булгут диэнтэн атын
туһ. Чугастааҕы оттор күрүөлэрин ахсын сыарҕалаах, ыҥыырдаах ат, булгутуллубут оҕус бөҕө чуоҕуспута. Күннүк Уурастыырап

аарыктаа диэнтэн бэй
туһ. Үрүҥ көмүс ыҥыырдаах үүт маҥан аттанан, айгырастаах аарыктанан, Амма, Таатта суолларынан илэбодо дибдитэн иһэрин көрөллөр үһү диэн бар дьоҥҥо ынырыктаах сурах тарҕаммыт. Күннүк Уурастыырап
Аан өлүү аарыктаммыт Абалаах аһыы байҕал анараа айаҕынан Аһара баттаатылар. П. Ойуунускай

дьабдьылый диэнтэн дьаһ
туһ. Хоҥсооччулаах ыҥыырдаах Хоҥор кугас аттанан, Дьаакыптара Күүттэрбэккэ, Дьабдьылытан тиийэн кэллэ. Күннүк Уурастыырап
Өлөксөй быраас кыыһынаан Өр баҕайы айаннаан, Дьаамтан дьаамынан сырылатан Дьаҥхалаах аттарынан Дьабдьылытан Дьааҥы куоратыгар тиийдэ. С. Васильев

аат. Туох эмэ эмискэтэ бэрдиттэн, өйдөммөтүттэн муодарҕааһын, дьиктиргээһин. ☉ Удивление, недоумение (вызванные чем-л. неожиданным, необычным, непонятным)
Киһитэ суох ыҥыырдаах ат тиийэн кэлбитигэр улахан дьиибэргээһин буолла. Кини дьиибэргээһинэ оруннаах этэ.  Ол да буоллар, бэйэтин дьиибэргээһинин уол биллэрбэтэ. Д. Таас

сахсылын диэнтэн дьаһ
туһ. [Иван Степанов] биир уолтан ыҥыырдаах атын уларсан миинээт, дэриэбинэ диэки бөтөрөҥүнэн сахсылыннара турда. С. Руфов
Тыа саҕатыттан хара аттаах киһи бу диэки атын салайа баттаата, айаннатан сахсылыннарбытынан барда. И. Сысолятин

сыарҕалаа диэнтэн бэй
туһ. Быт-быт оҕустанан, сүүтүк-сүүтүк сыарҕаланан, сап өтүүлэнэн, иннэ олгуобуйаланан, …… үс бастаах Алаа Моҕус ыалланан, Бүүкээнниир Ыаһах эрэйдээх олорбута эбитэ үһү. Саха фольк. Сайын көмүс ыҥыырдаах аттанан, уу дьоруонан дайдарар, кыһын доруобуна сыарҕаланан сиэллэрэр. М. Доҕордуурап

туохт. Элэйэн, эргэрэн онон-манан тэһэҕэстэн, хайаҕастан. ☉ Износиться, местами продырявиться
Онон-манан тэһиттибит таҥас ботолоох ыҥыырдаах аттар бааллан утуктуу тураллар. Күндэ
Тирэҥсэбит тилэҕэ Тэһиттиэҕэ дэһэҥҥит Тэйэн тумна хаамымаҥ! С. Васильев

даҕ. Иһирдьэ диэки хомуллубут, кимистибит. ☉ Слегка впалый, вдавленный, вмятый
Тыа иһиттэн кугас борооску ойон таҕыста, кэнниттэн уһун быа кымньыынан охсон куһурҕаппытынан, хотостугас кыһыл сирэйдээх, эдэр киһи көмүс ыҥыырдаах маҥан атынан өрө көтүтэн таҕыста. Амма Аччыгыйа

сыһ. Куоҕайбыт курдук. ☉ Склонив (голову), пригнувшись, изогнувшись (о верхушке длинных и тонких предметов)
Булумдьу тайах этин уонна куоҕаччы көһүйбүт улардары Наранахтаах Мандар аттарыгар ындан биэрэр. Л. Попов
Кини кэнниттэн аҕата, эмиэ көмүс ыҥыырдаах, улаан акка куоҕаччы олорон баран тэптэрэн истэ. М. Доҕордуурап

уу ньалык буол — бүтүннүү уу буол, илий. ☉ Стать совершенно мокрым
Уу ньалык буола көлөһүннэммит ыҥыырдаах атын сэргэҕэ баайаат, дьиэ ааныгар тиийдэ. И. Никифоров
Уу ньалык буолуохпутугар диэри тиритэн баран, тахсан «һу» гына өрө тыынабыт, ол кэмҥэ Леонид Васильевич хайыы-үйэ иннибитигэр сиэлэн-хааман кэдэйэн эрэр буолар. «ХС»