эмтэрит диэнтэн бэй
туһ. Арай холумтан аттыгар хоруорбут төбөлөөх хаптаһыҥҥа дьуухала уонна эт тооромосторун кытта икки хампарыттыбыт алтан, итиэннэ биир эмтэриттибит туой куруускалар тураллар. С. Курилов (тылб.)
Саха сириттэн булуллубут сорох бөдөҥ алмаастар — «Кыайыы 40 сылыгар» эмтэриттибит дьэҥкир октаэдр. «Чолбон»

эмтэриттэҕэс, ойуттаҕас; эмтэритии

сов. что 1. (отделить ударом) хоҥнор, эмтэрит, эмти оҕус; сколоть лёд с тротуара тротуар мууһун хоҥкор; 2. (соединить прикалывая) хам хатаа, иҥиннэр; сколоть ворот булавкой саҕаҕын булаапканан иҥиннэр.

эмти диэнтэн хат.- күүһүр
Субу-субу хотуурдарбыт биилэрэ эмтэритэ ыстаналлара, ньиччи бараллара. П. Аввакумов
Кыратыттан үлэҕэ үөрүйэх оҕо мас сааһын, куодатын сыныйан көрөн, эриллэҕэс маһы кыра-кыратык сүгэ иэдэһинэн эмтэритэ охсон, хайдах да бэйэлээх «ханньары» майгылаах маһы хайытан төннөр. АЭ ӨӨКХ

туохт. Кыра-кыра гына эмтэрит, алдьат. ☉ Откалывать, отламывать небольшими кусками
«Маннык хайаҕастаах тааска соморуокка көмүс баар буолааччы», — дии саныы-саныы көөрөтөн барар. Н. Якутскай
Долгуннар биэрэктэр туруору эниэлэрин көөрөтөллөр. САИ ССРС ФГ

сов. 1. что (отколоть) туура оҕус, эмти оҕус, эмтэрит, алдьат; отбить ручку у чашки чааскы тутааҕын алдьат; 2. что ^отразить) төттөрү оҕус; отбить мяч рукой мээчиги илиигинэн төттөрү оҕус; отбить атаку кимэн киириини төттөрү оҕус; З. кого-что (отнять с боем) былдьаан ыл, сэриилээн ыл; отбить город куораты былдьаан ыл; 4. кого-что, разг. (забрать себе) былдьаан ыл; отбить невесту кыыһын былдьаан ыл; 5. что (повредить) ибили оҕус, ибилитиннэр, влөр; отбить ноги атахтаргын өлөр; 6. что (удалить, ослабить) суох гын, сүтэр; отбить запах сытын сүтэр; 7. что кырбаа, таптай; отбить косу хотууру таптай; 8. что оҕус, охсуолаа; отбить такт рукой илиигинэн такта оҕус.

сыһ.
1. Ньыҕаччы барар гына (баттааһынтан эбэтэр охсууттан). ☉ Так, чтобы раздавить, расплющить (ударить)
Сордоох бырдах доҕор, бэл, өтүйэ анныгар киирэн ньиччи охсуллар буоллаҕа. Н. Заболоцкай
Субусубу хотуурдарбыт биилэрэ эмтэритэ ыстаналлара, ньиччи бараллара. П. Аввакумов
Дьөгүөссэ Павлов сүгэтин биитин мутукка ньиччи охсубутун көннөрөн быһаҕын өнчөҕүнэн тоһурҕата турар. Н. Апросимов
2. көсп. Аһаҕастык, ымпыгар-чымпыгар тиийэ (хол., быһаарыс). ☉ Откровенно, прямо, начистоту, без обиняков (напр., обсудить что-л.)
[Кыыс Хотун] Бүөккэ манна кэлэ сылдьан, Василий Макарович туһунан тоҕо ньиччи кэпсээбэтэ? А. Сыромятникова
Егор Петрович, кэлэ сылдьыбаккын ээ, сылааһына иккиэйэҕин ньиччи кэпсэтэн кэбистэхпитинэ сатаныыһы. Н. Босиков
Хайдыһыылары баһааҕырдыахха сатаммат уонна туох баарынан сирэйгэ ньиччи этиэххэ наада. Н. Габышев

I сов. что (отделить) ойо оҕус, тооротон ыл, эмтэритэн ыл; отколоть кусочек сахара саахар куһуогуна тооротон ыл; # отколоть штуку толоостук тыллас, толоос быһыыны таһаар.

