Якутские буквы:

Якутский → Русский

этирик

железный дугообразный скобель (для обработки кожи) # этирик түөстээ = довести до крайнего истощения, изнурить (человека нещадной эксплуатацией).

Якутский → Якутский

этирик

аат., эргэр.
1. Тирии ис субатын кыһыйарга аналлаах токур тимир, кэдэрээн. ☉ Железный дугообразный скобель (для обработки кожи)
Бөдөҥ тоҥуулаах рашпиль эбэтэр этирик тимир суох буоллаҕына оҥоһуллуохтаах муос ньуурун бытархай тиистээх быһах эрбиинэн ааллахха, оллура-боллура көнүөн сөп. ПСН УТС
2. кэпс. Таҥаһы аалан сууйарга аналлаах, долгун-долгун курдук быһыылаах тимиртэн оҥоһуллубут тэрил. ☉ Стиральная доска
Татыгыр курдук Тамыйах ыстааннаахтар, Этирик курдук Эмчиирэ этэрбэстээхтэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Көрүөххэ сүрүн ньии: тураах атах, Сигэ бордообут ыстаан иитэ, Көтөҕө үүммүт чохоҕор кэтэх, Этириктээх икки илиитэ. Таллан Бүрэ
3. көсп., кэпс. Уустугурдуу (ханнык эмэ дьыаланы); эрэй, кыһалҕа. ☉ Затруднение, осложнение; трудности, сложности
Үгүс-элбэх этиригэ суох, уруккуттан сөбүлүүр идэтинэн үтүмэхситтиэн санаталыыр. Н. Борисов
[Табаары] Алаҕар, Мугудай нэһилиэгин олохтоохторо бэрт эрэйинэн, үгүс этиригинэн Дьокуускайтан көлөнөн тиэйэн аҕалаллара. «ХС»
♦ Этирик түөстээ, иҥиир тараһа- лаа — иҥиир тараһалаа, этирик түөстээ диэн курдук (көр иҥиир)
Үлэ миигин үйэм тухары бу айылаах гынна… Иҥиир тараһалаата, этирик түөстээтэ, кылгас сонноото. Суорун Омоллоон
Бар дьону Этирик түөстээн, иҥиир тараһалаан, Байар-тайар бардам судаарыстыбалар. М. ТимофеевТерёшкин
ср. хак. изрек, алт. эдрек ‘кожемялка’

Еще переводы:

этириктээ

этириктээ (Якутский → Якутский)

туохт. Кыыл тириитин кэдэрээнинэн, этиригинэн субалаа, кыһыахтаа. ☉ Мездрить кожу, счищать с неё мездру железным скобелем
Ааныс, ороҥҥо олорон, кырыылаах маска тардан этириктээн, таба тыһын имитэн таҥастыыр. «ХС»

түөстэн

түөстэн (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс. Эмиийиҥ томтойо улаат (кыыс оҕо эт тутан ситэр кэмигэр). ☉ Выдаваться вперёд, выпячиваться, наливаться (по достижении зрелого возраста — о женской груди)
Лоокууту көрө-көрө сиһин этэ сиппит, буутун этэ муҥутаабыт, толору түөстэммит кыыс оҕо имин хаана оонньуура. Дьүөгэ Ааныстыырап
[Дуомуна] томтоҕор үрдүк түөстэммитэ, үтүөкэн таһааламмыта. Л. Попов
♦ <Хатырык тириилэн,> этирик түөстэн — ким, туох эмэ батталыгар олор. ☉ Находиться под гнётом когочего-л.
Кини ырыатыгар хараҥа батталга хам кэлгиллэн, хатырык тириилэнэн, этирик түөстэнэн сылдьыбыттара субу баар курдук көстүтэлээн ааста. Эрилик Эристиин
Сынньыллартаһыллар бөҕөлөртөн этирик түөстэммитим, чэрдээх илиилэммитим. Дьүөгэ Ааныстыырап

эриҥэх

эриҥэх (Якутский → Якутский)

  1. Этэ-сиинэ суох, иинэ хаппыт, хачаайы (киһини этэргэ). ☉ Очень худой, исхудалый, истощённый (о человеке)
    Эриҥэх тараһаланаммын, Этирик түөстэнэммин, …… Уһун дьоллоох аатыран Хаалыах бэйэм буоллаҕым. Саха нар. ыр. II
    Кырдьаммын эриҥэх бэйэлэнэн, Этирик түөстэнэн, арбаҕар астаммытым. Өксөкүлээх Өлөксөй
    Маны көрдөҕүнэ: Этирик түөстэммит, Эриҥэх эттэммит дьон эбит. С. Васильев
    Ыарыы эриҥэх бэйэлээбэтэҕэ буоллар, син бэйэтин иннин көрүнэр киһи буолуохтаах эбит. БН СУ
  2. эргэр. Сүөһү хатарыллыбыт тириитэ; оннук тириини имитэн оҥоһуллубут туох эмэ. ☉ Высушенная шкура скотины; изделие из выделанной шкуры скотины
    «Эриҥэҕим бу кыбытыллан турар дии», — дии-дии эбэтэ тирии саппыйааны тардыалаабыт. СТП АаТ
    Эмээхсин туура тардан, Эриҥэҕин хоонньугар Ылан уктан кэбистэ. «ХС»
    ср. казах. ерик ‘шкурка, находящаяся на выделке (домашним способом)’
иҥиир

иҥиир (Якутский → Русский)

сухожилие || сухожильный; иэн иҥиирэ спинное сухожилие; иҥиир сап сухожильные нити # иҥиир ситиитин тартарар он агонизирует, он бьётся в предсмертных судорогах; иҥиир харгыл диал. сухопарый, но очень сильный человек;: иҥиир тараһалаа, этирик түөстээ= доводить до болезненного истощения (напр. беспощадной эксплуатацией).

