Якутские буквы:

Якутский → Русский

хаарыс

гарус || гарусный; хаарыс сон гарусное пальто.

Якутский → Якутский

хаарыс

  1. аат. Толбоннуран көстөр өҥнөөх, хамсаттахха суугунуу сылдьар чараас таҥас. ☉ Лёгкая шуршащая ткань, переливающаяся разными цветами, гарус
    Хоһоонноругар күлүмүрдээн Кыһыл көмүс элбэҕин, Суугунаан, тэлибирээн Хаарыс, солко дэлэгэйиэн. И. Гоголев
    Өкүүсэ бу турдаҕына Мааса кыыс солкоҕо сууланан, хаарыска хааллан, суугунаан кэллэ. Эрилик Эристиин
    Солконон суугунуур, хаарыһынан баарыстанар мааны дьахталлар манна бааллар эбит. И. Федосеев
  2. даҕ. суолт. Хаарыстан тигиллибит, оҥоһуллубут. ☉ Сшитый, изготовленный из гаруса, гарусный
    Хаарыс хомуһуоллаах, үрүҥ көмүс курдаах, баттаҕа кыырыктыйан эрэр суон толуу киһи. П. Ойуунускай
    Сайыҥҥы оноолоох сону хаарыс таҥастан тигэллэр. АЕЕ ӨҮОБ
    ◊ Хаарыс солко — толбоннуран көстөр өҥнөөх, хамсаттахха суугунуу сылдьар солко. ☉ Лёгкий шуршащий шёлк, переливающийся разными цветами
    Куонаан биир сүөм кэтит хаарыс солко курунан хара билиис сонун бобо курданан кэбиспит. Н. Неустроев
    Хаһан эрэ оонньуур-күлэр Хаарыс солко хонуубар Эдэр уолчаан кыыһын күүтэр, Эрэйдэнэр, сытар, турар. А. Бродников

Еще переводы:

кэрсиэт

кэрсиэт (Якутский → Якутский)

көр кэһиэччик
Кэрсиэтигэр тиийэ кэпсиир, Ырбаахытыгар тиийэ ырытар, Бэриинэтигэр тиийэ билэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Өлөксөөндөрө хотун таастаах хаарыс кэрсиэтин кэттэ. Суорун Омоллоон

харсыат

харсыат (Якутский → Якутский)

көр кэһиэччик
Харсыатын иһинэн кистээн Курдана сылдьар энньэ көнтөһүн Сүөрэн ылла. С. Зверев
Үрүҥ көмүс бастыҥа, Илинкэлин кэбиһэр, Халадаайдаах былааччыйа, Хаарыс харсыат кэппиттэр. С. Данилов
[Ырыа Ылдьаана] Халадаай ырбаахытын тэллэҕэ тэлимниир, харсыатын оҕуруоларыгар күн уота оонньуур. Л. Попов

байбаралаах

байбаралаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Байбара тигиилээх (хол., былаачыйа). ☉ Имеющий оборки на подоле платья
Күтүөт уол кэтэҕэриин уһукка олорбутун кэннэ кийиит кыыһы байбаралаах кытаайка ырбаахылаан, таастаах хара харсыаттаан аҕаллылар. С. Зверев
Быйаҥнаах Аммаҕа күһүн обургу күөйэ көтөн кэллэ. Хатыҥнар-чараҥнар солотуу хаарыс байбаралаах ырбаахыларын намылыччы кэттилэр. «ХС»
Аллараа өттүнэн байбаралаах дьууппалары билигин үгүс дьахтар кэтэр. «Кыым»

мунааһый

мунааһый (Якутский → Якутский)

туохт. Муҥутуурдук сит-хот, тупсан көһүн (айылҕаны этэргэ). ☉ Расцвести пышным цветом, предстать во всей красе
Хаарыс-хампа күөҕүнэн мунааһыйа турар улуу Сир ийэбит …… Олох диэни чэлгитэн-чэчирэтэн, уҥуора биллибэт уһун тускулун олохтуур. Д. Апросимов
Биирдэ самаан сайын муҥутаан мунааһыйан турдаҕына, тус илиҥ ҥи тумул тыаларын иһиттэн туох эрэ, кыылтан да, көтөртөн да атыҥҥа дылы баҕайы кулаачыктанан тахсыбыт. «ХС»

халыыс

халыыс (Якутский → Якутский)

халыыс таас фольк. — саамай кытаананх таас, алмаас. ☉ Самый твёрдый камень, алмаз
Харыстаан хаамар Хаарыс өҥнөөх Халыыс таас муостаҕа Хаамыталаан бардым. Саха фольк. Халыыс таастааҕар да хатан Атын абынан айанныыр эбит. С. Зверев
Хараабылтан тахсан, Халлаан устун, барбах, Халыыс таас муосталыы Хаамса сылдьаллар Харса-хаан уолаттар. Н. Рыкунов

харсыы

харсыы (Якутский → Якутский)

