аат. Айдааны таһаарааччы, айдааны төрүттээччи. ☉ Поднимающий шум, возмутитель спокойствия
Ол айдаарааччылары тутуталаан, сууттаан хаайталаабыттара. Н. Якутскай

араатардаа диэнтэн холб. туһ. [Хомуньуус] Уйбаныабы кытары бииргэ сылдьан үлэлээбит, араатардаспыт дьоннору хомуйан хаайталаатылар. Н. Түгүнүүрэп

туохт. Быыгабар биэр. ☉ Выносить выговор кому-л.
Миигиттэн дьон толлоллор, — Быыгабардаан барылатан, Мөҕөттөөн бытарытан, Муннукка хаайталыыбын, Бэрээдэги тутабын. И. Гоголев

көр бастаанньалааччы
Бастаанньаһыттар бойобуой бөлөхтөрө түүнү быһа куорат иһигэр Колчак былааһын актыыбынай үлэһиттэрин, саха тойотторун, ордук реакционнай өттүлэрин, хаайталыыллар. Н. Яковлев
Таҥара дьиэлэриттэн былдьаан ылбыт харчыларын уонна сыаналаах малларын бастаанньаһыттар бэйэлэрин этэрээттэрин сэбилээһинигэр биэрэллэрэ. АЕВ ОҮИ

үлтүрүт диэнтэн хай
аата. Биһиги чугастааҕы сорукпутунан буолар: кыһыллары билигин олорор сирдэригэр хаайталаан кэбиһии уонна тустуспа үлтүрүтүү. Эрилик Эристиин
Пепеляев сүрүн күүһүн Амма оройуонугар үлтүрүтүү Саха сирин уһук хоту оройуоннарыгар үрүҥ баандалары эһэргэ кыах биэрбитэ. В. Чиряев

хамаандалаа диэнтэн хай
аата. Тэрээһин онно баара. Аны санаатахха, наар дьаһайыы, хамаандаалааһын. «Чолбон»
1929 сыл ахсынньы сүүрбэ икки күнүн түүнүгэр бандьыыттар тобохторо Атырдьах уола диэн киһи хамаандалааһынынан эмискэ өрө туран, Хаһааччыйа сэбиэскэй салайар үлэһиттэрин тутан хаайталаабыттар. «Кыым»
Стратегтар хамаандалааһыннарынан Афины сэриитэ өстөөххө утары барбыта. КФП БАаДИ

аат., эргэр. 30-ча см кэриҥэ уһуннаах, быһахха майгынныыр модьу-таҕа тимирдээх, 1,5 м кэриҥэ эбэтэр өссө кылгас мас уктаах бултуурга туттуллар сэп. ☉ Короткое охотничье копье, пальма: длина широкого и толстого ножа – около 30 см, древка – около 1,5 м
Биирдэстэрэ буоллаҕына куругар батыйаны анньыммыт. Н. Неустроев
Сарсыарда туран оҕонньор уолун бэйэтин уһун батыйатыгар чиэстэннэрэн ойута оонньуур. Саха фольк. Манчаары [Чоочо сылгыларын] …… кыараҕас бүтэйгэ хаайталаан баран, батыйанан истэрин тоҕута кэйэн өлөртөөбүт. МНН

I
туохт., кэпс. Ким эмэ үлэтин түмүгүн апчарый, көлөһүннээн сиэ. ☉ Присваивать себе результаты чужого труда
Кыра-хара норуот көлөһүнүн өҥсөр баайдары, олор илиилэрэ-атахтара буолар дьоннору хаайталыыр этим. Күндэ
II
аат.
1. Үүт ас уһуннук турбут иһитин түгэҕэр, эркинигэр сыстан, олорон хаалбыт хойуу көлбөх, ньоҕох. ☉ Вязкий осадок, вязкая грязь на дне и стенках сосуда, в котором длительное время хранились молочные продукты. Иһит түгэҕин өҥсө. Кымыс өҥсө
2. кэпс. Киһи ис уорганын (хол., оһоҕос) ис өттүн хойуу салыҥа. ☉ Густая слизь на стенках внутренних органов человека (напр., кишок). Оһоҕос өҥсө. Оһоҕоһун өҥсө бараммыт
III
өҥүс бас — моой төрдүн икки өттүнээҕи быччыҥ. ☉ Грудинно-ключично-сосцевидные мышцы (по бокам шеи с обеих сторон). Өҥүс баска оҕуста
□ Икки өҥүс бас. ПЭК СЯЯ
Сыллай кэлэн Миитэрэй өҥүс баһыгар харытын уурда. Амма Аччыгыйа
Хаҥханта кыбдьырына түһэн баран, хамначчытын өҥүс баска саайар. А. Фёдоров
◊ Өҥүс тымыр анат. — киһи моонньун икки өттүнэн барар хорук тымырдар. ☉ Сонная артерия
Мин өҥүс тымыры, чуолкайдаан эттэххэ, каротиднай синуһу, ыга баттыыбын. ДьДьДь
ср. туркм. еҥсе ‘затылок’

