нареч. разг. аймахтыы, чугастыы; он мне сродни кини миигинниин аймахтыы.

ж. 1. (расстояния, времени) чугаһа, чугаһаабыта; чувствуется близость рассвета халлаан сырдыыра чугаһаабыта билиннэ; 2. (отношений) чугасаһыы, чугастыы сыһыан; 3. (сходство) чугастыыта, маарыннаһыыта; близость взглядов санаа чугастыыта.

с. 1. уруулуу буолуу, уруулаһыы; быть в родстве уруулуу буол; 2. (близость, общность) уруулуу буолуу, биир төрүттээх буолуу, чугастыы буолуу.

прил. 1. (недалёкий) чугас; сблйзкого расстояния чугастан; 2. (по времени) чугастааҕы; сотору буол ар; близкое будущее чугастааҕы кэлэр кэм; близкий отъезд сотору буолар аттаныы; 3. (о родстве) ыкса, чугас; близкий родственник ыкса уруу; 4. чугас, истиҥ, күндү; близкие друзья чугас доҕордуулар; близкий сердцу сүрэххэ чугас; 5. (сходный) чугастыы, маарыннаһар; близкие взгляды чугастыы санаалар; 6. в знач. сущ. близкие мн. (родственники) чугас дьон, чугас аймах; # принимать в ком-л. близкое участие ким эмэ туһугар истиҥник кыһан, быһаччы кытын; близкие отношения 1) (дружеские) чугастыы сыһыаннаһыы; 2) (любовная связь) чугастыы сыһыан.

көр дьалты
Сергей Нарыйаны ыҥырыах буолта, киһитэ ханна эрэ дьалы буолан биэрэн, чугастыы Маайыһы ыҥырда. В. Яковлев
Тыаҕа дьалы хааман истэҕинэ, хаһыытаан тохтоппуттара. Н. Борисов

чокуйус диэнтэн хай
аата. Чокуйсуулаах буоллун диэх курдук, Содур кытаҕас Содуомнаах лабаа Сутуруктаах эбит. П. Ядрихинскай
Чугастыы ыллахха, олорор куоратыҥ уулуссатыгар туох да сылтаҕа суох орой чокуйсуута, халааһын — күннээҕи көстүү. Хомус Уйбаан

даҕ. Чугас эргин, чугастыы баар. ☉ Ближний, близлежащий
[Сэмэнчик] Маайаны түбэстэҕинэ, баҕар, көрсүөм даҕаны диэн, кини олорор сайылыгын чугаһынааҕы баар алааска барда. Н. Неустроев
Ааныс таһаҕаһын чугаһынааҕы Маҥкы диэн ыалга таһынна. Күндэ
Куорат чугаһынааҕы оройуоҥҥа учууталлыым? Учууталлатыахтара дуо? Н. Лугинов

туохт. Тугу эмэ кытта чугастыы, сэргэстэһэ, буол, быыһас. ☉ Находиться рядом, граничить, смыкаться, стыковаться с чем-л.
Икки нэһилиэк ыпсыылаһар сирдэригэр оскуоланы тутан бардылар. Амма Аччыгыйа
Таатта үрэх куула хайалара улуу куйаары кытта ыпсыыласпыттыы, биир тэҥҥэ кырылаан көстөллөр. М. Доҕордуурап

сыһ. Үөннээхтик, хос санаалаахтык. ☉ Лукаво, с умыслом, хитро
«Мөөмүкэчээни, тириитин сүлэн баран, иттэнэ уурдахха, адьаһын сыгынньах киһи сытарын курдук буолар, ордук дьахтарга маарынныыр...» - Сэргэчээн Арыысатын диэки дьээбэтик көрдө. Болот Боотур
«Эһиги Сардааналыын, быһыыта, истиҥ чугастыыгыт дуу?» - Артур, ымаҥныы-ымаҥныы, дьээбэтик ыйытта. В. Протодьяконов

туохт.
1. Аймаҕынан бииргэ тутус, тутуһан олор. ☉ Держаться вместе (всей) родней; жить вместе родней
Арай акаарылар аҕа уустаан аймахтаһан олорор алаастарыгар тиийдим. П. Тобуруокап
2. Кимниин (кимнээхтиин) эрэ уруулуу-аймахтыы сыһыаны олохтоо, тутус. ☉ Вступать в родственные отношения с кем-л.
Тимоша бу дойду баай уонна сабыдыаллаах дьонун кытта аймахтаһарга санаммыта. «ХС»
3. көсп. Кими, тугу эмэ кытта доҕордуу, чугастыы сыһыаны үөскэт, төрүттээ. ☉ Устанавливать, создавать между кем-л. близкие, дружеские отношения
Аймахтаспыт куораттар Бүтүн аан дойдутааҕы федерациялара. «ББ»