бүрүлүн диэнтэн тиэт
көрүҥ. Кини [Анна] харахтара туспатык чаҕылыҥнастылар уонна быыстала суох харах ууларынан бүрүллүмэхтээтилэр. Л. Толстой (тылб.)

тибилиннэр диэн курдук
Маҥан аттаах дьон …… субу тибилитэн кэллилэр. А. Сыромятникова
Бинтиэпкэлэр уоттара чаҕылыҥнаспыт сирдэрин диэки туһаайан, аптамааттаан тибилиттилэр. У. Нуолур

чаҕаарыс диэнтэн хай
аата. «Бу бааллар! Бу тураллар!» — ампаар кэнниттэн чаҕаарыһыы бөҕө буоллулар. «ХС». Бэйэбитин бэйэбит сөҕөн чаҕылыҥнаһыы, чаҕаарыһыы буолла: «Буоссата да суохтан бурайса сыстыбыт!» «Чолбон»

прил. 1. үрүҥ көмүс; серебряный портсигар үрүҥ көмүс портси гар; 2. (блестяще белый) үрүҥ көмүс дьүһүннээх, чаҕылыҥнас; серебряный йней чаҕылыҥнас кырыа; серебряная седина үрүҥ көмүс дьүһүннээх кырымах; 3. перен. лыҥкынас, хатан; серебряный звон лыҥкынас тыас; # серебряная свадьба үрүҥ көмүс сыбаайба (эройох буолан сүүрбэ биэс сыл олорбуту бэлиэтээһин).

күөрэлдьий диэнтэн холб. туһ. Куруппааскылар холбоһо охсоннор, мас-от быыһыгар сүтэ-сүтэ, суксуруһа көтөн күөрэлдьиһэ турдулар. Амма Аччыгыйа
Баһыгыраччы суруллубут сыыппаралар тугу кэпсииллэрин ыйытарын кытта харахтар чаҕылыҥнаһа, илиилэр күөрэлдьиһэ түстүлэр. ЧКС ЫаЫЫ

сириэдий диэнтэн холб. туһ. Им сүтэн, үөһээ халлаан сулустара сириэдиспиттэр. Н. Лугинов
[Ыһыахха] симиир иһиттэр сириэдиспиттэрэ, чороон айахтар чуоҕуспуттара, кэриэн ымыйалар кэккэлэспиттэрэ. «Чолбон»
Чохтор уһуктубут кэриэтэ сириэдиһэ, чаҕылыҥнаһа түстүлэр. А. Кривошапкин (тылб.)

ити диэнтэн таһ
түһүк. [Ыстапаан:] Итинтэн ордук киһиэхэ бараары олороҕун дуо? А. Софронов
Куттаҕас! Эр киһиэхэ, байыаннай киһиэхэ, итинтэн ордук өһүргэстээх тыл суох. Амма Аччыгыйа
Саллаакка уон аҕыһыттан отутугар диэри саастаах дьон бары бараллар. Итинтэн атын мин эһиэхэ этэрим суох. М. Доҕордуурап
Мин ийэм курдук үһүбүн,- кыыс итинтэн улаханнык үөрбүт, хараҕа чаҕылыҥнас. А. Сыромятникова

I
чобугураа диэнтэн холб. туһ. [Тымныычаан оҕонньор:] Буруйгутун аһарынаары чобугураһымаҥ! И. Гоголев
Оҕолор тугу эрэ чобугураһалларын истимэхтээн турда. Н. Габышев
Субу чугас ойуур саҕатыгар эрдэһит чыычаахтар чобугураһан бардылар. У. Нуолур
II
даҕ. Чобугураан саҥарар. ☉ Щебечущий
Чобугурас чоҕул Чооруостарым, Чаҕылыҥнас чаҕыл чыычаахтарым. А. Бродников
Чубугурас, Чобугурас Чоппуускалар үгүстэр, Арахсыспат, Атааннаспат, Аралдьыйбат иллээхтэр. «ХС»

даҕ.
1. Киэҥ уонна ыраас (харах туһунан). ☉ Широкие и чистые (о глазах)
Бу халыҥ таҥас аннынан арылыйбыт аҥаар харахтаах, бүтүннүү тимир киппэ быччыҥ буолан өрө күүрэ түспүт эр бэрдэ барыларын баһыйан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Өйө-санаата дьолунан туолбутун туоһулуурдуу, арылыйбыт хара харахтара умнуллубат мичээринэн чаҕылыҥнастылар. М. Доҕордуурап
Лөгөнтөй үрдүк маччаҕар сүүһүн кэрдиистэрэ сүтэн, арылыйбыт киэҥ харахтарын симириктии көрөн олордо. Р. Кулаковскай
2. көсп. Сырдык, чаҕылхай. ☉ Ясный, яркий, блестящий
Арыылаахпыт ньууругар Арылыйбыт алтан оттор Арыы курдук араҕастар Аламай күнү санаталлар. П. Дмитриев

I
килбэҥнээ диэнтэн холб. туһ. Аҕата күлэн, кэтит тиистэрэ килбэҥнэһэллэр. Амма Аччыгыйа
Ойон эрэр күн эҥэр хайаларга тыкта — кырыа буолбут туруору таастар чаҕылыҥнаһа, килбэҥнэһэ түстүлэр. Болот Боотур
Сытыы быһахтар сыалаах эти тэлэкэлээн килбэҥнэстилэр. Айталын
II
даҕ. Күлүмүрдээн, сырдаан көстөр. ☉ Сверкающий, сияющий
Көлүйэ күөллэрим килбэҥнэс туората Көмүстээх эрэһэ долгунун күллэрдэ. И. Гоголев
Арамаан …… килбэҥнэс ытарҕалаах, сайгыллыбыт уһун былааччыйалаах кыыһы көрдө. У. Нуолур
Кытай маастардара фарфор иһит «сиэркилэ курдук килбэҥнэс» …… буолуохтаах дииллэрэ. АЕВ ОҮИ