м. 1. (лампа с горящим маслом) ыһыырынньык; 2. (осветительный прибор) светильник (улахан сырдатар прибор).

сандаарыҥнаа диэнтэн дьаһ
туһ. Долбууртан ыһыырынньыгы ылан нэһиилэ уматан сандаарыҥнатта. И. Никифоров

симириктээ диэнтэн тиэт
көрүҥ. Ыһыырынньык уота симириктээмэхтээн ылла, симэлийэн барда. Амма Аччыгыйа

аат., эргэр. Чүмэчи олоҕо, чүмэчини туруорарга анаан оҥоһуллубут (үксүгэр киэргэтиилээх) олох. ☉ Подсвечник
Хос ортотугар тардыллыбыт улахан төгүрүк остуолга былыргы алтан бэспиэһинньиккэ, ыһыырынньык курдук, соҕотох чүмэчи умайан кылайар. В. Яковлев
Саалаҕа улахан хоруопка аҕата быар куустан сытар. Атаҕар уонна төбөтүгэр былыргы алтан бэспиэһинньиктэргэ суон чүмэчилэр санньыардык, симириктик умайаллар. И. Гоголев
Ыһыырынньык умайар Алтан бэспиэһинньиккэ, Ийэлэрэ [оҕолорун] утутар. Баал Хабырыыс

сыһ. Ааҕаары гыммыттыы, ааҕар курдук. ☉ Собираясь читать, считать; как бы читая, считая
Кыргыттар ыһыырынньыктарын чугаһатынан, төбөлөрүн холбуу төҥкөтөн, Горькай кинигэтин саҥата суох ааҕардыы тэриннилэр. Амма Аччыгыйа
Семен Ильич ахсаан ааҕардыы, тарбахтарын бүк баттаталаан көрдө. Амма Аччыгыйа

килэбэчий диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Дьуолка оонньуура сырдыкка килэбэчиҥнии турар. — Алмаас «үтүө төрүттээхтэр» биһилэхтэригэр килэбэчиҥниирэ. ДФС КК
Буолакка иҥиннэриллибит таҥара мөссүөнүн алтан бүрүдэһинэ …… ыһыырынньык уотуттан килэбэчиҥниир. С. Курилов (тылб.)

симириктээ диэн курдук
Сырдыктан хараҕа саатан Учуутал симириҥнээтэ. И. Гоголев
Остуолга кыраһыын лаампа симириҥнии умайар. Софр. Данилов
Эмээхсин аҥаар илиитинэн чарапчыланан, симириҥниисимириҥнии дьиэтин диэки көрдө. С. Никифоров
Куолайга кутуллубут сыа ыһыырынньык остуолга умайан симириҥнии турар. П. Филиппов

умат диэнтэн атын
туһ. Киэһэ астарын кэмэ буолан, Ыһыырынньык уматыллар. Дьуон Дьаҥылы. Сайыҥҥы киэһэ титииктэр тастарын аайы уматыллыбыт түптэ буруота хонууну саба налыйан устар. Эрилик Эристиин
Кураанах бөх уматыллан иһэр. ПА

туохт. Улаханнык салҕалаа, титирэстээ, дьигиһий. ☉ Трястись, дрожать (о человеке), сотрясаться (о предметах)
Микиитэ илиитэ салҕаластыыр. Амма Аччыгыйа
Өлөксөй оҕонньор, …… оронун диэки салҕаластаата. П. Аввакумов
Петров, уҥуоҕа салҕаластаан, күөмэйэ бобуллан ыла-ыла, салгыы саҥара турда. М. Доҕордуурап
Ханаалы салҕаластыы турар муоста дуомунан туораан, улахан суолга киирдилэр. П. Егоров
Ыһыырынньык күөх уота куттаммыттыы салҕаластаан симириктии турар остуолун уһугар Маарыйа бүк түһэн сытара. А. Сыромятникова

туохт. Эмискэ, соҕотохто сүтэн-иҥэн хаал, суох буол. ☉ Вдруг, внезапно исчезнуть, пропасть
Ситигирдик кини олоҕо туох да көдьүүһэ суох, ыһыырынньыгы саба тутар курдук, симэлис гыммыт. П. Аввакумов
Сергей сибилигин үөрэ-көтө кэлбит санаата, сэтиэнэҕи өрт уота сиирин курдук, соҕотохто симэлис гынан хаалла. В. Яковлев