туохт. Кимиэхэ эмэ харыстабыллаахтык, сымнаҕастык сыһыаннас (бэйэ киһитэ диэн). ☉ Относиться к кому-л. намеренно мягко, бережно (напр., имея явное превосходство в физической подготовке, свести спортивное состязание на ничью)
Мэхээлэни кытта хайаан тулустаҕай, арай быраатым диэн ааҕымчылаатаҕына, ол киһиҥ тэҥнэһэ да сырыттаҕына көҥүлэ. Саха сэһ. 1977

туохт. Кимиэхэ, туохха эмэ харыстабыллаахтык сыһыаннас; аһын-харыһый. ☉ Относиться к кому-чему-л. бережно, заботливо
Быыкаайык, хатыҥыр кыысчаан этэ, Аамчылыы, аһына көрөрбүт, Оттон сэриигэ өлүү үөһүттэн Өрүһүйэр күүстээҕин сөҕөрбүт. М. Ефимов. Ийэ тылын бүөбэйдиир, ытыктыыр хас биирдии тылы сэрэнэн-сэрбэнэн туттар, арчылыыр, аамчылыыр. «Саха с.»

хааччахтан диэнтэн хай
аата. Киниэхэ үлэ бириэмэтинэн хааччахтаныы эбэтэр үлэлиир сиргэ хаайтарар диэн суоҕун курдук буолбута. В. Яковлев
Бэйэни сөптөөхтүк хааччахтаныы, эрэсиими тутуһан аһааһын олоххо киллэриллибит быраабыла буолуохтаах. АН БЭХСКТ
Урукку култуура сиэрдээх ситиһиитигэр харыстабыллаахтык сыһыаннаһыы, ону пропагандалааһын — бу муҥутахсыйыы, хааччахтаныы буолбатах. «Кыым»

сыһ. Ыспаккатохпокко, тоҕо-хоро ороскуоттаабакка, былааннаахтык, харыстабыллаахтык. ☉ Расчётливо, соблюдая во всём экономию, заботясь о своём хозяйстве, по-хозяйски
Айылҕаҕа хаһаайынныы сыһыан ирдэнэр. Н. Босиков
Тиэхиньикэҕэ хаһаайынныы сыһыан иҥэриллиэхтээх. ПИО ТС
Сири сүтэрбэккэ, киниэхэ дьиҥнээхтик хаһаайынныы сыһыаннаһан, биэрэр быйаҥын толору туһанары ситиһии — биһиги ытык иэспит. «Кыым»

аат. Улаханнык убаастааһын, ытыктааһын, сүгүрүйүү. ☉ Уважение, почитание, преклонение
Оннук ытыктабыл ордук олоҥхоһуттарга, тойуксуттарга уонна үҥкүүһүттэргэ тиксэрэ. С. Зверев
Олох саҥа сиргэ баран, бэйэтин тус үлэтинэн ытыктабыл ылан, үчүгэй үлэһит буолуон баҕарар. А. Никифорова
Бу сиргэуокка ытыктабыл харыстабыллаахтык сыһыаннаһыы биир көрүҥэ буолар. АИА-А КБ

сыһ.
1. Кыһанан-мүһэнэн, кичэйэн. ☉ Усердно, старательно, тщательно
Кирээдэтин мэлдьи Кичэллээхтик көрөр. Күннүк Уурастыырап
Эрдэттэн кичэллээхтик бэлэмнэнии биэчэр интэриэһинэйдик барарыгар көмөлөспүтэ. И. Артамонов
Үөрэнээччилэр бэйэлэрин олохторун, үлэлэрин кэпсиир хаартыска олбуомун кичэллээхтик оҥорон, тапталлаах учууталларыгар бэлэхтээбиттэрэ. И. Федосеев
△ Олус кыһамньылаахтык, болҕомтолоохтук. ☉ Бережно, заботливо, внимательно
Саҥа төрөөбүт саһыл оҕолорун кичэллээхтик кэтээн көрөллөр. «Кыым»
2. Харыстабыллаахтык, кэмчилээн. ☉ Бережливо, экономно
«Нам» сопхуос үлэтигэр олоҕуран …… туохха барытыгар кичэллээхтик, хаһаайынныы сыһыаннаһыы сүҥкэн суолталааҕын көрдөрөргө сорунабыт. ДВР ЭНьТ
Ойуур — биһиги барыбыт баайбыт, ону харыстыахха, кичэллээхтик туһаныахха. «ХС»

