Якутские буквы:

Якутский → Якутский

элэ

даҕ., түөлбэ. Бүтэһик, тиһэх. Последний, единственный, оставшийся
Норуот муусукатын кэтиир, ырытар дьоннор өттүктэрин охсунаннар, элэ сэптэргэ эргиллэн эрэллэр. Болҕомтоҕо ыланнар, дьон-сэргэ билиитигэр таһаараллар. К. Уткин
Тапталлаах тыаҕын, уугун Бас билбэт олохтоох буолан, Элэ харчыгын биэрэн туран Аны көрүөҥ ардьа туугун. ЛН ЭЭХХ
Элэ сэниэ (күүс) — бүтэһик тиһэх кыах, күүс. Остаток сил
Килэки маҕыйа түһэн баран элэ сэниэтинэн кыыраппыт чохорооно чиргэл тииккэ угун төрдүнэн түстэ. С. Маисов
Сыарҕа сыҥааҕа дириҥник батары түһэр буолан, ыттар ыарырҕаталлар. Элэ күүстэринэн соһон ырычаахтаһаллар. В. Санги (тылб.). Элэтэ эһиннэ, былата быһынна түөлбэ. — күүһэ баранан, сэниэтэ бүтэн олус сылайбыт. Устать, ослабеть, выбиться из сил. Амаан-дьамаан Айаным алдьархайа Тоҕус кулугулаах Дорҕоон айан суолун Содула сутатан, Элэм эстэн, Былам быстан… С. Зверев
Төттөрү-таары мэскэйдэнэригэр күүһэ-уоҕа аҕыраата, элэтэ эстэн да эрэр. Куобах таһыыта кыайтарбата. Н. Борисов
Кини дойду сир куһа эбээт. Оттон манна олус ырааҕа бэрт буолан, элэтэ эстэн, былата быстан кэлээхтиир. И. Семёнов
ср. эвенк. элээ ‘последнее усилие’

элэ-была

элэ-была тыл көр тыл II
Ийэттэн-аҕаттан айыллыбыт Элэ-была тыллары Ирдээн-тордоон тураммыт, этэн-саҥаран иһиэҕиҥ. А. Софронов
Онно кырдьаҕас киһи истиҥ сүрэҕиттэн эппит элэ-была тыллара, алҕаабыт алгыһа өрүү умнуллубаттар. Ф. Софронов
Кини диэтэх ынырык, дуолан саҥатыттан кыыс куттаммат буолла, эйэҕэстик, элэ-была тылларынан муҥура суох кэпсэтэллэр. С. Аскаков (тылб.)
Элэ-была тыла баранна көр ба- ран I
Киһим ийэлээх аҕата ситэри үөрэн диэн уолларыттан ааттаһан элэ-была тыллара бараммыт этэ. Софр. Данилов
Кэргэнэ эрэйдээх тулуйа сатаан, элэ-была тыла баранан, арахсыбат. М. Попов
Сарсыарда элэбыла тылым бараммытын кэннэ, оҕонньорум дьэ тоҥхох гынна. М. Чооруоһап. Элэ-была тылгын эт — өйдөтө, ылыннара сатаан, бааргынан-суоххунан ааттас, көрдөс, эрэннэр. Говорить о наболевшем; изливать душу кому-л.
Онон, барыбыт туһугар, муҥ саатар, бэйэҥ уонна аймахтарыҥ тустарыгар арыгыгын бырах, эмтэт диэн элэ-была тылбын этэн тураммын, эйигиттэн истиҥник көрдөһөбүн. Р. Баҕатаайыскай
Этээччилэр үксүлэрэ ис санааларын, урут хаһан да кимиэхэ даҕаны эппэтэх элэ-была тылларын кистээбэккэ-баттаабакка: урукку курдук кимтэн да куттаммакка аһаҕастык эттилэр. А. Бэрияк
[Лоокуут] Ньургуһуҥҥа тапталын аһар, элэ-была тылын этэр. КНЗ ТС

Якутский → Русский

элэ-была

элэ-была тыл задушевные слова; элэ-была тылын эттэ он излил всю свою душу.


