хайыттыыр сылгы — эмис буолан баран, куҥа суох сылгы. ☉ Жирная, но не мясистая лошадь. Хайыттыыр сылгыны саха фольклоругар хоһуйуу суоҕун кэриэтэ

аат. Чорбох, боллох. ☉ Отросток, бугорчатость
Чиэрбэ сыҕарыйарыгар элбэх ахсааннаах кыра адырыыннарынан эмиэ көмөлөһүннэрэр. ББЕ З. Арҕас хамнатар Адырыын араҕас, Хаппар хамнатар Хаамыылаах хара [сылгыны хоһуйуу]. Саха фольк.

үөрүс диэнтэн хай
аата. «Сарсын оскуолаҕа киирэбит», — диэн саастыы оҕолорум үөрсүүлэрэ сүрдээх. Н. Босиков
Киһи кыраттан да үөрүүтүн таба көрүү, кинини кытта бииргэ үөрсүү, үөрүүнү хоһуйуу «Алдьархай» ааптарын эстетикатын биир суол кэрэхсэбиллээх өттө буолар. СГС СЛКСБ

аат. Кими, тугу эмэ үөрэн-көтөн өрө күүрдүүлээхтик хайҕааһын; арбааһын; үрдүк үөрүүлээхтик туойуу, хоһуйуу. ☉ Торжественное приветствие, прославление, воспевание кого-чего-л.
Бүгүн дьиэ кэргэн аҕаларын ситиһиитинэн, кыайыытынан эҕэрдэлээһин, айхаллааһын буолла. «ХС»
Миша доҕотторун, уруккутун курдук, күүркэтиилээх соҕус айхаллааһынынан көрсүбүтэ. Н. Лугинов
— Куриль, буой эрэ дьоҥҥун. — Тохтотор кыаҕым суох. Дьон имэҥэ киирбит. Ити Киристиэс таҥараны айхаллааһын. С. Курилов (тылб.)

туохт. Тугу эмэ хас да төгүл хатылаан оҥор. ☉ Делать, повторять что-л. несколько раз подряд
Биһиги ырыаһыттарбыт тахсан истээччилэр куттарын тутан хаста да төхтүрүйдүлэр, …… ытыс тыаһа биир кэм ньирилии олордо. С. Руфов
Хоһуйуу …… биир суолу хаста да төхтүрүйэтөхтүрүйэ ойуулаан силигин ситэрэргэ дьулуһуунан доҕуһуолланар. ФЕВ УТУ
Төхтүрүйэ-төхтүрүйэ этиҥ дүрбүйдэ, Чаҕылҕан сандаластанна. П. Ламутскай (тылб.)

туохт., үрд. Өрө көтөҕүллэн туран уруй-айхал, өрөгөй тылларын эт. ☉ Восторженно приветствовать, прославлять кого-что-л.
Ону эрэ кэтэһэн олорбут киһи курдук, үөрэн-көтөн, уруйдаан-айхаллаан Фокиҥҥа кэлбитэ. Амма Аччыгыйа
Ол иһин улаханы да ууннаҕына, кыраны да бырахтаҕына, мыыммакка үөрэр-көтөр, уруйдуур-айхаллыыр, аһатар-сиэтэр куолу. Болот Боотур
Кини айымньыларын сүрүн ис хоһоонунан төрөөбүт норуотун саҥа саргылаах олоҕун, кэрэ кэскилин уруйдаан-айхаллаан хоһуйуу этэ. Күн Дьирибинэ

туохт., поэт., үрд. Өрө көтөҕүллэн, кэрэхсээн, туой, ыллаа. ☉ Славить, славословить, возносить хвалу. Алгыстаах тылбынан албаа Алдьархайдаах айыы аймаҕын Оһоллоох одун олоҕун Огдолутар оҥорторуом дуо? П. Ойуунускай
Суруй эн күннээҕини, умай күннээҕинэн, албаа бүгүҥҥүнү. «ХС»
Кини поэт, төлөннөөх патриот быһыытынан бэйэтин айымньытын сыалынан Ийэ дойду модун күүһүнкүдэҕин, кини бэртээхэй инники кэскилин албаа хоһуйууну ааҕара. «Кыым»

алла-булла кутурук (кутуруктаах) фольк. — хоп-хойуу, логлорхой уонна уп-уһун кутурук (бухатыыр атын хоһуйууга киэргэтэр эпитет). ☉ Густой, бугристо-мохнатый хвост (украшающий эпитет, применяемый к богатырскому коню)
Алла-булла кутуруктаах араҕас атын миинэн баран көтөн тахсыбыт [бухатыыр]. Саха фольк. Алла-булла кутуруктаах, Арҕаһыттан үүннээх-тэһииннээх, Айдаарыкы Араҕас аттаах, Алталаах Алтан Дуоллаҥса бухатыыр Түһүөн сөптөөх этэ. Күннүк Уурастыырап

аат. Туохха эмэ (туох эмэ буоларыгар) эрдэттэн анаан оҥостуу. ☉ Подготовка, приготовление к чему-л.
Губревком сэбиэскэй былааһы утары туруулары эбэтэр турарга кистээн бэлэмнэниилэри утары охсуһууга ылларан олорор. Амма Аччыгыйа
Саҥа дьыл бырааһынньыгын кэнниттэн тута Сэргэлээх кыһыҥҥы экзаменационнай сиэксийэҕэ бэлэмнэнии түбүгэр түстэ. Н. Лугинов
Импровизация — уусуран поэтическай айымньыны анаан бэлэмнэниитэ суох, тутатына, эмискэччи суруйуу, хоһуйуу. ВГМ НСПТ
◊ Артиллерийскай бэлэмнэнии — кимэн киириэх иннинэ, өстөөх оборуонатын лииньийэтин, уот аһар туочукаларын, аармыйатын үлтүрүтэр, алдьатар, өлөрөр сыалынан артиллериянан уһуннук күргүөмнээхтик ытыалааһын. ☉ Артиллерийская подготовка. Артиллерийскай бэлэмнэнии саҕаланар
□ Кылгас артиллерийскай бэлэмнэнии бүтэрин кытары роталар, взводтар ахсын хамаандалар дуораһыйдылар. «Кыым»

кубулуй 1, 2 диэнтэн дьаһ
туһ. Дьахтары кыһыл көмүс биһилэх гына кубулуппут. ПЭК СЯЯ
Батталы бырахтардылар, Үктэли үрэттэрдилэр, Куһаҕаны кубулуттулар, Дьоллоох олоҕу туругуртулар, Кэскиллээх олоҕу киэргэттилэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Мин сааһым тухары таҥараны итэҕэйбитим, ол санаабын, ким да буолтум иһин, кубулутарым биллибэт. А. Софронов
Бырабыыталыстыба хааннаах сокуоннарынан урукку бааһынайдары улгум оробуочайдарга кубулута сатыыра. АЕВ ОҮИ
♦ Тэппит атаҕын кубулуппат көр атах
Мин оонньуур пьесаларым кэнниттэн, үлэм быыһыгар түүннэри-күннэри тэппит атахпын кубулуппакка үлэлээбитим курдук үлэлии сылдьабын. ЕА НТ
◊ Кубулутан этии — тылы эбэтэр этиини атыннык көһөрөн ханарытан, хоһуйан этии. ☉ В переносном, иносказательном смысле (о слове)
Троп, хоһуйуу — уобарастаан этии: тылы биитэр этиини ханнык эмэ сыһыанынан, маарынныыр өттүнэн атын тылга, атын этиигэ көһөрөн, кубулутан, хоһуйан этии. ВГМ НСПТ