көр кэдээл
Тогойкин …… тумултан киэҥ кэдээҥҥэ түстэ. Амма Аччыгыйа
Сааскы хаар уута намыһах кэдээни, аппаны килэччи сабан, күөх өҥүнэн долгуннуран көстөрө. А. Неустроева

туохт. Сиигирэн, ууланан өлгөм үүнүүлээх буол, өлгөм үүнүүнү биэрэр кыахтан. ☉ Стать урожайным, плодородным (вс ледствие о би льны х дождей или половодья — о почве)
Быйыл сир нүөлсүйбүт.  Сааскы хаар уутуттан сир үчүгэйдик нүөлсүйбүт. В. Протодьяконов
Хаар уутуттан уонна былырыыҥҥы ардахтан алаастар ходуһалара нүөлсүйдүлэр. «Кыым»

сыһ. Куоһах курдук, куоһахха маарынныырдык. ☉ Подобно яме, углублению
Хаар уута өрүс мууһугар өһүрдэ — Өрө дэбилийэн тэптэ, Куодаһынын булла Куоһахтыы оҕуста. А. Софронов
Хамыйах угун уһугар уонна төрдүгэр куоһахтыы тэһитэ быһан эбэтэр лоппойон көстөр гына ойуулууллар. ПСН УТС

сыһ., кэпс. Олус кэлтэгэйдээбэт курдук. ☉ Для обратного эффекта
Итинник сабырытан [үрдүн] тэлгэтии хотон сыбаҕын ардах, хаар уута суурайбатыгар көмөлөөх, итиэннэ үрүтү ыйааһынныы өсөһүннэри баттыыр буолан, хотон даҥа өһүөҕэ баттыырын чэпчэтэр. СГК ТҮЧ

туохт. Биир кэм тохтообокко, араастык тыаһаан сүүрүгүр. ☉ Течь, струиться, журча-звеня
Чараҥым анныттан Чарылаан-чурулаан Чалбаҕым таҕыста. Эллэй
Чүөмпэлэр икки ардылара хаар уутунан халыйан ситимнэһэн-сиэттиһэн чарылыы-чурулуу уһуннулар. М. Доҕордуурап
Үрүйэ уута чарылыы-чурулуу сүүрдэ сытар. П. Аввакумов

тыаһы үт. туохт.
1. Биир күдьүс чылыгырыыр тыаһы таһаар (уу, сүүрүк туһунан). ☉ Производить негромкий монотонный шум быстрым течением (обычно о ручье, речке), журчать
Кини саҥатыттан өмүрэн, төлө сөллөн, Хаар уута халдьыгырыыр эбит. П. Аввакумов
Халаан уутун сүүрүктэрэ Халдьыгырыы уһуннулар. Баал Хабырыыс
Хаар уута ирбинньик-дьирбинньик оонньообутунан халдьаайыны таҥнары халдьыгырыы сүүрүгүрэр. «ХС»
[Үрүйэ] таастар быыстарынан халдьыгырыыр. И. Тургенев (тылб.)
2. көсп. Олус түргэнник, чуолкайа суохтук саҥар. ☉ Говорить очень быстро, невнятно, неотчётливо
[Силин] бөтө бэрдэрэн, хоһооно суох халдьыгырыы-халдьыгырыы тэпсэҥниир. Л. Габышев
Нүөмэр ыларбын кытта, билбэт тылбынан халдьыгыраабыт гостиница үлэһитэ миигин үһүс этээскэ таһааран, анаммыт хоспор киирдибит. «ХС»
Көр бу, Хабырыыс уол, халдьыгырыы сытыйан, бэрт абааһы, хайаан да туох эрэ тахсар эрэ ханнык. БН СУ

дьөһ. Кэм сыһыанын көрдөрөн хайааһын буолар кэмин бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Выражая временные отношения, употребляется при обозначении времени, в течение которого совершается действие (в, когда)
Оҕо эрдэхпинэ хас маһын-отун быыһын аахпыт төрөөбүт-үөскээбит алааһым барахсан буолар. ЖЕА ТС
Сарсыарда хараҥа эрдэҕинэ айаннаан сырдык буолуута туһахтарбытын көрөөт, төттөрү ойутабыт. АИА-А КБ
Тойуксут ону, сиргэ түһэн эрдэҕинэ, икки илиитинэн саба охсон ылла. БХ Иэ
♦ Биһиктээх эрдэҕиттэн көр биһиктээх
Алёшаны биһиктээх эрдэҕиттэн билэбин, эҥкилэ суох үчүгэй уол. Сэмсэ. Төбөҥ бүтүн эрдэҕинэ көр төбө. Төбөҥ бүтүн эрдэҕинэ куота оҕус. Хаар-уу былдьаһан эрдэҕинэ көр хааруу. Уол хаар-уу былдьаһан эрдэҕинэ дойдулаабыта. «Чолбон»

сабырый I диэнтэн дьаһ
туһ. Мартыын уонна Дуолан Хара тусталлар, бары им-дьим бараллар, хабыр хапсыы буолар, хайалара да сабырыппат. И. Гоголев
Нуорматын даҕаны сабырытар буолла. Д. Таас
[Хотон үрдүн] сабырытан тэлгэтии хотон сыбаҕын ардах, хаар уута суурайбатыгар көмөлөөх. СГК ТҮЧ

эмэҕир диэнтэн дьаһ
туһ. Уоттаах утах уонна дьааттаах таптал уол эдэр бэйэтин эрдэ эмэҕирдэн барбыттара. Далан
Эһээ, эбээ буолбут киһи тиэргэниттэн тэлэһийбэт, сабыччы кырдьыбыт …… дьон буолаахтыыллара. Ыарахан олох кинилэри эрдэ эмэҕирдэрэ. ЧКС ОДьКИи
Кырыыһа сабырыйыыта кылгас буоллаҕына, ардах-хаар ууга акылааты сытытар, эмэҕирдэр. АЭ ӨӨКХ

сов. илий, (ууну) обор, иҥэрин; снега напитались водой хаар ууну оборбут.