Якутские буквы:

Якутский → Якутский

эрэдэһиннээх

даҕ.
1. Эриллибит, хатыллыбыт (хол., быа). Кручёный, закрученный (напр., о бечёвке, ремне)
Үкчү хартыынаҕа ойууламмытын курдук турар: …… эрэдэһиннээх түөрт атахтаах, төгүрүк сирэйдээх суруксуттуур кыра остуол. С. Руфов
Хатыс быа — инчэҕэйдии тэлиллибит эрэдэһиннээх тирии быа. Хомус Уйбаан
Эрэдэһиннээх, баһыахтаах уһун тимиринэн уһаат түгэҕэр диэри анньан арыы хаачыстыбатын сыныйан көрөллөр. «Чолбон»
2. көсп. Олус уустук, эриирдээх (хол., сорудах, боппуруос). Сложный, замысловатый
Устуоруйа учуутала олус бириинчик этэ, онон билиэттэрин эрэдэһиннээх гына оҥорбута. «ХС»
Богданенко оҥостон олорон, утуу-субуу хас даҕаны эрэдэһиннээх боппуруостары биэртэлээтэ. Тумарча
Элбэҕи билэнкөрөн, Эҥинник күлэн-салан, Эйэҕэстик кэпсээн-ипсээн Эрэдэһиннээх да киһи. «ХС»
Эрэдэһиннээх буулдьа — эргийээргийэ барар саа буулдьата. Пуля нарезного ружья
Эрэдэһиннээх буулдьа мэйиитин уҥуоҕун аҥаарын кэриэтэ ылан кэбиспит. «Чолбон». Эрэдэһин- нээх үүн — эриллэн-хатыллан оҥоһуллубут былыргы бөҕө үүн. Старинная узда, уздечка из крепкого кручёного ремня
Эрэдэһиннээх үүн, уруккулуу оҥоһуулаах көмүс сирэйдээх ыҥыыр хайаатар да баар буолуохтаахтар. «Кыым»
Эрэдэһиннээх үүн тиэрбэһин курдук эрилкэй харах көр тиэрбэс. Кэбиниэт хаһаайына эрэдэһиннээх үүн тиэрбэһин курдук эрилкэй харахтаах, хойуу сабыстыгас хаастаах, …… интэлигиэн көрүҥнээх түс-бас киһи этэ. Далан


Еще переводы:

лаппаарыйа

лаппаарыйа (Якутский → Якутский)

аат., тут. Маһы үүттүүр эрэдэһиннээх тимир инструмент; улахан сэбирилиэк. Бурав; боль шое сверло. Лаппаарыйанан үүт тээ
русск. напарье

червяк

червяк (Русский → Якутский)

чиэрбэ, эрэдэһин, биинтэлии кэрдиис (чиэрбэлээх (эрэдэһиннээх) бэримтэ (передача червячная) хамсатар сүһүөҕэ. Сүнньүн тула эргийэригэр биинтэ курдук быһыылаах эрэдэһининэн эрийэн хамсааһыны онно сөптөөх тиксиһэр тиистээх квлөһөҕө тиэрдэр.)

олуурдаахтык

олуурдаахтык (Якутский → Якутский)

сыһ. Эрэйдээхтик, эрэдэһиннээхтик, күчүмэҕэй буолар курдук. Замысловато, каверзно. «Дьэ онон, билигин да баар киһи уонна суруйааччы быһыытынан туох эмэ итэҕэстэрдээх курдук эн кинини [Ойуунускайы] саныыгын дуо?» — диэн чахчы олуурдаахтык миигиттэн ыйытар буоллуннар… Амма Аччыгыйа

олуурдаах

олуурдаах (Якутский → Якутский)

даҕ. Эрэйдээх, эрэдэһиннээх, ыарахан. Трудный, затруднительный, сложный
Сэмэн олуурдаах суолга ылларда. Н. Якутскай
«Эн санааҕар Аргылов сөбө суох киһи дуо? Кини тугунан куһаҕаный?» — Давид Романович …… Мандаарапка бэйэтигэр олуурдаах боппуруоһу биэрэ олордо. В. Протодьяконов