сыһ.
1. Улаханнык кыһанан-мүһэнэн. ☉ Старательно, усердно, тщательно
Кичэллик баай. Кичэллик хомуй. — Кини ити маллары бэрт кичэллик суулаан ыскаапка уурар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Сарсыныгар ийэтэ кичэллик абырахтаабыт ырбаахытын кэппитэ. Уустаах Избеков
Ол бэрт кичэллик толкуйданан оҥоһуллубут былаан этэ. ПП Дь
2. Харыстабыллаахтык, кэмчитик. ☉ Бережливо, экономно
«Холкуос киэнэ ээ. Кичэллик туттары билбэккит», — диэн Наһаар оҕонньор холкуостаахтары сэмэлиирэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
[Уон иккис пятилеткаҕа] ресурсалар бары көрүҥнэрин сөптөөхтүк уонна кичэллик ороскуоттааһыны …… ситиһэргэ. «Кыым»

даҕ.
1. Туһалааҕы мээнэ ыспат-тохпот, харыстаан уурар, харыстаан, кэмчилээн туттар. ☉ Бережливый, экономный, расчетливый
Кини биир туспата кичээҥи. Бытархайы да мээнэҕэ ороскуотурбат. П. Аввакумов
Кылаас салайааччыта оҕолору уопсастыба баайыгар-дуолугар харыстабыллаахтык сыһыаннаһарга, кичээҥи буоларга уһуйар. «Кыым»
Кыра хамнаска тиийиммэт этибит. Хата ол миигин кичээҥи буоларга үөрэппитэ. «ЭК»
2. Барытыгар сүрэхтээх, кыһамньылаах, кичэл. ☉ Старательный, упорный, усердный, тщательный
Кини бэрт чиэһинэй, кичээҥи үлэһит быһыытынан биллэрэ. Н. Яковлев
Киһитэ кичээҥи үчүгэй туттуулаах буолан баччаҕа тиийэн кэллэҕэ. Н. Ефремов. Тэҥн. кичэл
2. 1

1. марайдаа 2 диэнтэн атын. туһ. Буутунан кумааҕы марайданнын, Муҥ саатар онтон, туһалаах биир лиис хааллын. Л. Попов
   Куон курус сыала кинигэҕэ харыстабыллаахтык сыһыаннаһарга туһуланар: ырааһа, марайдамматаҕа, лииһэ түспэтэҕэ кө рүллэр. ФГГ СТКТҮК
2. калька. Ол-бу солуута суохха бириэ мэҕин атаар, буоларынан-буолбатынан дьарыгыр. ☉ Тратить время попусту, даром, заниматься ерундой
   Боппуруос быһаарылынна, манна марайдана сылдьар наадата суох диэбиттии [Тимирдээн] илиитин нэлэс гыннаран кэбистэ. «ХС»
   — Мин бэйэбин бэйэм, дьэ, хайдах накаастыахпыный? Тылбын эрэ шахтёрдуу бигэтик биэрэр кыахтаахпын — аны ол-бу солуута суохха марайданыам суоҕа. А. Фадеев (тылб.)

даҕ.
1. Оҥорон таһаарыы үлэтигэр, экономикаҕа сыһыаннаах. ☉ Относящийся к ведению хозяйства, к экономической, производственной стороне дела, хозяйственный
Мэҥэлэр өрөспүүбүлүкэ хаһаайыстыбаннай, культурнай уонна социальнай сайдыытыгар биллэр-көстөр кылааты киллэрэллэр. ПДИ КК
Хаһаайыстыба салааларын хаһаайыстыбаннай үлэлэрин көрдөрүүлэрэ биһиги статистическай уорганнарбытыгар түмүллэллэр. ТХЭ
Бу дьыала ситиһиитэ хаһаайыстыбаннай тэрилтэлэр, чуолаан сопхуостар, тырааныспар өттүнэн көмөлөрүттэн улахан тутулуктаах. «Кыым»
2. Хаһаайыстыбаҕа сыһыаннаах, онно наадалаах. ☉ Относящийся к принадлежностям хозяйства, нужный для ведения хозяйства, хозяйственный. Хаһаайыстыбаннай маҕаһыын
□ Балаайа эрдэттэн хаалаан бэлэмнээбит хаһаайыстыбаннай суумкатын, ол-бу быстах малын үрдүгэр түһэн, булукунайбытынан бараахтаата. В. Яковлев
Онтон ити күн сэбиэккэ сылдьан хаһаайыстыбаннай кинигэттэн уһун үйэлээхтэр испииһэктэрин оҥордо. Г. Угаров
3. Туохха барытыгар кыһамньылаахтык, харыстабыллаахтык сыһыаннаһар, кичээҥи. ☉ Бережливый, соблюдающий во всём экономию, заботящийся о своём хозяйстве, хозяйственный
Мин Кылаах Байбалы, кыра ымсыы да буоллар, дьаһаллаах, хаһаайыстыбаннай киһи курдук саныырым. А. Бэрияк
1991 сыллааҕы сыана үрдээһинэ хаһаайыстыбаннайа суох буолууну көстө күүһүртэ. «Саха с.». Дьаакып Лукууч хаһаайыстыбаннай киһи. М. Шолохов (тылб.)