туохт., фольк. Күүскэ, иччилээхтик эҥсэлитэн саҥар. ☉ Говорить внушительно, таинственно, утробным голосом. Үөһээ дойду улаҕатыттан Дириҥ-дириҥник эҥсэлитэн Иччилээх дорҕоон урдурҕаатаҕа, Сөҥ куолас дуораһыйдаҕа үһү. Саха фольк.

дьаадьаҥнаа диэнтэн дьаһ
туһ. Таҥхай Баһылай уотун иннигэр умса нөрүйэн аргынньахтаабыт. Талах олоппоһун дьаадьаҥнатан иэҕэҥнии-иэҕэҥнии этэн-тыынан эҥсэлитэ олорор эбит. П. Аввакумов. Аҕам

түллэһин диэнтэн дьаһ
туһ. Түргэн борохуот Түлүскэннээх сүүрүгү түллэһитэн Эрийии тимир эрдиитинэн Эрилийэр долгуну Эҥсэличчи дайбаан иһэн, эҕэрдэлээн эҥсэлиттэ. Е. Иванова

баарса
Биһиги борохуокка иккиэн биир баржаҕа түбэспиппит, бииргэ аһыырбыт. Софр. Данилов
Мантан бу туус улахан баржаларга кутуллан Бүлүү өрүһүнэн, Өлүөнэнэн уһаарыллан аналлаах сиригэр тиийэр. И. Данилов
Таһаҕастаах баржаны соспут борохуоттар сындалҕаннаах айаннарын түмүктээн үөгүлээн эҥсэлиппитинэн бириистэҥҥэ сысталлар. П. Аввакумов

туохт. Ис-искиттэн долгуйан, эҥсэлитэн, улаханнык ыллаа (ойуун туһунан, эбэтэр түүн баттатан). ☉ Петь громко, исступленно (в шаманском трансе или во время кошмарного сна)
Суор ойуун абалаахтык-саталаахтык кутуран эҥсэлийэн барда. Амма Аччыгыйа
Быдырааһап кыыран чыҥыйар, Быһыы-тутуу быакалдьыйа, Тэйэр, кутуран дьаҥыдыйар, Чэпчэкитик дыгылдьыйа. Дьуон Дьаҥылы
ср. тюрк. кутур ‘беситься, взбеситься’

хаадьаҥнаа диэнтэн дьаһ
туһ. Таҥхай Баһылай талах олоппоһун хаадьаҥнатан иэҕэҥнэтэиэҕэҥнэтэ, этэн-тыынан эҥсэлитэ олорор эбит. П. Аввакумов
Утуйа сытааччыта томороон уостарын хаадьаҥнатан кэбистэ уонна эмиэ ыһыктан, быллаччы түһэрдэ. Р. Кулаковскай
Уол бэрт эрэйинэн, иннинэн-кэннинэн хаадьаҥнатан, массыынатын суолга киллэрдэ уонна салгыы айаннаата. Күрүлгэн

туохт., фольк. Энэлгэннээхтик эҥсэлитэн саҥата таһаар (ыллаа, ынчыктаа, ытаа). ☉ Издавать громкий стон, причитать, выть
Аар Тойон аҕата оҕонньорго, Күбэй Хотун ийэтэ эмээхсиҥҥэ Кыайтаран тахсыбытын кыалыгытан, Кыйданан кэлбитин кистээн, Ыпсаран ыллыы-туойа Ыҥсалыйа турбута үһү. П. Ядрихинскай
[Сайсары] Ыҥсалыйан ытаан барар. Суорун Омоллоон. Уһун Ойуун үс төгүл сүгүрүҥнээтэ, халлаан түөрт саҕаҕын диэки хайыһа-хайыһа салгыы ыллаан ыҥсалыйда. И. Гоголев

энэлий диэнтэн дьаһ
туһ. Күн тахсыытын диэки истиэнэҕэ баар таҥара мэтириэтигэр …… ыллыырааҕар аҥаардаахтык мэлииппэлэрин энэлитэн толороллор. В. Протодьяконов
Онтон [кырыыппатын] кырыыс тойугунуу Онолута эҥсэлиттэ, Эрэйдээх ийэ номоҕунуу Иэтэн-туотан энэлиттэ. М. Хара
Ханнык эрэ броневик, сириэнэтин энэлитэ-энэлитэ, биир кэм бытааннык өрө-таҥнары сылдьара. М. Рид (тылб.)

1. даҕ. Киһи кутасүрэ тохтуо суох, хобдох. ☉ Неуютный, неприятный
   Хараҥа түүннэргэ ханна эрэ ыраах торҕон бөрө улуйан эҥсэлитэр. Барыта дьэки-курус, тымныы, иччитэх. И. Федосеев
   Дьиэ иһэ, …… киһитэ-сүөһүтэ суох буолан уорааннаах, иһиллээбит курдук, дьэки-курус. Г. Колесов
   Таатта үрэх дуомугар эрэ сыккыстаата. Хобдох, дьэки-курус саас. «ХС»
2. сыһ. суолт. Санааҕа ылларан, дууһа мучумааныгар оҕустаран. ☉ В задумчивости, в душевном беспокойстве, неуютно
   Урукку курдук буолбакка, дьэкикурус хаамсыбыттара. В. Яковлев
   Казанскай университекка дьэки-курус, ыарахан этэ. Хайдах эрэ түрмэҕэ курдук. М. Прилежаева (тылб.)

аат.
1. Ханна эмэ саҥа кэлбит киһи. ☉ Вновь прибывший человек
Бөһүөлэккэ кэлээччилэр сопхуос атын үлэтигэр кытталлар. Р. Баҕатаайыскай
Биһиги Дутов генералтан кыайтаран куотан кэлэн бу олоробут диэн кэлээччилэргэ үҥсэ тоһуйбуттуу, ыстаансыйаҕа олорооччу боробуостар уһун синньигэстик эҥсэлитэн хаһыытыы тоһуйдулар. Эрилик Эристиин
Дэриэбинэттэн кэлээччилэри төттөрү ыытымаҥ. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. Ханнык эмэ чопчу сиргэ кэлэ сылдьар киһи. ☉ Посетитель
Тупсаҕай оҥоһуулаах, саҥа тэриллээх салоҥҥа хас биирдии кэлээччи дуоһуйан уонна эдэригэр түһэн төннөр. «Кыым»