Еще переводы:

элэмэс

элэмэс (Якутский → Русский)

пегий, пятнистый, пёстрый; элэ-мэс биэ пегая кобыла.

мэтэриҥнээ

мэтэриҥнээ (Якутский → Якутский)

мэтэрий диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Элэҥ Аана оһох иннигэр иттээри мэтэриҥнии-мэтэриҥнии, кэпсээн ыһыахтанна. И. Егоров

элэкэчис

элэкэчис (Якутский → Якутский)

элэкэчий диэнтэн холб. туһ. Бочугурастар саҥалара бычыгырастылар, элэҥ-сэлэҥ сырдыкка сымса көтөрдөр элэкэчистилэр. «ХС»

радиоактивные элементы

радиоактивные элементы (Русский → Якутский)

радиоактивнай элэ-миэннэр (бары изотоптара радиоактивнай химическэй элэмиэннэр: технеций, прометий, полоний уонна ол кэнниттэн Менделеев периодтардаах систиэмэтигэр турар элэмиэннэр.)

элэҥ-сэлэҥ

элэҥ-сэлэҥ (Якутский → Якутский)

  1. сыһ.
  2. Убаҕастык, хойуута суохтук, сэдэхтик. Негусто, нечасто, редко, кое-где (расти — о деревьях). Ол таастар быыстарыгар элэҥ-сэлэҥ түүрэ тартаран үүммүт аҕыйах мас баара, ыраахтан, хойуу оттон нэһиилэ быгаллар. «Саха с.»
  3. Онон-манан, сорох сиринэн, онноманна. Изредка, порой, кое-где, местами (просматриваться, показываться, мелькать — о ком-чём-л.)
    Суолларын уҥа өттүнэн муора хомото арыт бэркэ мэндээрэн көстө-көстө, мастар хаххалаан, сороҕор хайалар күлүктээн, элэҥсэлэҥ көҕөрүмтүйэн ааһыталаата. Н. Якутскай
    Чэпчэки, бэйэм иэхпит тууппунан мастар быыстарынан элэҥсэлэҥ тэбэн истим. Т. Сметанин
    Бөһүөлэк көнө уулуссатын чугастааҕы дьиэлэрин элэктэриичэстибэ уота элэҥсэлэҥ сырдатара. Н. Заболоцкай
  4. Дэҥҥэ, биирдэ эмэ, хам-хаадьаа. Иногда, изредка, временами
    Элэҥсэлэҥ Этиҥнэр эппиттэр, Ибил-дьибил Самыырдар түспүттэр. Д. Говоров
    Элэҥ-сэлэҥ кыыдамнаат, Хаар түһэрэ уурайда. И. Эртюков
    Дьоннор элэҥ-сэлэҥ күлсэн иһэннэр, им-дьим бардылар. М. Доҕордуурап
    [Арыы тыаҕа] Элэҥсэлэҥ кыыл табалар көстөн ааһаллар. И. Данилов
  5. Онон-манан, быһа тардан. Отрывочно, несвязно, эпизодически, урывками (помнить, вспоминать о чём-л.)
    Мин тугу эрэ итиннэ маарынныыры, ханнык эрэ күһүҥҥү быһылааны, катеры элэҥсэлэҥ өйдүүр курдукпун да, субу баар диэн чуолкайдык санаан кэлбэтэҕим. Н. Габышев
    Онтон да атын көрсүһүүлэрбитин, бу өтөрдөөҕү бириэмэлэр курдук элэҥ-сэлэҥ өйбөр охсуллуталаан ылаттаатым. Багдарыын Сүлбэ
  6. Бииртэн биир салҕанан иһэр курдук, утуу-субуу, субуруччу. Друг за другом, один за другим
    Күннэр, ыйдар элэҥ-сэлэҥ ааһан иһэллэр. Н. Лугинов
    Сыарҕаҕа олоро түһэллэрин кытта аттар элэҥ-сэлэҥ түспүтүнэн бардылар. Эрилик Эристиин
    Мин дойдубар кэлэн баран, дьону кытта кэпсэтэн, хаһыаттар эргэ нүөмэрдэрин элэҥ-сэлэҥ арыйталаан барбытым. И. Федосеев
  7. даҕ. суолт. Онон-манан баар, убаҕас, сэдэх (хол., үүнээйи, от-мас). Редкий, негустой, жидкий (напр., о растительности, волосах)
    Пётр элэҥ-сэлэҥ бэстэрдээх хагдаҥ солооһуннаах суолунан айаннатан дибдигирэтэн истэ. Софр. Данилов
    Ыраах халлаан урсунугар элэҥ-сэлэҥ былыттар уста сылдьаллара. Эрилик Эристиин
    Элэҥсэлэҥ уһулута ойон тахсыбыт курдук дулҕалардаах, үүнүүлээх баҕайы элгээн курдук сиргэ Тит күн аайы от охсор. А. Фёдоров
илэ-была

