Якутские буквы:

Якутский → Русский

эрэдэһин

  1. кручёный; эрэдэһин үүв кручёные удила; 2. резьба (винта, шурупа).

Якутский → Якутский

эрэдэһин

  1. аат.
  2. Сурааһыны эрийэ тардан оҥоһуллубут киэргэл, ойуу. ☉ Орнамент в виде закрученной линии
    [Огдоо] эриэккэс эрэдэһин оһуордаах ойуулаах толору арыылаах кымыстаах улахан чороону икки илиитинэн тутан Чөрөкөйгө биэрдэ. «Чолбон»
    Дьабака ортотун эрэдэһин ойуунан биэрбиттэр. Бу эр киһи уонна дьахтар куттарын көрдөрөр. Б. Павлов
    Кини синиэлин кыһыл көмүс эрэдэһиннэринэн саба тигиллибит үрдүк саҕатын, тыынарын мэһэйдэппит курдук, илиитинэн көннөрүнэн баран, санаатын ситэри эттэ. Н. Островскай (тылб.)
  3. Саа уоһун иһинээҕи быһыыта. ☉ Нарезка ружья
    Карабин өр туһаннахха ис эрэдэһинэ кэһиллэр, оччоҕо буулдьата көҥдөйдүү барар. В. Миронов
  4. Эриллибит, эриллэн хаалбыт (хол., быа). ☉ Кручёная бечёвка, нитка. Сап эрэдэһинэ
    □ Хатыллыбыт сабы күүскэ чиккэччи тардыллар: сап эрэдэһинэ ыпсыахтаах
    Оннук сап бөҕө буолар. Хомус Уйбаан
  5. көсп. Олох ыар мускуурдара. ☉ Жизненные трудности, невзгоды, неудача
    Эргитэ санаан кэлэбин Эрэдэһин эриэн эгэлгэтин …… Сайын холоруктар сөрүүллэр, Кыһын силлиэлэр бөрүүллэр. П. Тобуруокап
    Онно буһуу-хатыы оскуолатын барбыт эрэ ыччат олох уустук эрэдэһинигэр туруулаһар аналлаах. «Кыым»
  6. даҕ. суолт. Эриллэн аһыллар (күлүүс, күлүүс тыла). ☉ Открывающийся, закрывающийся поворотом ключа (о замке)
    Аан эрэдэһин күлүүстээҕин көрөн, балыыһаҕа чоочугураан тиийбиттэрэ. П. Аввакумов
    Эбэм эрэдэһин тылынан аһыллар күлүүстээх дьааһыгын түгэҕиттэн үрүҥ саппыйааны таһааран тыҥырах саҕаны биэрэрин эмэн сиир, эчи, минньигэһин, эриэхсит. «Чолбон»
    ◊ Хотуур эрэдэһинэ — хотуур тууратын укка хам тутар биһилэхтэрэ — олору түөрт муннуктуу оҥоһуулаах анал күлүүһүнэн эрийэн кытаатыннараллар. ☉ Кольца для прикрепления косы к рукоятке с помощью специального ключа. Эрэдэһин быа — тирии быаны эрийэн баран ууннары тардан хатарыллыбыта. ☉ Кручёная бечёвка. Эрэдэһин дол- гун — улахана суох дьиримнэс долгун. ☉ Небольшая волна, рябь
    Таас хайа дьаҥнаах, Эрэдэһин долгуннардаах Эрэлийэр бааллардаах Элиэнэлиир эбэбит Эҥсилгэннээх биэрэгэр …… Баһаам улахан Бастыҥ затон баар эбит. Н. Степанов
    Муора тунаархай ньуурун устун кыра эрэдэһин долгуннар таас быыстаах кумах эҥээргэ тиксэн, сур гына-гына күүгэннирэ усталлар. СҮК
    ср. тув. ээрил, алт. эрэҕин, калм. эрэсн ‘винт’

Еще переводы:

нитка резьбы

нитка резьбы (Русский → Якутский)

биинтэ, эрэдэһик, эриир, эрэдэһин саба (биинтэ биир эргиирин биитэ.)

