побуд. от чөрбөҥнөө = настораживать (уши —о лошади и собаке).

сэргэҥнэс диэнтэн хай
аата. Сэргэҥнэһии, чөрбөҥнөһүү бөҕө. Отделение сүүрүктэрин билгэлииллэр, ханнык ат кыайарын сылыктыыллар. В. Протодьяконов
Биһиги бары даҕаны, оҕобутугар түһэммит, сэргэҥнэһии буолла. Сэмээр Баһылай

чолой диэнтэн дьаһ
туһ. Мин [андаатар] баһын чолотон ууну хайдах эрчимнээхтик тыыран барарын көрөн турбахтаатым. Далан
Хабдьы өндөйөн төбөтүн чолотон, көппөккө, чөрбөҥнүү олордо. Н. Габышев

чөрбөҥнөс I диэнтэн хай
аата. Бырааба дьиэҕэ баппат дьон муһунна. Сэргэҕэлэһиичөрбөҥнөһүү сүрдээх. П. Ойуунускай
«Ол биир дьахтар иһэр!» — диэн от үрдүгэр турааччы дьон аймалаһаллар. Чөрбөҥнөһүү буолар. Амма Аччыгыйа

I
чөрбөҥнөө диэнтэн холб. туһ. Дьоннор кэпсэтии интэриэһинэй буолаары гыммытын билэн чөрбөҥнөһө түстүлэр. Г. Угаров
Маннык мунньахха урут хаһан да тыл этэ илик киһи турбутуттан дьон чөрбөҥнөһө түстүлэр. Н. Кондаков
Оҕолор улаҕаҕа чөкөһөн олорон, ойуун абааһыта ханан быган өҥөйөрүн уонна хайдах өлөрүн көрөөрү чөрбөҥнөһөллөр. П. Ламутскай (тылб.)
II
даҕ. Биир кэм чөрбөҥнүү сылдьар (тыас иһиллээн — хол., кыыл кулгааҕын этэргэ). ☉ Настороженно шевелящиеся, то стоящие торчком, то прижимающиеся к голове (об ушах животных)
Атыыр ыт моонньун түүтэ ордук уһун, оттон кулгааҕа туруору, чөрбөҥнөс буолар. ЕОВ ССТБ

чөрбөҥнөө диэнтэн б
тэҥ. көстүү. «О, хайа, доҕоттоор, киһибит түөһэ килэйэн олорор дии. Адьас генерал курдук», — диэтэ санныгар тиийэ түһэр уһун баттахтаах чөрбөҥөлөөбүт уол. П. Аввакумов
Күрэххэ син киһи чөрбөҥөлүү иһэр ини. Хайаҕыт эмэ син хантан, хайа диэкиттэн урутаан саа тыаһа дуораһыйбытын истибит буолуохтааххыт. В. Гаврильева

чөрбөҥнөө диэнтэн дьаһ
туһ. Ат барахсан тугу эрэ билбит курдук ходьох гына түстэ, икки кулгааҕын чөрбөҥнөттө. П. Ойуунускай
Улаан миигиттэн арахсан өрүс диэки көрбөхтүүр, кулгаахтарын чөрбөҥнөтөр. Н. Заболоцкай
Аттар тыаһырҕаан кулгаахтарын үөргү-сүөргү тутан чөрбөҥнөтөллөр уонна тыа түгэҕин диэки көрөн өндөҥнөһө иһэллэр. М. Доҕордуурап