илэ-была (Якутский → Якутский)

көр элэ-была
Күбүрүнээтэр тойоҥҥо Этэр илэ-была тылбытын Иһитиннэрээри Этэн-тыынан эрэбит. Саха нар. ыр. II
Илэ-была тылбын этэрбэр тиийдим. С. Васильев
Уон кылааһы бүтэрбитин кэннэ өссө үөрэнэ барарыгар аҕалаах ийэтэ илэ-была тыллара бараммыт. «ХС»

кистээ-баттаа

кистээ-баттаа (Якутский → Якутский)

туохт. Ким, туох эмэ, тугу эмэ билбэт буоларыгар кыһан. Стараться, пытаться скрыть, утаить что-л. от кого-л.
Тугу да кистээбэккэ-баттаабакка кэпсээ эрэ. Болот Боотур
Этээччилэр …… элэ-была тылларын кистээбэккэ-баттаабакка аһаҕастык этэллэр. А. Бэрияк

баалкылаа

баалкылаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кылгас суон маһынан кими-тугу эмэ кырбаа. Бить тонким стволом дерева, палкой
Бүөтүрүмээски хас биирдии тылын ыарахан сүллүгэһинэн баалкылаан эрэрдии ыардык ньиккиритэн этитэлээтэ. М. Доҕордуурап
Кыыс куруҥаайыларын тала сылдьан, элэтин-былатын барытын киллэрэн, мастаан баалкылаабытынан барда. Айталын
2. көсп., кэпс. Үлтү кириитикэлээн киһи аатыттан аһар. Раскритиковать кого-л. в пух и прах. Эдэр ааптар талааннаах айымньытын баһыылаах, самнарыылаах тылларынан баалкылаатылар

былдьыгыраа

былдьыгыраа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт. Түргэнник уонна чуолкайа суохтук саҥар. Быстро и невнятно тараторить, говорить картаво
Староверов «Мин эмиэ инньэ диэри олорбутум», — диэн былдьыгырыы түстэ. Н. Островскай (тылб.)
Олег дьоно куолуларынан, Марина үстээх уолчаана мэнигилиирин, онуманы былдьыгырыырын элэҥ-сэлэҥ истэ, көрө олорбуттара. А. Фадеев (тылб.)

ирдээ-тордоо

ирдээ-тордоо (Якутский → Якутский)

туохт. Сорунан, кичэйэн, кыһаллан көрдөө. Выискивать, выслеживать, неотступно преследовать (напр., зверя)
Ийэттэн-аҕаттан Элэ-была тыллары Ирдээн-тордоон тураммыт, Этэн-саҥаран иһиэҕиҥ. А. Софронов
Муҥнанан-сордонон ирдээн-тордоон, Суостаах бэйэҕин көрүөм баар эбит. П. Ойуунускай
Аҕа дойду Улуу сэриитигэр анаммыт тиэмэни арыйыыга үөрэнээччилэр биир дойдулаахтара сэриигэ кыттыыларын оҕолор ирдииртордуур үлэлэрин матырыйаалларыгар олоҕуран сыһыаран арыйыы уруок актыыбынаһын үрдэтэр. «Кыым»