конвейер

конвейер (Русский → Якутский)

конвейер (1. Таһаҕаһы тиэйии, тиэрдии, сүөкээһин, атын да үлэ биир күрүс толоруллуутун хааччыйар массыына — транспортер. К. араастара: лиэнтэлээх, хомуостаах, оруолуктаах, эрэдэһиннээх, гравитационнай, дьигиһийэр (вибрационный) уо. д. а; 2. Үлэ быыстала суох эбэтэр утум-ситим утуу-субуу (последовательно) толоруллар технологиятын хааччыйар массыына.)

а

а (Якутский → Якутский)

аат.
1. Саха алпаабытын бастакы буукубатын аата. Название первой буквы якутского алфавита
Саамай аҕалара буоларын быһыытынан, А буукуба аан тыл этэн, мунньаҕы аспыт. П. Тобуруокап
Судургу «А» буукубаттан Эрэдэһиннээх формулаҕа, Уон сыллаах көхтөөх айан Ити аата, бараннаҕа. И. Гоголев
Төлкөм төһүүтэ буолбут төрөөбүт алпаабытым аан арыйааччы, айах тутааччы, айхал амалыйааччы ааттаах үтүө санаалаах, алыс көнө майгылаах А буукубатын адьас начаас булсубутум, атас-доҕор туттубутум. Н. Рыкунов
2. тыл үөр. Айах кэлин, киэҥ аһаҕас дорҕооно. Гласный звук заднего ряда, нижнего подъема, негубной
Тыл олоҕо о эбэтэр а дорҕоонунан араастаан этиллэр буоллаҕына, сурукка о буукубанан бэриллэр. ДНД СТ

холкутаа

холкутаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Ыга ылбат, туппат гына холку, босхо буол. Стать свободнее, ослабнуть, разболтаться
Ханна эрэ холкутаабыт суха мастарын ытаһалаан чапчыйаллар. Эрилик Эристиин
Били илиитин баайбыттара холкутаан, илиитэ хамсыыр буолла. Н. Түгүнүүрэп
Бу буолта эбэтэр биинтэ эрэдэһиннээх биһилэх хотууру бигэтик тутар. Холкутаатаҕына, эбии эрийэҕин. ПАЕ ЭАБ
2. көсп. Долгуйбутун, ыксаабытын ааһан, уоскуйбут курдук буол. Успокаиваться, расслабляться
Маратик, дьэ холкутаабыттыы, атаҕын тыылыы тэптэ. А. Сыромятникова
Билэр дьоммут киирэн кээлтэрин көрөн, хайа муҥун, биһиги дьэ холкутаатыбыт. ИСА
Биһиги көрдөхпүтүнэ, генерал хамандыырбытын кырбыах курдук, онтон сыыйа холкутаата. ПИМ ДьТ
Арыыйда буолан кэҥээ, сэргэхсий (хол., ыалдьарыҥ намыраан). Облегчённо вздохнуть, отойти (напр., после приступа болезни). Сүрэҕэ эмискэ хам тутан баран, дьэ ыытан, холкутаата

аалтаар

аалтаар (Якутский → Якутский)