Категория: Машиностроение
недорез резьбы

недорез резьбы (Русский → Якутский)

эрэдэһин быһыы ситэтэ суода (эрэдэһин сорох суолаҕа уонна биитэ (туора быһа охсуута) ситэ таһаарыллыбатах а. э. дьэшшэктээх быһыллыыта-оноһуллуута.)

Категория: Машиностроение
червяк

червяк (Русский → Якутский)

чиэрбэ, эрэдэһин, биинтэлии кэрдиис (чиэрбэлээх (эрэдэһиннээх) бэримтэ (передача червячная) хамсатар сүһүөҕэ. Сүнньүн тула эргийэригэр биинтэ курдук быһыылаах эрэдэһининэн эрийэн хамсааһыны онно сөптөөх тиксиһэр тиистээх квлөһөҕө тиэрдэр.)

Категория: Машиностроение
резьба

резьба (Русский → Якутский)

эрэдэһик, эрэдэһин, эриир, биинтэлии быһыы (дэтээл биинтэлии эриллэн киирэр окоһуута. Э. араастара: ис, тас, уҥа, хаҥас, силииндирдии, куону-стуу уо. д. а.)

Категория: Машиностроение
эрэмэдэй

эрэмэдэй (Якутский → Якутский)

көр бэрэмэдэй
[Абааһы] дьүккүйэн кэлэн, икки балаҕаны түүрэ хамыйан ылан, икки эрэмэдэйин уллуҥаҕар уктан кэбистэ. ПЭК ОНЛЯ I
Эрэдэһин тимир быалыктаах эрэмэдэйин иилэ бырахта. П. Ядрихинскай

шнек

шнек (Русский → Якутский)

синиэк, шнек (биинтэ эрэдэһинин курдук быһыылаах сүнньүн тула эргийэр, онно олоҕуран туорах бурдугу энин сыҕарытарга туһаныллар механизм.)

Категория: Сельское хозяйство
чиккэччи

чиккэччи (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Көбүс-көнөтүк, тыҥаабыт курдук көнөтүк. ☉ Прямо, туго (натянуть)
Харабыл саллаат күөгүтүн быатын чиккэччи тарта: «Есть! Есть!» — диэн үөгүлээтэ. И. Гоголев
Хатыллыбыт сабы күүскэ чиккэччи тардыллар: сап эрэдэһинэ ыпсыахтаах. Хомус Уйбаан. Айа кирсин курдук чиккэччи тардыллыбыт быа быстар тыаһа иһиллэр. Эвен фольк.
2. Төбөнү, көхсүнү кэннин диэки ыытан көбүс-көнөтүк чыначчы туттан (хол., тур). ☉ Выпрямив спину, навытяжку (напр., стоять)
Булочкин …… чиккэччи тутта охсоот, чиэс биэрдэ. Амма Аччыгыйа
Болуоттарын баайыытын сүөрээт, болуот үрдүгэр чиккэччи турбутунан устан барбыттара. И. Федосеев
[Саҥа завхоз] чиккэччи тардыбыт курдук көбүс-көнө, үрдүк уҥуохтаах, хатыҥыр, саас ортолоох киһи. «Чолбон»
△ Токуппакка эрэ, көнөтүк, дыраччы тэбинэн эбэтэр тыылыы тэбэн (атаҕы этэргэ). ☉ Выпрямив, вытянув (ноги)
Яков атаҕын чиккэччи тэбэн, тимир кырабаакка утуйар таҥаска өттүгэстии түһэн сытар. В. Протодьяконов
Атахтарын бөтөҕөлөрө ыалдьыбытын аһараары чиккэччи тэптэ. В. Гольдеров
Сотору-сотору дьааһыйар уонна сөп буола-буола сүрдээх уһуннук чиккэччи тэбинэн, тыыллаҥнаан ылар. «Чолбон»

плашка

плашка (Русский → Якутский)

былааска (буолта, биинтэ о. д. а. дэтээл эриллэн киирэр эрэдэһинин таһаарарга аналлаах кытаанах тимиртэн оҥоһуллар инструмент. Хатайдаан (накатные) уонна быһан (нарезные) оҥорор Б. араастара бааллар. Быһар Б. биир көрүҥүнэн лерка буолар.)

