дьирибинэ. Өтөх төҥүргэстээх, сурт кэриэстээх (буолуох- таах) — ийэни-аҕаны утумнуур ыччат баар буолуохтаах. ☉ У людей должны быть продолжатели рода, т. е
дети мужского пола (букв. пепелище имеет пни, старое жильё имеет заветную память). Аныгылыы сайдыы күүстээх, Ол эрээри атастаар, Эргэ өтөх төҥүргэстээх, Сурт кэриэстээх буолуохтаах. С. Данилов
Саха омук эрэйдээх ааттыын сүтэр амырыын кэмэ, били былыргылар этэллэринэн, өтөх төҥүргэһэ, сурт кэриэһэ суох хаалар кэмэ ааҥнаан тиийэн кэлбит эбит буоллаҕа. Софр. Данилов
Үчүгэй, үөрэт, бил барытын, – Өтөх төҥүргэстээх, сурт кэриэстээх! Ааспыт олох суолларын ырытан, Аныгы да ыччат билиэхтээх. Л. Попов. Өтөхтөрүн хаардаабыт — урукку таптыыр киһигин эбэтэр көссүүгүн кытта эмиэ булус. ☉ Возобновлять, восстанавливать былые любовные связи (букв. очистил от снега зимнее жильё). Кинилэр өтөхтөрүн хаардаабыттар
◊ Өтөх тэллэйэ бот. — өтөх сиргэ үүнэр бороҥнуҥу маҥан өҥнөөх тэллэй. ☉ Гриб белого цвета, растущий в заброшенных местах
Атаҕын анныгар, ононманан, өтөх тэллэйдэрэ сымыыт курдук туналыһа сыталлара. В. Гаврильева
ср. монг. отог ‘огнище’, тур. отак ‘хата, кибитка’