туохт.
1. Туох эмэ улахантан кыра-кыратык ойута охсон алдьат, кыралаан, тоһоон, көйөн ылыталаа. ☉ Отламывать, скалывать, отколупывать небольшие кусочки (от чего-л. твердого — напр., от большого цельного куска породы, каменной глыбы, мерзлой земли)
Биир дуу, икки дуу киһи тоҥ буору аат аҕай харата хойгуонан кээрэтэ сатыы тураллар эбит. Н. Заболоцкай
Атырдьахха баһыллыбакка наар илиилэринэн бүүрэ-түүрэ, [тоҥ сиилэһи] кээрэтэн, эмтэритэн сыһаҕастаһаллара. В. Яковлев
Ыһыынан ханнык баҕарар тааһы атын тааска кыһайа ууран баран, наадалаах сиринэн боруоба кээрэтэн ылаллар. ДНА СХБКК
2. көсп., кэпс. Кыралаан көҕүрэт, кыра-кыратык ороскуоттаа. ☉ Убавлять, уменьшать, расходовать что-л. (понемногу, обычно начиная с конца, края)
Бэй, тукаам, ол гынан баран, ол сиргиттэн, үлэҕиттэн кыраны-эмэни кээрэттиҥ дуу, суох дуу? П. Тобуруокап
Байанай Мэхээчээнниин, хонон тура-тура, иккилии-үстүү көһү кээрэтэн баран иһэллэр. В. Протодьяконов
Күн-дьыл күөйэ хаама сылдьан, кээрэтэн иһэриттэн куоппут диэн суох. С. Федотов
Эдэр тойонноох хотун икки өттүттэн кээрэтэн үптэрин-малларын улам чарааһатан барбыттара. Д. Таас

I
туохт.
1. Ононманан бөлтөччү иһэн, үллүтэлээн таҕыс (хол., үөн-көйүүр ытырдаҕына). ☉ Покрываться волдырями (напр., от укусов насекомых)
Артём этэ эмп аһытарын тулуйбат, хабырыттыбыт бааһын сүһүрдэр. Тумарча
Таня атаҕа дыгдаччы иһэн хаалбыта, эт-этэ хабырыттан тахсыбыта. В. Иванов
Хатырыктыйа хабырыттыбыт уоһун ньимийэн, иннин диэки кырыктаахтык көрөн иһэр. «ХС»
△ Хайыта бар; эмтэрий (хол., маһы этэргэ). ☉ Трескаться; скалываться, откалываться (напр., о древесине)
Ити мас мутуга улахана бэрт, аны хабырытта сылдьыа. Н. Лугинов
Быһаҕын биитэ хас да сиринэн эмтэритэ баран хабырыттыбыт. П. Ламутскай (тылб.)
2. Ньалҕаархайа суох, хабырыттаҕас буол (таҥаһы этэргэ). ☉ Иметь узловатую или ребристую поверхность (о материи)
Былааччыйаны бэйэтиттэн хабырыттан тахсыбыт, сибэккиллээх матырыйаалтан тигэллэр. «Кыым»
II
туохт.
1. Сүр күүскэ сааллан улаханнык тыаһаа. ☉ Издавать, производить громкие грохочущие звуки, сильный, звонкий треск
Сир өрүтэ түллэҥниирэ, Халлаан хабырыттан ылара. Күннүк Уурастыырап
Саалар тыастара тыа баһынан хабырытта тарҕанна. В. Яковлев
Сэрии тыаһыттан сир ньиргийэ, халлаан хабырытта олордо. «ХС»
2. кэпс. Өргөйө түс, улаханнык бардьыгынаа; хабырын. ☉ Приходить в ярость; скрежетать зубами (от злости)
Кыыһыра санаан Хабырытта олорбута, Охсуһаары оҥостубута, Сэриилэһээри тэриммитэ. Тоҥ Суорун
Сорохтор ыгыта бардьыгынаан хабырытталлар, сорохтор сатаарыччы саанан хаалаллар. Амма Аччыгыйа
Дьиэлээх өрө хабырыттыбытынан олоро түстэ. «ХС»
3. көсп. Олус күүһүр, сытыырхай (тымныыны этэргэ). ☉ Усиливаться, лютовать, ожесточаться (о морозе)
Хабырыттар хатан тымныынан хам ылан чысхааннаах кыһын обургу торолуйда. М. Доҕордуурап
Сарсыардааҥҥы, киэһээҥҥи хатан дьыбардар киһини чаҕыта хабырытталлар. П. Аввакумов
Тоһуттар курдук тулабар кыһын, Ахсынньы хабырыттан тымныытын! «Чолбон»