туохт., кэпс. Туохха эмэ сараадыччы сурааһыннарда оҥор, суолла хааллар. ☉ Оставлять на чём-л. следы в виде тонких линий, наносить на что-л. царапины
Арай эрдэһит кукаакы, ас көрдөөн, сарыкынайа көппүт суола хомурахха кынатын киистэтинэн сараанньыктаабыт. В. Миронов

тигинээ диэнтэн дьаһ
туһ. Суоппар уол массыынатыгар киирээт, үрэх диэки тигинэтэ турбута. Далан
Сарсыарда эрдэһит муҥутаан Лев туран тимир оһоҕу оттон тигинэтэн кэбистэ. С. Тумат
«Суһал көмөҕө» төлөпүөннээтэ. Олор өр күүттэрбэтилэр, бу тигинэтэн кэллилэр. П. Степанов

туохт. Үрдүк куоласкынан «чаап-чаап» диир курдук саҥаны таһаар (хол., чыычааҕы этэргэ). ☉ Издавать, производить тонким голосом чирикающие, щебечущие звуки, щебетать, чирикать (напр., о птичках). Эрдэһит чыычаахтар мас лабаатыгар чаабыгырыыр-чыыбыгырыыр саҥалара иһиллэр

даҕ. Үлэни-хамнаһы тулуппат, хотуулаах, хоһуун. ☉ Легко справляющийся с любой работой, работоспособный, умелый в работе, успешный в делах
Кымырдаҕас курдук ылыммыт дьыалатыгар бэриниилээх, кыайыгас, сүрэхтээх үлэһит аҕыйах. И. Сосин
Кини бэйэтин нэһилиэгэр бастыҥ от охсооччу, эрдэһит, сылайары билбэт кыайыгас үлэһит быһыытынан биллибитэ. «ЭК»
Сомсуун тугу гынар да, барытыгар дьулурҕа итиэннэ кыайыгас үлэһитинэн биллэр. «ХС»

кэрэ диэнтэн атаах. Кэрэкээн Кэтириинэ, Эн бу хантан кэлбиккиний? Эрдэһит да эбиккин. С. Тарасов
Уйгулаах күндү мас Отоно тэтэриэ, Кэрэкээн лабаата Киистэтин иилиниэ. С. Васильев
Дьэ дуу, от-мас тупсубута, Көҕөрө нуоҕайбыта, сытасымара минньигэһэ, көтөр-сүүрэр саҥата-иҥэтэ — кэрэкээнэ сүр! Р. Кулаковскай

сыһ.
1. Хаахыныыр тыастаахтык. ☉ С протяжным скрипом
Халҕаны хаахыначчы аһаатын кытта, ыарахан салгын аҥылыйда. И. Гоголев
Ампаар ааныгар тиийэн хаахыначчы аһан, иһирдьэ киирэр. «ХС»
2. Күөмэйиҥ бүппүттүү, кэһиэхтээхтик. ☉ Охрипшим голосом, хрипло
Эрдэһит бөтүүктэр саҥа күн үүммүтүн биллэрэн, хаахыначчы хаһыытастылар. У. Ойуур

I
чобугураа диэнтэн холб. туһ. [Тымныычаан оҕонньор:] Буруйгутун аһарынаары чобугураһымаҥ! И. Гоголев
Оҕолор тугу эрэ чобугураһалларын истимэхтээн турда. Н. Габышев
Субу чугас ойуур саҕатыгар эрдэһит чыычаахтар чобугураһан бардылар. У. Нуолур
II
даҕ. Чобугураан саҥарар. ☉ Щебечущий
Чобугурас чоҕул Чооруостарым, Чаҕылыҥнас чаҕыл чыычаахтарым. А. Бродников
Чубугурас, Чобугурас Чоппуускалар үгүстэр, Арахсыспат, Атааннаспат, Аралдьыйбат иллээхтэр. «ХС»

аат. Атыынан-тутуунан дьарыктанар киһи, атыыһыт, кэмэрсээн. ☉ Торговец, коммерсант
Айаҕалаан сэлээппэбин Атыылаа диэн хаайаллар, Мин бэрт кэнэн киһибин, Эргиэмсик суох удьуорбар. И. Гоголев
«Нохоо, бу тириигин миэхэ биэрбэккин ээ», — диэтэ эргиэмсик эмискэ. Н. Заболоцкай
Ырыынакка эрдэһит эргиэмсиктэр хайыы сах бастыҥ миэстэлэри баһылыы охсубуттар. У. Ойуур

I
чабыгыраа диэнтэн холб. туһ. Эрдэһит чыычаахтар кэпсэтэн чабыгыраһар саҥаларыттан уһуктарбыт. ЕМП БС
[Иван Никифорович:] Чабыгырастахтарын көр, чаччыгыныардар. Пьесалар-1955.
II
даҕ. Түргэн уонна тохтоло суох (саҥаны этэргэ). ☉ Быстрый и непрерывный (о речи человека или голосе птиц). Эбэм чабыгырас саҥата иһилиннэ
□ Чабыгырас үчүгэй саҥалаах Татыйыктыыр чыычаах …… Тырыбынаан көтөн Талах төбөтүгэр олордо. Саха нар. ыр. I
Кустар аһаан айахтарын тыаһа чабыгырас. ИН КК
[Чооруос чыычаахтар] саҥалара чуп-чубугурас, чабыгырас. «ХС»

I
хабырҕаа диэнтэн холб. туһ. Эрдэһит ыаллар балаҕаннарын халҕана аһыллан-сабыллан хабырҕастылар. Эрилик Эристиин
Хабырҕаһаахтыыгыт да, мин оннубар хайдах буолуоххут эбитэ буолла. И. Семёнов
Атыыр хабдьылар тыһыларын уоскутардыы, сөҥ-сөҥнүк хабырҕаһаллар. Тулхадыйбат д.
II
даҕ. «Хап-хап-хап» саҥалаах (көтөр); оннук тыастаах. ☉ Издающий короткие, отрывистые звуки, треск (о птицах); сильно хлопающий
Ханаҕаркаан уҥуохтаах, Хабырҕас саҥалаах Ханардаһан хаамсар Хаастарыга көтөрүм. П. Ядрихинскай
Сүгэ хабырҕас тыаһа, эркин кураанах бэрэбинэтэ лиҥкиниирэ, саҥа-иҥэ барыта холбоһон, кыайыы, өрөгөйдөөһүн дуораана буолан иһиллэрэ. М. Доҕордуурап
Дьиэлэр ааннара аһыллан-сабыллан хабырҕас буоллулар. А. Сыромятникова