тараһалан

тараһалан (Якутский → Якутский)

туохт. Тараһалаах буол. ☉ Иметь брюшину
Эриҥэх тараһаланаммын, Этирик түөстэнэммин …… Уу-хаар оһоҕостонон Уу-ньамаан саҥаланан Уһун дьоллоох аатыран Хаалыах бэйэм турдаҕым. Саха нар. ыр. II
Киһи эрэ буоллар Иҥиир тараһаланна, Иннэлик уҥуохтанна. Күннүк Уурастыырап

сут-кураан

сут-кураан (Якутский → Якутский)

аат. Курааннаан үүнээйи үүммэккэ хоргуйуу, аччыктааһын. ☉ Голод из-за неурожая в засуху
Былыр-былыргыттан, аҕыйах сыл буолабуола, Саха сирин сут-кураан буулаан ааһыталыыр этэ. Амма Аччыгыйа
Урут баай баттала, сут-кураан саастарын тухары этирик түөстээбитэ. А. Сыромятникова
Эһиилгитигэр суткураан ордук суостаахтык сатыылаабыта. В. Протодьяконов

ыраҥнаа

ыраҥнаа (Якутский → Якутский)

ырай I диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Коля Никитин оронун баһыттан тутуһан сэрээккэ оҥорон ыраҥнаан эрэр. Далан
Сотору буолаат Ньукулай, аһаҕас уолугунан таҥас сууйар этирик курдук агдаката аргыый ыраҥнаан, тыынан кэллэ. Г. Колесов
Эписиэр, аллара сүүрэн түһэн, кинини [уолчааны] ыраҥнаабыт, титирэстэс окумалыттан ылла. А. Фадеев (тылб.)

адырхай

адырхай (Якутский → Якутский)

даҕ. Сылдьарга эрэйдээх, үрдүк дулҕалардаах, ыарҕалардаах (сир). ☉ Заросший высокими кочками, кустарниками, труднопроходимый
Мотуруона икки оҕотунаан киһини тобугунан адырхай дулҕалары хасыһан от мунньаллар. Күннүк Уурастыырап
Бу үрэх икки өттүнээҕи тыаларын өрт уота үлтү сиэбитэ иҥнэри-таҥнары түспүт лааҥкы куруҥахтардаах, икки өттүнэн кууран-хатан хаалбыт адырхай ыарҕалардаах. Эрилик Эристиин
△ Дэхситэ суох, этирик курдук быһыылаах. ☉ Неровный, негладкий, волнообразный
Хаспах муустуйа тоҥмут бороҥнуҥу хара буорун адырхай таҥалай түгэҕэр мамонт омооно буор анныгар үллэн көстөр. «ХС»

эмчиирэ

эмчиирэ (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Сүөһү тыһыттан түүтүн таһыгар гына тигиллибит, сутуруону кытта кэтиллэр кылгас сотолоох этэрбэс. ☉ Зимние торбаса из коровьих, бычьих или оленьих камусов, шерстью наружу, с короткими голенищами, подбираемыми под сутуруо (меховыми наколенниками)
Татыгыр курдук Тамыйах ыстааннаатылар, Этирик курдук Эмчиирэ этэрбэстээтилэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Эмчиирэм быата сөллүбүтүн чиҥэтэн биэрдим. С. Маисов
Сайын аайы киһи эрэйинэн кэһэн туоруур ото үүнэрэ үһү. Булчут эбээннэр, бу саҥа үөскээбит алаастарынан ааһалларыгар, уучахтарын туйаҕа уонна эмчиирэлэрэ көҕөрөн хаалар эбит. ГКН МҮАа
ср. эвенк. хэмчурэ ‘низкие меховые унты из оленьих камусов’

кыһыаччы

кыһыаччы (Якутский → Якутский)

I
аат. Киһи илиитинатаҕын эбэтэр сүөһү синньигэс иҥиирэ. ☉ Тонкие жилы на конечностях человека или животных
Сиэбэтэх да силгэлэрин, Кыайбатах да кыһыаччытын, Хоппотох да холгумнарын Хонуккар диэн биэрбэккэ, Кулугур кулгаахтаатылар, Этирик түөстээтилэр. П. Ядрихинскай
— Кыһыаччым тардан муҥнаата аҕай дии, баһымньыны туттарбата. — Пахыый, ол тугуй? Эн иҥиириҥ тартаҕын аайы дуо? А. Сыромятникова
[Өлөксөй] Кыһыаччытын быһа тэптэрэн, Кылана түстэ, Хараҕа дьирим иирэн, Хараарыс гынна. С. Васильев
II
кыһыах диэн курдук
Бүөтүр аттарын …… тимир кыһыаччынан кырыатаата. Айталын
Дьиэлэр истиэнэлэрэ уонна үрдүлэрэ түүнүгүрэр буоллаҕына бастаан тимир кыһыаччынан ыраастаан баран …… испиэскэнэн сотуллар. ЗЛГ ҮүЫА
Хайалар …… эмэх курдук болтуолаах чыпчааллара кыһыаччы курдук тиистээхтэр. ОЛ ПА