страд. от сэмнэхтээ = быть растерзанным (хищником).

I 1) тот, у кого горе; переживающий горе; 2) достойный сожаления; стоящий того, чтобы его жалели (о человеке и предмете).
II имеющий клыки; с... клыками; клыкастый # аһыылаах кыыл хищный зверь, хищник.

объедки, остатки добычи (хищников); сиэҥ сиэбит сэмнэҕэ остатки съеденного хищниками животного.

м. аһыы; анаҕас (только у хищников); мохсоҕол, моҕой (только у жеребца).

лапа (хищника); эһэ табаҕайа лапа медведя, медвежья лапа.

свирепствовать (о голодных или раненых хищниках); эһэ сырҕаннаабыт медведь рассвирепел.

1) хищный; адьырҕа кыыллар хищные звери, хищники; 2) злой, свирепый; адьырҕа эһэ свирепый медведь.

аат.
1. Бултуур тэрилгэ түбэһэн өлбүт булду сиир сиэмэх көтөр, кыыл. ☉ Хищник, ворующий добычу из орудия лова
Бу курдук …… сиэҥ тырыта тыыппыт сэмнэҕин курдук быраҕыллан сыттылар. Бэс Дьарааһын
Туһахпар дуу, сохсобор дуу Туох эрэ тосхойбутун — Суор баҕайы сойбоппутун, Сиэҥ баҕайы сиэбитин …… Байанайым барахсан матарбытын биллэрэр Матыыбын булара. «ХС»
«Көмөөр, сиэҥҥэ сиэтээйэҕин», — диэммин кэриэс тыллаахпын. Ш. Руставели (тылб.)
2. Сиэмэх кыыл, көтөр тутан сиэбит харамайын тобоҕо, сэмнэҕэ. ☉ Объедки, остатки добычи хищников
Эн биири бигэтик билиэх тустааххын: Эһэ сиэҥин туохха да тыыттарбат. И. Гоголев
Төһөҕө даҕаны кыыл сиэҥин чугаһыгар хапкааны ииппэт куолу. И. Никифоров
Николай киирэн, күрүө иһигэр саһыл сиэҥин аттыгар үс айаны тарта. И. Данилов

1) ощетиниваться, оскаливаться; быть агрессивно настроенным, оказывать сопротивление (о собаке, хищниках); бу ыт киһиэхэ боотургуур эта собака рычит и готова броситься на человека; 2) перен. разг. держать себя вызывающе; напрашиваться на драку.

1. 1. аат. Ардай аһыылаах, кырыктаах улахан сиэмэх кыыл. ☉ Большой хищный зверь, хищник
      Мин билэбин: кыыл адьырҕата Күөнтэспэккэ бэриммэтин, Хара тыа түргэн атахтааҕа Сырата суох ситтэрбэтин. С. Данилов
      Бука, арҕах хастыбакка сылдьар сырҕан адьырҕата буолуо диэн сэрэйэбит. Болот Боотур
2. көсп. Кырыктаах, өстөөх, хаанымсах биистэр, дьоннор (үксүгэр сэриитимсийэр, сэриини күөртүүр реакция туһунан). ☉ Крайне враждебные, кровожадные силы (обычно о реакционных силах, враждебных миру)
   Адьырҕа омугу адьырҕаҕа Анньан биэрэн баран, Алдьархай таҕыстаҕына Аһаах мастан Астаан аһыыр Адьынаттаах эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Мин бардым: Аан дойду хаанымсах адьырҕатын Ахсатан, арҕаҕын иһигэр Атаранан хараҕалыы анньыһа. С. Васильев
   Аска наар иҥсэлээҕиҥ Адьырҕа хааннанар, Айыы да бэйэлээҕи Аһынар уурайар. К. Кулиев (тылб.)
3. даҕ. суолт.
4. Сиэмэх, ардай аһыылаах (харамай, кыыл). ☉ Хищный, кровожадный. Адьырҕа кыыл. Адьырҕа эһэ. Адьырҕа балык.
   □ Икки адьырҕа эһэ биир арҕахха кыстаабат (өс хоһ.)
   Адьырҕа балык обургу муҥха үрдүнэн түһэн, дириҥ далайга аҕыйахта көстөн хаалла. Доҕордоһуу т. Билэр инигит, эһэлэр Адьырҕа кыылга киирсэллэр: Тыҥырахтаахтар, тиистээхтэр, Олус сиэмэх идэлээхтэр. С. Данилов
   Биһиги норуокка сордоҥу олус сиэмэх, адьырҕа балык курдук өйдөбүл баар. Багдарыын Сүлбэ
5. көсп. Кырыктаах, өстөөх; хаанымсах; сэриинэн ииригирбит. ☉ Хищный; кровожадный; крайне враждебный (о людях воинственной реакции)
   Абааһы аймаҕыттан адьырҕа атамааннара мин буолабын, көстүбэт киэнэ күтүр күүстээхтэрэ мин буолабын. Ньургун Боотур
   Арахсыахпыт суоҕа — диирбит дии! Ону баара адьырҕа өстөөхтөрө Араардахтара абаккатыан! Эллэй
   Коля бүгүн аан бастаан адьырҕа дьон ортотугар тыл этиэхтээх. Эрилик Эристиин