Якутские буквы:

Якутский → Якутский

чаалыйыы

чаалый диэнтэн хай. аата. Боппуолдьабыт саас уунан чаалыйыы бөҕө

чаалый

туохт.
1. Туох эмэ (хол., кумах) быыһынан өтөн, бычыгыраан таҕыс (ууну этэргэ). Выступать, проступать, просачиваться (о воде)
[Умуһахтарын түгэҕиттэн ууну] баһа сатаабыттара да, кыайан бүтэрбэтэхтэрэ — уулара чаалыйан тахса турара. В. Яковлев
Сир-дойду курдаттыы илийэн, ыгыллыбатах таҥас курдук, киһи хаамтаҕына быллырҕас уу чаалыйар буолбут. «ХС»
Өрүс кытыла буолан, аҕыйах лаппаакы кумаҕы быраҕарбытын кытта …… аллараттан сыыйа чаалыйан уубут эбиллэн испитэ. «Чолбон»
2. көсп. Сүтэн, симэлийэн хаалбакка буола, биллэн кэлэ тур (хол., ханнык эмэ кистэнэ сатыыр дьыаланы эбэтэр курус иэйиини этэргэ). Проявляться, обнаруживаться, несмотря ни на что (о чём-л. утаиваемом или умалчиваемом — напр., об эмоции)
Маннык дьыала [Уулаахтааҕы абаарыйа] таах хаалбат, хайаан да тугунан эмэ чаалыйан тахсыахтааҕа. В. Гаврильева
Курус санаа …… син биир кини дууһатыгар чаалыйан өтө турар. И. Сысолятин
Өстөһүү билигин да умнуллубакка, ханан эрэ чаалыйан тахсара. С. Курилов (тылб.)
Сүрэҕэ чаалыйар — сүрэҕин көрбүтүнэн киирэр диэн курдук (көр сүрэх I)
[Федора Валерьевна] сыалаах эти сиэбититтэн дуу — сүрэҕэ өҕүйүөхтүү чаалыйда. Е. Неймохов
ср. др.-тюрк. чал ‘бить, выколачивать’, кирг. чаалы ‘изнемогать, обессиливать’, маньчж. чали ‘изнуряться’

Якутский → Русский

чаалый=

1) выступать, проступать, сочиться (о воде); муох анныттан уу чаалыйар из-под мха проступает вода; 2) тошнить; сурэҕим чаалыйар меня тошнит.


Еще переводы:

чаалыт=

чаалыт= (Якутский → Русский)

побуд. от чаалый = вызывать тошноту; сүрэҕи чаалытар сыт тошнотворный запах.

чаалыт

чаалыт (Якутский → Якутский)

чаалый диэнтэн дьаһ
туһ. Үүнээйи [росянка] чаалытар сүмэһинэ үөн этин буһарар састааптаах. МАА ССКОЭҮү

ыыһанылын

ыыһанылын (Якутский → Якутский)

ыыһан диэнтэн атын
туһ. Бэриллэр астар ыһаарыланыа, ыыһаныллыа, арыынан-сыанан чаалыйыа суохтаахтар. АВТ ГСЭ

быллырҕас

быллырҕас (Якутский → Якутский)

даҕ. Чалым уулаах, үктээтэххэ тахсар уулаах. Хлюпающий (о грязи, воде при ходьбе)
Сирдойду барыта быллырҕас уу чаалыйар буолбут. «ХС»

тыыппахтаа

тыыппахтаа (Якутский → Якутский)

тыыт диэнтэн төхт
көрүҥ. Кэнникинэн быарбыт чаалыйар, нүөлүйэр, испит быһыта тыыппахтыыр буолла. Софр. Данилов
[Куртаҕа] арыт иһин түгэҕиттэн араастаан дьаралытар, бэл арыт, били аччыктаатаҕына буоларыныы, экчэччи тардан курулаамахтыыр, быһыта тыыппахтыыр. Н. Лугинов
Кэмниэ-кэнэҕэс өйдөнөн кэлбитэ, суол кытыытыгар икки дулҕа икки ардыгар киирэн кыбытта сытар үһү, этэ-хаана илдьирийбитэ сүрдээх, куйахата аһыйбахтаан, бүрүтэ тыыппахтаан ылар үһү, хараҕын кэлэн туох эрэ сабан кэбиспит. Н. Заболоцкай

чаллыр-чуллур

чаллыр-чуллур (Якутский → Якутский)

