несов. 1. на что, с неопр. (рассчитывать) эрэн; надеяться на успех ситиһиигэ эрэн; 2. на кого-что (полагаться) эрэн, итэҕэй; я надеюсь на своего друга мин доҕорбор эрэнэбин.

с. эрэнии, итэҕэйэ санааһын; итэҕэйии, итэҕэл.

үгдэрий диэнтэн дьаһ
туһ. Эрэн-итэҕэй дуу, доҕоруом, Илин барарым тухары Өстөөх күүстэрин үгдэритэн, Өһөгөйдүүр өһү ситиэм. Дьуон Дьаҥылы
Түрмэ кинини улаханнык үгдэриппит, кини урут чэгиэн-чэбдик кыыс этэ. М. Горькай (тылб.)

сыһ. Үөрүүлээхтик, өрө күүрүүлээхтик. ☉ Торжественно, вдохновенно, воодушевленно
Нуучча литературатын, искусствотын …… киэһэлэрэ үрдүк өрө көтөҕүүлээхтик аастылар. Суорун Омоллоон
«Табаарыстар, эрэниҥ, итэҕэйиҥ: биһиги дьолбут күнэ тахсыаҕа, хайаан да тахсыаҕа», — диэн өрө көтөҕүүлээхтик эппитэ. И. Федосеев
Кини бииргэм санаа көтөҕүүлээхтик, үөрэ-көтө, эйэҕэстик кэпсэтэ сылдьарын көрөҕүн. И. Федосеев

эрэн I диэнтэн хай
аата. Киниэхэ баара кэлэр кэм кэскиллээх Кэрэ эрэлин эрэнии, Үрдүккэ тардыһыы. Күннүк Уурастыырап
Сэриигэ аттанааччыларга кыра оҕо оҥой-соҥой көрбүт харахтарыгар дойдуларын-дьоннорун мөссүөннэрэ бүтүннүүтэ көстөн ааста: сайыһа хаалыы, эргиллэн кэлиигэ эрэнии, инники кэрэ кэскил. И. Никифоров
Эрэнии — киһиэхэ үчүгэй суол. Туохха барытыгар эрэнии, итэҕэйии — үрдүк чиэс. М. Попов

итэҕэй диэнтэн хай
аата. Оттон мифология сүдү-кэп уобарастартан итэҕэйиини үөскэтэр өттүн ойуун итэҕэлэ туһаммыта. Саха фольк. «Иэдээннээх баҕа», «Хаартыһыттар» диэн кэпсээннэригэр суруйааччы иччини-абааһыны итэҕэйии уонна хаартыһыт кырдьык дьон олоҕун-дьаһаҕын алдьатарын киһини итэҕэтэрдик ойуулуур. Софр. Данилов
Эрэнии - киһиэхэ үчүгэй суол. Туохха барытыгар эрэнии, итэҕэйии - үрдүк чиэс. М. Попов
Религияны итэҕэйии төрүт былыргы дьон айылҕа көстүүлэрин дьиҥнээх биричиинэлэрин билбэт буоланнар, олору утары тугу да гынар кыаҕа суохтарыттан, олортон өлөрдүү куттаналларыттан үөскээбитэ. КФП БАаДИ

несов. 1. в кого, во что (быть уверенным, убеждённым) эрэн, итэҕэйэ санаа;. 2. рел. итэҕэй, абааһыга-таҥараҕа итэҕэй.

аат.
1. Туохха эрэ (үксүгэр үтүөҕэ) эрэнэр буолуу, эрэнэр-итэҕэйэр санаа; инники үтүөҕэ бигэ эрэл. ☉ Твёрдая вера, надежда (обычно на благополучный исход дела)
Кинилэр [доҕотторуҥ] эйигин куруук өйдүөхтэрэ, наадыйдаххына көмөлөһүөхтэрэ диэн санаа эрэмньини үөскэтэр. Н. Лугинов
Киһилии аатыҥ-суолуҥ алдьанара, кэскилиҥ, эрэмньиҥ букатыннаахтык эстэрэ …… бу баар эбит саамай ынырык, саамай алдьархайдаах. Софр. Данилов
Туох буолуохтаах барыта бэрт сөпкө буолан иһэригэр кини [Кутузов] эрэмньитэ өссө ордук күүһүрэн иһэр. Л. Толстой (тылб.)
2. Эрэллээх, бигэ, чиҥ халбаҥнаабат буолуу. ☉ Надежда, верность, непоколебимость
Эппит тылы, салалта дьаһалын толоругас, истигэн, эрэмньи, кырдьыксыт, көнө буолуу ханна барытыгар сэргэнэр. Н. Лугинов
Сэрии ыар усулуобуйатыгар хотугу киһи …… тулуурунан, санаата көнөтүнэн, дьэбиринэн, дойдуга бэриниилээҕинэн, ытара, туттарахаптара эрэмньитинэн хайҕатар буолара. КНЗ ОО

с. полит, пораженчество (1. сэриигэ бэйэ дойду тун правительствота эстэрин ситиһэр политика; 2. ханнык эмэ идея, санаа олоххо киириитин эрэммэт, итэҕэйбэт дьоннор өйдөрв-санаалара).

туохт.
1. Ыс-тох, алдьат-кээһэт, тоҕо солоо. ☉ Разломать, раскидать, разрушить
Сааскы мууһу урусхаллаан, халаан уута халыйа уһунна. Амма Аччыгыйа
Хаһааҥҥыта эрэ силлиэ урусхаллаабыт сылбахтарын аттыгар чугаһаан эрдэҕинэ, хас да киһи кини диэки сааларын туһаайбытынан ойон тураллар. Эрилик Эристиин
Оҕуруоттанар туһугар ойуур маһын урусхаллаабыттар ахан. У. Нуолур
Эһэ быыкаа хайаҕаһынан ньылбырыйан киирээт, урусхаллаабытынан, ый-күн ыһыаҕа оҥорбутунан барар. Н. Заболоцкай
2. көсп. Үлтү сыс, күүһүн-кыаҕын тоһут (хол., өстөөҕү). ☉ Смять, сокрушить, разгромить (напр., противника)
Доҕотторуом, бары күүскүтүн өстөөҕү урусхаллыырга түммүккүт курдук түмэн иһиҥ. Суорун Омоллоон
Дуолан сэрии маҥнайгы ыйдарыгар, биһиги аармыйабыт ньиэмэстэр талыы күүстэрин урусхаллыы-урусхаллыы чугуйан иһэр кэмигэр кыргыһыыга киирэр. Софр. Данилов
Сэбиэскэй буойуннар уонна монгуоллар атырдьах ыйын отут биир күнүгэр төгүрүтүллүбүт өстөөҕү урусхаллаан бүтэрбиттэрэ. И. Федосеев
3. көсп. Оннуттан эс, сууллар, самнар (хол., ханнык эмэ тутулу, былааһы). ☉ Свергнуть, низвергнуть, скинуть (напр., власть)
Оннооҕор үрүҥ ыраахтааҕы былааһын урусхаллаабыттара буолбаат. И. Никифоров
Эрэммит-итэҕэйбит үрдүкү чөмчөкөлөрбүт ыһан-тоҕон, урусхаллаан бараннар куоттулар. «Кыым»
ср. кирг. ура ‘свалиться, развалиться, разрушиться’