туохт.
1. Ким эмэ буруйун суукка киллэрэн дьүүллээ. ☉ Рассматривать дело в судебном порядке, судить
Хата ол айдаарааччылары тутуталаан, сууттаан хаайталаабыттара. Н. Якутскай
Москубаттан байыаннай суут кэлэн аҕыйах хонуктааҕыта сууттаан, иирээни таһаарбытын иһин, Абдуркулланы ытарга уурбута. Эрилик Эристиин
Уорбуттара икки ый ааспытын кэннэ, били хаарга хаалбыт үтүлүгүнэн сирдэтэн, Туллай икки Кууһума иккини булан, сууттаан хаайыыга быраҕаттаабыттара. Н. Павлов
2. Туох эмэ буруй иһин сэмэлээ, аһаҕастык дьүүллээ. ☉ Порицать за проступок, осуждать кого-л.
Миигин сууттааҥ, мөҕүҥ, дьоннор, Тунуйаадыс курдук мин Хаарыан күнү олохпор Көдьүүһэ суох сүтэрдим. И. Гоголев
— Хаһыакка таһааран сууттаан эрэллэр диэбитэ. Ол кырдьык дуо? М. Доҕордуурап
Аҥаардас үөрэҕин билбэтин, уруогу көтүтэрин иһин сууттуур табыллыбат. «Чолбон»
3. кэпс. Тугунан эмэ оҕус, кырбаа. ☉ Наказывать, бить чем-л., устраивая самосуд
Саах күрдьээччи уолу, быыкаа арыы дуома сүппүтүн иһин буруйдаан, тайах маһынан сууттаабыт. Н. Заболоцкай
♦ Сутуруккунан (илиигинэн) сууттаа көр сутурук
Итиччэ киһини сутуругунан сууттуур табыллыбат. Н. Якутскай

аат.
1. Туохха эмэ наадалаах уонна онно аналлаах туттар сэп, тэрил (хол., балыктыырга, булка, от-мас үлэтигэр). ☉ Орудия труда и инструменты, необходимые для различного вида работ, занятий (напр., рыбалки, охоты, сенокошения). Сир оҥоһуутугар туттуллар сэп-сэбиргэл
□ Туһалаах сэби-сэбиргэли тимиртэн ордук оҥороллор буолбат дуо? Амма Аччыгыйа
Оннук дьалайбакка оҥорбут сэбэсэбиргэлэ, аҕыйах хоноот, үрэллэн хаалааччы. Күннүк Уурастыырап
Мантан хаалбыт кэмҥэ кыратык бултуу түһүөхтэрэ. Онтон сэптэрин-сэбиргэллэрин хомуйан ууруохтара. «Кыым»
△ Дьиэ-уот тэрилэ. ☉ Домашний скарб, домашняя утварь
Дьиэ иһин эргиччи көрдөххө туох да сэргэх сэп-сэбиргэл көстүбэт, куру-кэри курдук. А. Софронов
Дьэкиимнээх балаҕаннарын иһэ. Орто ыал сэбэ-сэбиргэлэ. Нуучча оһоҕо, остуол, кырабаат, былыргы истиэнэ чаһыта. А. Софронов
Сэптэриттэнсэбиргэллэриттэн да көрдөххө, аныгылыы ыалга сөптөөх тэриллээх эбиттэр. Эрилик Эристиин
2. Сэриилэһэргэ сөптөөх сэрии сэбэ. ☉ Боевое снаряжение
[Эписиэр:] Баскөс дьоммутун барыларын хаайталаан кэбиспиттэр. Сааны, сэби-сэбиргэли бука-барытын былдьаабыттар. Күндэ
[Биэлэйдэр] бэрт элбэх сэби-сэбиргэли, бүлүмүөттэри баҕастары, тэргэннэриүөдэннэри куучча тутан ылбыттар. Күндэ