харыс I диэнтэн хай. аата. Оҕолор күрүө үрдүгэр тахсан оҕустар харсыыларын көрөн ыһыы-хаһыы бөҕө буола олороллор
□ Солко таҥас суугуна, хаарыс таҥас харсыыта, Кыыс үөрбүт дьэдьэн имэ, Уол оҕо ойуолуута. С. Данилов
Эйэни, ил диэни билиммэт Сор уонна Дьол бүппэт харсыыта. П. Тобуруокап
Сырдык хараҥа харсыыта — Аҕатын атааннаах тыйыс дьылҕата, Байбал төлкөтө буолбута. М. Ефимов

хаттан

хаттан (Якутский → Якутский)

туохт. Ичигэс буоллун диэн, эбии, хос таҥаста кэт. ☉ Поддевать что-л. под верхнюю одежду для тепла
Токороон ойоҕо Харытыана, …… Харыстаан кэтэр Хаарыс ырбаахытын Хаттанан кэбистэ. Болот Боотур
[Отуу аттыгар] били сүппүт айдааннаах таҥаһы хаттаммыт уонча саастаах соҕотох оҕо чөкчөллөн, тугу эрэ аһаабыта буола олорор эбит. Н. Заболоцкай
Эрдэ бүтээ инибит диэн, таҥас хаттамматаҕым дьагдьайан бардым. В. Гаврильева

бэйбириэт

бэйбириэт (Якутский → Якутский)

аат. Холуопактан оҥоһуллар, баархакка маарынныыр түүлээх, сурааһыннардаах таҥас. ☉ Вельвет
Куонаан биир сүөм кэтит хаарыс солко курунан хара билиис болтуону бобо курданан кэбиспит, ыстаана буоллаҕына хара бэйбириэт үһү. Н. Неустроев
[Өкүлүүнэ:] Таҥаһым — биир саһыл истээх сон, биир куобах истээх бэйбириэт сон. Н. Түгүнүүрэп
Бэйбириэт тастаах кылгас сонун бүрүнэн баран, Максим бэрт хойукка диэри утуйбакка олорор буолааччы. П. Филиппов
русск. устар. вельверет ‘бумажная ткань, род лохматого бархата’

кимирий

кимирий (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт.
1. Бүтэр түгэҕэ суох киирэн бара тур (халлаан туһунан). ☉ Уходить в безграничную даль, вглубь (о небе)
Хаарыс солко халлаан кимирийэр далайа Харах далыгар киирбэттик дириҥээбитэ. Р. Баҕатаайыскай
2. Симиллибит курдук модьу көрүҥнэн. ☉ Быть плотным, крепко сбитым
[Хардаҥ эһэ] Кэлин өттө үрдүктүҥү, Кимирийбит киппэ күөннээх. Күннүк Уурастыырап
3. көсп. Иҥсэлээхтик, олус баҕаран туран, аһаа-сиэ. ☉ Есть с жадностью, с большим аппетитом
Ньукуус өтөрүнэн аһаабатах амтаннаах аһын хайгыы-хайгыы, харса суох кимирийэр. Н. Лугинов
4. көсп. Күүскэ охсуолаа, кырбаа. ☉ Ударять, бить сильно
Сирэйин сыттыгынан саба баттаан баран, дэлби кырбаан, кимирийэн биэрбиттэр. «Чолбон»
Миигин кимирийбитиҥ курдук, кими баҕарар үлтү түнэлээн биэрэр буол. Н. Гоголь (тылб.)

көтүлүн

көтүлүн (Якутский → Якутский)

I
көт I диэнтэн атын
туһ. Күрүө намыһаҕынан көтүллэр (өс ном.). «Бүөр» борооску тиэрэ көтүлүннэ [өлөрүлүннэ]. Болот Боотур
II
1.
көтүр 1, 3, 4 диэнтэн атын. туһ. [Ат сылгы] Сургуйдаах хаһааҕын Суохтаама: сүппүттэр. Күөх оттоох хаарчаҕыҥ көтүллэн бүппүтэ. Күннүк Уурастыырап
Уйбааскы киэнэ сиэрэй хаарыс болтуо сиэбин дьабалдьыта көтүллүбүт итиэннэ муннун төбөтө дьуккуруйбут этэ. Амма Аччыгыйа
Бу дьыаланы Неустроевтаах үрдүкү суутунан эргитэн, уураах көтүллэрин ситиспиттэр. П. Филиппов
2. Алдьан-кээһэн, күөрэлэн, үлтүрүй. ☉ Разрушаться, разбиваться, разваливаться
[Элиэнэ эбэккэм] кур мууһа көтүллүө, күйгүөрэ сүүрүөҕэ. Эллэй
Күлүктээн турбут Көмүрүө хаар көтүллэн Көнө сир Көҕөрөн көһүннэ. Эрилик Эристиин
Миигинэн күн сирэ көтүллэн барыа суоҕа. Тирэччи тэбэн баран, өлөн өр үйэ утуйуох тустаахпын. А. Сыромятникова