Категория: Машиностроение
эрэдэһиннээх

эрэдэһиннээх (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Эриллибит, хатыллыбыт (хол., быа). ☉ Кручёный, закрученный (напр., о бечёвке, ремне)
Үкчү хартыынаҕа ойууламмытын курдук турар: …… эрэдэһиннээх түөрт атахтаах, төгүрүк сирэйдээх суруксуттуур кыра остуол. С. Руфов
Хатыс быа — инчэҕэйдии тэлиллибит эрэдэһиннээх тирии быа. Хомус Уйбаан
Эрэдэһиннээх, баһыахтаах уһун тимиринэн уһаат түгэҕэр диэри анньан арыы хаачыстыбатын сыныйан көрөллөр. «Чолбон»
2. көсп. Олус уустук, эриирдээх (хол., сорудах, боппуруос). ☉ Сложный, замысловатый
Устуоруйа учуутала олус бириинчик этэ, онон билиэттэрин эрэдэһиннээх гына оҥорбута. «ХС»
Богданенко оҥостон олорон, утуу-субуу хас даҕаны эрэдэһиннээх боппуруостары биэртэлээтэ. Тумарча
Элбэҕи билэнкөрөн, Эҥинник күлэн-салан, Эйэҕэстик кэпсээн-ипсээн Эрэдэһиннээх да киһи. «ХС»
◊ Эрэдэһиннээх буулдьа — эргийээргийэ барар саа буулдьата. ☉ Пуля нарезного ружья
Эрэдэһиннээх буулдьа мэйиитин уҥуоҕун аҥаарын кэриэтэ ылан кэбиспит. «Чолбон». Эрэдэһин- нээх үүн — эриллэн-хатыллан оҥоһуллубут былыргы бөҕө үүн. ☉ Старинная узда, уздечка из крепкого кручёного ремня
Эрэдэһиннээх үүн, уруккулуу оҥоһуулаах көмүс сирэйдээх ыҥыыр хайаатар да баар буолуохтаахтар. «Кыым»
Эрэдэһиннээх үүн тиэрбэһин курдук эрилкэй харах көр тиэрбэс. Кэбиниэт хаһаайына эрэдэһиннээх үүн тиэрбэһин курдук эрилкэй харахтаах, хойуу сабыстыгас хаастаах, …… интэлигиэн көрүҥнээх түс-бас киһи этэ. Далан

күлүүс

күлүүс (Якутский → Якутский)