аат.
1. Таҥара дьиэтин үрдүк муосталаах улаҕа хоһо (ханастааһынан, таҥара мөссүөннэринэн саба ыйаммыт эркининэн) быыһаммыт улаҕа киэҥ хоһо. Алтарь
Евлампий Ананьевиһы таҥара дьиэтин аалтаарын анныгар хара сабыылаах остуолга сытыарбыттара. Л. Попов
Утары аалтаар курдук үрдэтии оҥоһуллубут этэ. Н. Якутскай
Кыһыл көмүс эрэдэһиннээх суон чүмэчилэри тула умайар чүмэчилэр уоттарынан аалтаар кыһыл көмүс эркинэ күлүмүрдүү турар. Л. Толстой (тылб.)
2. үрд., кин. Үрдүк идеал, сыал иһин бэйэни харыстаммат буолуу, бэйэни сиэртибэлэнии (хол., төрөөбүт дойду иһин; аалтаарыгар ф-ҕа тут-лар). Жертвенность (во имя высокой цели)
Кини [дед Артем] бэйэтин тыынын Аҕа дойду аалтаарыгар уурда. В. Протодьяконов
История бэйэтин ытык аалтаарыгар ити унньулҕаннаах улуу түөрт сыл [Аҕа дойду сэриитин] туһунан араас докумуоннары сурунна. С. Тарасов
Кини эмиэ революционнай охсуһуу үрдүк аалтаарыгар бэйэтин сырдык олоҕун сиэртибэлээбитэ. П. Филиппов
Бу уордьан [Норуоттар доҕордоһууларын уордьана] — Саха сирэ Сэбиэскэй Ийэ дойду аалтаарыгар киллэрбит баараҕай кылаатын бэлиэтэ. С. Данилов

тиэрбэс

тиэрбэс (Якутский → Якутский)

аат.
1. Туох эмэ кытаанах синньигэс матырыйаалтан иэҕэн оҥоһуллубут төгүрүк. Предмет из твёрдого материала в форме окружности, обода, кольцо
Биир эр бэрдэ үйэтин тухары биир тиэрбэскэ хамначчытынан сылдьар үһү (тааб.: оҕус чурумчута). Омуһах аанын тиэрбэһиттэн тардан арыйтым, арай түгэххэ уонча куһу кытта икки хаас нанайа сыталлар. С. Маисов
Оонньооччулар тиэрбэһи маска кэтэрдэр сыаллаахтар. ОСБОо
2. Үүт күрүө көрүҥэ: сылгыны, сүөһүнү быстах кэмҥэ хаайан мэччитэр кыараҕас хаарчах. Огороженное место, загон для временного содержания скота, разновидность изгороди
[Оҕуһу] илдьэн тиэрбэскэ ыытан кэбистэххэ сөп буолсу. Суорун Омоллоон
Ата көп оттоох тиэрбэскэ мэччийэ сылдьара. Н. Якутскай
[Кулун] Киэҥ, төгүрүк тиэрбэс хаарчах Күөх нуолур отун тордурҕатар. М. Тимофеев
3. биол. Маһы эрбээтэххэ көстөн кэлэр, сааһын көрдөрөр ии курдук төгүрүктэрэ. Годичные слои деревьев
Мас тиэрбэстэрин икки ардыларынааҕы быыстара үчүгэйдик көстөр. КВА Б
Синньигэс тиэрбэстэр кураан сайын сиик аҕыйаабытын туоһулууллар. КВА Б
4. түөлбэ. Туһах. Силок из конских волос, петля. Эһэм куобахха тиэрбэс ииппит
Тиил тиэрбэстээх <түнэ кур> көр тиил
Үс салаа тиил тиэрбэстээх түнэ курун сүөрэн ылан көхөҕө иилбитэ. Далан. Тиэрбэс куйах эргэр. — былыр сэриилэһэргэ кэтиллэр тимир тиэрбэстэринэн туттарыллан оҥоһуллубут, ырбаахы курдук кэтиллэр куйах. Старинный воинский доспех в виде рубашки из металлических колец, кольчуга
Тиэрбэс иилэҕэс куйах. БСИ ЛНКИСО-1994
Тиэрбэс куйаҕы намылыччы иилинэн кэбиһэллэрэ үһү. НСА ПШЯП. Тиэрбэс харах фольк. — төгүрүччү көрбүт, төп-төгүрүгүнэн арылыччы көрбүт харах. Круглые, широко открытые глаза (букв. глаза-ко ´льца)
[Атым] Чэй эрэ, Тиэрбэс харах, көрөн дьэргэй. Саха нар. ыр. III
Сэмэн Сэмэнэбис хап-хара тиэрбэс хараҕар кыымнар кылбачыһаллар. Л. Попов
Кыһыл көмүс таҥастаах киһи Алтан тиэрбэс хараҕынан [көрөн олорор эбит]. ТТИГ КХКК. Тиэрбэстээх чиэрбэлэр биол. — биһилэхтии курдааһыннардаах уһун синньигэс, бөкүнүк эттээх ардах чиэрбэлэрэ. Кольчатые дождевые черви
Тиэрбэстээх чиэрбэлэр эттэрэ үгүс ахсааннаах тиһиликтэртэн таҥыллыбыт. ББЕ З. Үүн тиэрбэһин курдук харахтаах фольк. — төгүрүк харахтаах, төгүрүччү көрбүт харахтаах. С круглыми, широко открытыми глазами (букв. с глазами, подобными кольцу удил)
[Ньургун Боотур] эрэдэһиннээх үүн тиэрбэһин курдук эрилкэй харахтаах эбит. Ньургун Боотур
[Бухатыыр] Эрэдэһиннээх үүн тиэрбэһин курдук Эрилкэй харахтардаах эбит. С. Васильев
[Манчаары] эрэһэлээбит үүн тиэрбэһин курдук хапхаранан көрбүт харахтаах. МНН
ср. алт. теербек ‘кольца, которые опоясывают колотушку шаманского бубна’, тув. дээрбэк ‘круг’

