туохт., кэпс. Бүтүөх да айылааҕы бүтэрэ охсон биэрбэккэ мээнэ кэл-бар, булкуй-тэккий, уһат-кэҥэт. ☉ Долго возиться, хлопотать, производя нелогичные, непоследовательные движения
Дьэ, маахайданан түһэн, киһи!  Хантан эрэ тирээпкэ булан, таастаах ууга булкуйбахтаата …… хоһун сотон маахайданан барда. ЧКС ЫаЫЫ

даҕ. Тугу эмэ (хол., сорудаҕы, үлэни) уһата-кэҥэтэ барбакка, улгумнук толорор. ☉ Способный легко, послушно и старательно выполнять, исполнять что-л. (напр., чьё-л. указание, желание или какую-л. работу). Учуутал этэрин толорумтуо үөрэнээччи

туохт. Туох эмэ кэмчини өр кэмҥэ тиийэрин курдук салҕаан, уһатан биэр. ☉ Экономно расходуя, растягивать что-л. на максимальный срок
Аҕалара маска үлэлиир. Оҕолор истипиэндьийэ ылаллар. Ону уһатан-кэҥэтэн, ыпсаран-сыпсаран, син аһаан-сиэн олороллор. Ф. Софронов

туохт. Туһата суоҕу мээнэ уһатан-кэҥэтэн эбэтэр чахчыта суоҕу кырдьык оҥорон кэпсээ, саҥар. ☉ Рассуждать, говорить неуместно много, долго о чем-л. незначительном; болтать
Тугу дойҕохтуомуй, арай: Сордооҕу соҥотор, Муҥнааҕы муҥнуур, Эрэйдэнэн эрэри Элэк гынар буолаайаҕыт. А. Софронов
Дулҕа быыһыттан буҕарҕана сордоох Дойҕохтуу сытта, сиилии саҥарда. П. Ойуунускай
Бу сырыыга наһаа элбэҕи дойҕохтоотум быһыылаах. Ол эрээри этиэх буолбуппун аҥарын да кыайан эппэтим. Н. Лугинов

туохт., эргэр. Кыйаханан, тымтан, оргуйан кэл. ☉ Чересчур горячиться, волноваться, раздражаться
Аргыый, доҕор, көмөлүйүмэ! ПЭК СЯЯ
Таҥнары толкуйдаан бэйэтэ уһатар-кэҥэтэр дии саныы-саныы үрүтүн-үөһэ саҥаран көмөлүйэн, ыгыллан барда. Бэс Дьарааһын
△ Өрүкүйэн, күүрэн кэл. ☉ Возбуждаться, взвинчиваться
Көмүрүө хаар сүгэһэрдээх Күөх оҕустаах Күтүр тымныы дьылым Көмөлүйэ Бүрүүкээн кэллэ. Саха нар. ыр. II
Мүлдьү Бөҕө Күүстээх санаата Көмөлүйэн кэллэ. Д. Говоров

саҥа алл. Наһаа ыалдьарыттан суланан ынчыктааһыны көрдөрөр. ☉ Выражает стенание от сильной боли. Ньургуһун Ньукулай баҕанаҕа өйөммүтүнэн, чохчойон түһэн барар: «Һааайа, абытай-абытай, эттээх-тириибин сэймэктээтэхтэриэн…» Күндэ
△ Аһара сылайбыты көрдөрөр. ☉ Выражает причитание от сильной усталости. Һааайа, сылайдахпыан
□ Кырдьаҕас хотой уһата-кэҥэтэ барбата: «Оо, кэллэхпит, һаа-айабын ньии!» Д. Апросимов
[Өлөксөөс:] Һаа-айа, эмиэ кутаҕа түстэхтэрэ буолуо. Н. Туобулаахап

туохт. Уһатан-кэҥэтэн оҥоруохча оҥорума, хойутат. ☉ Задерживать, медлить, откладывать
«Бэйи эрэ, доҕор, эн биһигини уталытыма эрэ», — Кустуров хабан ылла. Н. Габышев
Харчыны урукку курдук уталыппакка, утарытынан биэрэргэ быһаарылынна. С. Федотов
Боруоннааҕы доҕотторгутун кытта тиэтэйэ-саарайа көрсүһэ сатааҥ, уталытан, сыҕарытан иһимэҥ. Н. Кондаков

сыһ. Уһатан-кэҥэтэн, бытааран, тардыллан. ☉ Откладывая надолго, медля, затягивая
Оҕолоор! Чэ, бары үлэҕитигэр турунуҥ! Уур-саар гынымаҥ — биир ким эмэ бытаардын да, үлэһит барыта бытаарар. С. Ефремов
Хотугу сайын кылгас. Уур-саар гыннаххына, түргэнник, биллибэккэ ааһа охсон хаалыа. Н. Босиков
Онон ол [Брешковскаяны] атаарыы уур-саар буолан хобдохтук түмүктэммитэ. П. Филиппов

сыһ. Үнүр буолбуттан ыла билиҥҥэ диэри, үнүргү кэнниттэн. ☉ С недавних пор, с того времени
Үстүүн, эһэҥ туһунан Үнүргүттэн кэпсиигин — Бардам-дохсун майгытын, Баттыгаһын, балыырын. Күннүк Уурастыырап
Үнүргүттэн эҥин сиэдэрэй аты миинэ-миинэ бэрт мааны баҕайы киһи киирэр-тахсар этэ. Н. Түгүнүүрэп
Үнүргүттэн дьоно көһөрүөх буолан кэпсэтиһэн көрө-көрө, уһатан-кэҥэтэн испиттэрэ. «ХС»

1. аат. Туһата суоҕу мээнэ уһатан-кэҥэтэн эбэтэр чахчыта суоҕу кырдьык оҥорон кэпсээһин. ☉ Долгое, неуместное рассуждение либо долгая малосодержательная речь; болтовня
   Кини ойоҕун дойҕоҕор үөрэнэн хаалан, иһиллии да соруммат быһыылаах. Амма Аччыгыйа
   Чэ, чэ, ити дойҕоҕу хааллар. И. Гоголев
   Ойууттар дойҕохторунан олорорбут уурайда. Эллэй
2. даҕ. суолт. Ис хоһооно суох, кураанах (этии, саҥа туһунан). ☉ Бессодержательный, пустой (о речи)
   Таптыыбын эбээт олоҕу, Тохтотуум дойҕох тойугу! Баал Хабырыыс
   Парламеннарга дьүүллэһэр боппуруостарга сыһыана суох уһун дойҕох этиилэр баар буолаллар. СГПТ