аат.
1. Тугу эмэ хатыырга аналлаах тимир оҥоһук. ☉ Замок
Бу олордоҕуна эмискэ күлүүс тыаһа халыгырыы түстэ. Суорун Омоллоон
Арамааскы хаайыы күлүүһүн тылын Мироновка биэрдэ, кини күлүүһү ылаат, Александр сытар хоһун аспытынан барда. М. Доҕордуурап
Мариса сытар хаайыытын айаҕар ыстанан көрбүтэ: синньигэс соҕус дугалаах күлүүһүнэн хатаабыттар эбит. Эрилик Эристиин
2. Гаайканы эрийэн киллэрэргэ, өһүлэргэ эбэтэр тугу эмэ аһарга-сабарга туттуллар тэрил. ☉ Приспособление для откупоривания чего-л.; гаечный ключ. Уон сэттэлээх күлүүстэ аҕал. Чаһы күлүүһэ
3. Массыынаны, матасыыкылы, уо. д. а. собуоттуурга туттуллар аналлаах оҥоһук. ☉ Ключ зажигания
Бэҕэһээ Иван массыынатын күлүүһүн убайыгар туттарбыта. Н. Лугинов
Эһиги күлүүһү холбоомоҥ. Уопсайынан, олох тыытымаҥ. Өкүмүлээтэр олорон хаалыа. Багдарыын Сүлбэ
4. көсп. Предмет, өйдөбүл, о. д. а. ис дьиҥин өйдүүргэ, кистэлэҥин арыйарга төрүтүнэн буолааччы туох эмэ. ☉ То, что способствует разгадке, пониманию чего-л., овладению чем-л., ключ
Оҕо ускуустубаны өйдүү үөрэнэригэр айылҕаны элбэх өрүттээх күлүүс быһыытынан сыаналыахтаахпыт. ЧКС ОДьИи
Кымыс — нэһилиэнньэ доруобуйатын тутаах күлүүстэриттэн биирдэстэрэ буолар. ЩМФ ККЭБС
♦ Күлүүһэ суох үпкэ киирбит — күрүөтэ суох окко киирбит диэн курдук (көр күрүө)
◊ Күлүүс тыл — норуот эмчитэ киһиэхэ уонна айылҕаҕа сабыдыаллыыр, дьайар кистэлэҥ күүстээх хас да таһымнаах иччилээх тыла. ☉ Магическое, насыщенное энергетикой слово как прием, используемый народными целителями при лечении больного, а также при несчастных случаях, стихийных бедствиях, ключевое слово
Түөллүгэни, сааныгы, Төбөлөөҕүкииннээҕи Эндэппэккэ суох гынар Эрэдэһин күлүүс тыла. Күннүк Уурастыырап
Ыарыыны эмтииргэр күлүүс тыллааххын. ПНИ ЭД
Уоту күлүүс тылынан да тохтотобун. ПНИ АДХ. Күлүүс тыла — күлүүһү арыйарга уонна хатыырга аналлаах, кыра тимир оҥоһук. ☉ Ключ от замка
Айан дьонун киэнин аттарын сыгынньахтаан, ындыыларын ампаарга угуҥ, ампаар аанын хатаан, күлүүс тылын киллэрэн тойонноругар туттарыҥ. Саха фольк. Көстөкүүн ойоҕун сиэбиттэн күлүүһүн тылын ылан, дьааһыгын аһан мөһөөх харчытын ылан, Баһылай Охонооһойоптооххо хаартылыы барда. Күндэ
Арамааскы, кини илиитин өрө ууннаран туран, түрмэ күлүүһүн тылын сиэбиттэн сулбу тардан ылла. М. Доҕордуурап
Күлүүс хаайыыта көр хаайыы. Арба даҕаны, били, биһиги бухгалтербыт Чалаар Байбал үс сыл күлүүс хаайыытыгар түбэспит. Н. Босиков
Субу киһини — кубаҕай, уһун сөмүйэтинэн бүк түһэн олорор киһи оройун дугдуруйбута — туох да үгүс эрэйэ суох күлүүс хаайыытыгар утаарыахха. В. Титов
Сыҥаах күлүүһэ көр сыҥаах. Дьааһыйарбар Мин сыҥааҕым күлүүһэ Тахса сыһан, ардыгар Төннөрүм [кулууптан]. И. Гоголев
[Моҕой кыыл] хаан кыһыл айаҕын, сыҥааҕын күлүүһэ ыллыар диэри атан …… кутуругун куймаҥнатан ылла. Д. Апросимов. Ыаҕас күлүүс — ыарахан ыйааһыннаах, томороон быһыылаах улахан күлүүс (былыр саха уустара тимиртэн, чугуунтан таптайан оҥороллоро). ☉ Массивный, громоздкий замок (в старину якутские кузнецы ковали его из железа или чугуна)
[Күкүр Уус:] Көрүҥ эрэ, бу ыадар бэйэлээх ыаҕас күлүүһү! Суорун Омоллоон
Ыаҕас күлүүһүнэн түрмэ ыксары хатаммыт. «ХС»