сыһ. Тыастаахтык чаллырҕатан (хол., хаамп). Издавая хлюпающие, чавкающие звуки (напр., идти по чему-л. жидкому, вязкому)
Уулусса бырыытын ортотунан атаҕын тыаһа чаллыр-чуллур тэбинэ турда. И. Никифоров
Борис чалбах курдук чаалыйа сытар ууну чаллыр-чуллур кэһэн бара турда. С. Федотов
ср. др.-тюрк. чалдыр-чалдыр эт ‘издавать глухой дробный звук’

чахчай

чахчай (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Кыра уҥуохтаах буолан, кэтирээн, атахтарыҥ кылгаан көһүн, оннук көстүүлээх буол. Быть, казаться широким, коротконогим, приземистым (напр., о низкорослом человеке)
[Чааркаанап] Чаалыйа холуочуйдаҕына, Чалбаҕы ортотунан кэһэр, Чаба-киһиргэһэ дьикти диэн — Чахчайбыт уҥуоҕуттан улахан! Р. Баҕатаайыскай
Сатана баара, чахчайа сытыйдар да, бүтүннүү хаһыы иччитэ эбит. «ХС»

мээр

мээр (Якутский → Якутский)

сыһ. Куруук, наар, мэлдьитин. Всегда, постоянно
Кини мээр дьиэтигэр олорор.  [Архитектор Ходоров] мээр кирик-хорук, дук-дах туттан, саараабыттыы дьон сирэйин-хараҕын кэтэһэ сылдьар. Н. Лугинов
Оҕону мээр минньигэс кэмпиэтинэн эмсэхтээтэххэ сүрэҕэ чаалыйар, атын аһы аһаабат буолар, иинэр-хатар. М. Тимофеев
Биир мээр — тохтоло суох, биир тэҥ уларыйбат. Постоянный, непрерывный
Биир мээр тилигирэс тыас ортотугар быстах тыллар, саҥа аллайыы лар иһиллэллэрэ. Г. Николаева (тылб.)
Дүҥүр биир мээр тыаһыгар бигэнэн Халерхаа утуйан хаалла. С. Курилов (тылб.)

кэбэхтээ

кэбэхтээ (Якутский → Якутский)

туохт., сөбүлээб. Сиэрэ суох элбэҕи суох оҥор, мэлит, эс (хол., сиэн-аһаан эбэтэр кырган). Уничтожать, истреблять кого-что-л.; обрекать кого-л. на гибель в огромном количестве (напр., съедая или убивая)
Дьоно олус үгүстүк булду-аһы өлөрөн кэбэхтээн, киирэн үөрдэхтэринэ-көттөхтөрүнэ кинилэр үөрүүлэрин үллэстибэт буолара. Далан
Киһи бөҕөнү кэбэхтээбит Германияттан иэс иэстээн, Дойду-дойдуну сэриилээбит Буруйугар суолун ирдээн Туруннубут. Дьуон Дьаҥылы. Түөкүн дииргин ылынабын. Кырдьык сүүрбэ сылы быһа эн уоран кэбэхтиир байтаһынын этиттэн сиэтим ини, сиэбэтим ини… Эрилик Эристиин
[Оҕус] сүрэх чаалыйыах күөх отун күнү быһа тэпсэн туран кэбэхтээтэ. С. Федотов
ср. монг. хэвег ‘шелуха; мякиш; отруби’

мэктиэтигэр

мэктиэтигэр (Якутский → Якутский)

сыһыан т.
1. Этил лэр хайааһын бэлиэтин (күүһүн, к ы а ҕ ы н о. д. а. ) күүһүрдүүнү көрдөрөр (бэл, оннооҕор, бирээмэ). Выражает усиление признака
Мэктиэтигэр, уҥуохуҥуохтара кычыгыланарга дылы. А. Ф ёдоров. Мин, мэктиэтигэр, арыычча тыы на-тыына кыҥыыбын. Эрчимэн
Д ь ө г ү ө р с э , мэктиэтигэр, тириппит. «ХС»
2. Этэр санааны бигэргэтэн, күүһүрдэн уонна сибээстээн, ситимниир-сыһыанныыр суолтаҕа туттуллар. Выражает союзномодальное значение подтверждения, усиления высказываемой мысли и указывает на её связь с предыдущей
Томмот Иванович Баһырҕас диэн өйдөөх баҕайы, мэктиэтигэр саҥарбат эрэ, Сибиир лаайката ыттаах этэ. Г. Угаров
Олус минньигэс, мэктиэтигэр сүрэҕим чаалыйда. «ХС»
Мин туран тулуйбатым, мэктиэтигэр аһаабат-сиэбэт буолан хааллым. «Кыым»