унаархай

унаархай (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. Бытааннык үөһэ диэки сыыйыллан тахсар (хол., буруо). Медленно и плавно поднимающийся вверх (напр., о дыме). Унаархай хойуу буруо
2. көсп. Уһун тартарыылаах, эҥсилгэннээх (хол., ырыа, тойук). Тягучий, протяжный (о песне)
Аркыастыр, унаархай тиһэх дорҕооннорун көй салгыҥҥа өрүтэ ыһыахтаамахтаат, ах барда. П. Филиппов
Унаархай эбэтэр дэгэрэҥ Сахалыы ырыабыт дьиэрэйэр. М. Хара
Кулаковскай оҕо сааһа үөрэҕэ суох сахалар абылаҥнаах олоҥхолоро, унаархай тойуктара, эрэдэһиннээх таабырыннара, чаҕылыҥнас остуоруйалара …… муҥутуу сайдыбыт кэмэ этэ. АЕЕ ӨӨ
3. көсп. Бытаан, эҥээркэй (хол., куолас, саҥа). Плавный, неторопливый (о голосе)
Кубархай сирэйдээх эдэр баачыка унаархай куолаһынан сымнаҕастык эттэ. И. Гоголев
Уу харахтаах, Унаархай саҥалаах Урааҥхай саха. НСА ПШЯП
[Оҕонньор] тэҥ, унаархай куолаһынан Делаҕа саалтыыр аахпыта. Н. Некрасов (тылб.)
4. көсп. Наҕыл, холку, бытаан. Неторопливый, спокойный
Эн, Уу долгунун курдук, Унаархай бэйэҕин Уорба санаабынан Уҕалдьылыам суоҕа. А. Софронов
Уой, бу, Мила, ыалдьаҕын дуу? Туттарыҥ наһаа унаархай. Р. Баҕатаайыскай
Ийэ айылҕа барахсан хампа күөх киэргэлинэн сириэдиччи симэнэн, сүктэн эрэр унаархай кыыс оҕоҕо маарынныыр күүтүүлээх күндү кэмэ улам чугаһаан иһэрэ. «Чолбон»
5. көсп. Ыраахха диэри тайыыр, уһаантэнийэн көстөр. Большой, протяжённый, обширный
Эн Киэҥ киэлигэр, Кэтит таһааҕар, Унаархай устаҕар Сэссилиисимэҕэ тиийэр Ситиилэри, тутуулары Сиһилии иһиттим, Көччүйэ көрдүм. А. Софронов
Ол кэмтэн билиҥҥэ диэритин Суол ыйар эркээйи буолтара Дойдубут унаархай киэлитин Сырдаппыт Кремль уоттара. С. Тарасов
Амманы санаатахпына Абаҕа унаархай хочото, Аҕам аччыгый алааһа, Алтан ымыйа чараҥа Харахпар бу кэлэн көстөр. К. Туйаарыскай