n. bear; эһэлээ= v. to hunt bears

сыһ. Эһэҕэ майгынныырдык, эһэ курдук (хол., часкый). ☉ Как медведь, по-медвежьи (напр., пронзительно кричать)
[Абааһы уола] сирэйин үс төгүл буорга хоруйа аста да, үс төгүл эһэлии часкыйда. Ньургун Боотур
Сырдыргыы-сырдыргыы Сыһыгыраччы күллэ, Эһэлии часкыйан Эргичис гынна. П. Ойуунускай
Маппыр эһэлии кыламмытынан, Аппанаас Харыалабы уолугуттан харбаан ылла. Л. Попов

туохт. Кииһи бултаа, киистэ өлөр. ☉ Охотиться на соболя, добывать соболя
Кырсалыыгын, киистиигин, Эһэлиигин, тииҥниигин. Эллэй
Үүстүүбүн, киистиибин, Үгүстүк тииҥниибин. Күннүк Уурастыырап
Кини [хайа] аттыгар кыһын биһиги киистиирбит. «ХС»

туохт. Кырсаны бултаа. ☉ Охотиться на песца
Хас да ыйыыйынан Айанныыргын таптыыгын, …… Кырсалыыгын, киистиигин, эһэлиигин, тииҥниигин. Эллэй
Кыһын булчут дьон туундараҕа кырсалыы бараллар. Н. Габышев

туохт. Андыны бултаа. ☉ Охотиться на турпана
— Ананий эбиккин дуу? — Дорообо! Эбэҕэр андылыыгын дуу? М. Доҕордуурап
Хас да ыйы-ыйынан Айанныыргын таптыыгын, Андылыыгын, хаастыыгын, Кырсалыыгын, киистиигин, Эһэлиигин, тииҥниигин. Эллэй
«Сэттэ туруйа» кэминээҕи Килэдийэр киэптэниэҕэ. Туйаарыскай туулуоҕа. Сааһыт Арамаан андылыаҕа. Баал Хабырыыс

даҕ. Кылгас эрээри лаппа суон эбэтэр соноон көстөр. ☉ Низкий, но довольно полный (человек)
Макар Чаҕылҕан киһитин Алексейы биллэ: кини иннин диэки нөрүйбүт, бэспэгэр быһыылаах, эһэлии хаамар кыра соҕус Алексейы чахчы көрдө. В. Короленко (тылб.)

эргичий диэнтэн көстө түһүү. Сырдыргыы-сырдыргыы Сыһыгыраччы күллэ, Эһэлии часкыйан Эргичис гынна. П. Ойуунускай
Лиза эргичис гынна уонна сукуччу туттан хаама турда. А. Фёдоров
Аан аһыллыбытыгар дьыалайдаабакка олорбут хотун саҥа хоту эргичис гынна. Н. Заболоцкай

1. даҕ. Арбаҕаһы кэтэ сылдьар. ☉ Надевший старую доху; в поношенной дохе
   Уҥа диэкиттэн биир хачыр курдук сарыы арбаҕастаах оҕонньор харбыалаһан кэлэн, тэпсэҥнии турда. Эрилик Эристиин
   Хаас маҥнай тилигирэйбэхтээн баран, Куонаан оҕонньор таба арбаҕастаах көхсүгэр бигэтэн, им-дьим истэ. Н. Заболоцкай
   Уһун синньигэс хомо уу баарыгар, илдьирийбит эргэ арбаҕастаах балыксыт оҕонньор илим үтэн, төттөрү-таары уста сылдьар. Н. Якутскай
2. аат суолт.
3. Ойуун. ☉ Шаман
   (букв. в ветхой дохе, лохмотьях). Арбаҕастаах да абырыа суоҕа, бытырыыстаах да быыһыа суоҕа (өс хоһ.). Бу дойдуну олус таптаатым. Аны миигин, үөрэххэ барыахпар диэри бу дойдуттан арбаҕастаах да араарбат. С. Ефремов
   Ити мин кутан киллэрбит куруускалаах мэҥиэбин истэргин эрэ — эйигин хата арбаҕастаах да абыраабат буолар инигин. Н. Якутскай
4. харыс т. Эһэ. ☉ Медведь
   Төмтөөн үрэҕэр эһэлиир буоларым. 1968 сыллаахха икки «арбаҕастааҕы» бултаабытым. «ХС»

I
туохт. Тайаҕы бултас. ☉ Охотиться на лося
Эһэни көрдөҕүнэ — эһэлиэ, тайаҕы көрдөҕүнэ — тайахтыа. П. Ойуунускай
Биир күһүн биһиги, куолубутунан тайахтыы таҕыстыбыт. Амма Аччыгыйа
Күһүөрү соҕус иккиэ буолан Силээннээх үрэҕэр тайахтыы таҕыстыбыт. Т. Сметанин
II
туохт. Кимиэхэ эмэ тайаҕы биэр, тайахта туттар. ☉ Давать кому-л. посох, обеспечивать, вооружать кого-л. посохом
Улуу баайдары, Мин курдук, ким Муус дьолуо тайахтаан, Муус дьоҥкурууну состорон Суолга хаамтарыа баарай! С. Зверев
Муус тайахтаныы — умнаһыттыйыы, дьадайыы: «муус дьоҥкуо тайахтаабыта». КНЗ СПДьНь
♦ Муус дьоҥку (дьолуо) тайах- таа — кими эмэ киһи аатыттан аһаран, сорго-муҥҥа, умнаһыт олоҕор тиэрт. ☉ Доводить кого-л. до нищенского существования, обрекать на несчастье, горе
Чоочо баай тойон абаҕам …… Муус дьоҥку тайахтаабыта, Муҥ бөҕөнү состорбута, Халҕаһа эҥээрдээбитэ, Хатырык сиэхтээбитэ, Хара хаанынан ытаппыта. Саха фольк. Улуу дойдуну Тумнары баттаабыт Улуу баайдары Мин курдук ким Муус дьолуо тайахтаан, муус дьоҥкурууну состорон Суолга хаамтарыа баарай! С. Зверев

тыаһы үт. туохт.
1. Ырдьыгынас хойуу саҥата таһаар (хол., ыт). ☉ Издавать лающие звуки низкого тона (напр., о собаке)
Нууччалыы ампаар дьиэҕэ тиийэн эрдэхпитинэ, күөрт ыт баргыйа түһэн баран, утары сүүрэн кэлбитэ. И. Гоголев
Арай икки ытым иннибэр иһирик ойуурга сүр күүскэ үрэн баргыйдылар. В. Протодьяконов
Ити икки ардыгар Ураанньык, эһэни эргийэ көтө сылдьан, суостаахтык үрэн баргыйда. А. Кривошапкин (тылб.)
2. Куоласкын сонотон, көбүөлээн саҥар; дьаҕырый, мөх. ☉ Бранить, ругать кого-л. на повышенных тонах, распекать, разбранить
Оҕонньор, утары баргыйа түһүөх курдук, бытыгын адаарыҥнаппахтаан баран, тугу да саҥарбата. Амма Аччыгыйа
Анарааҥыта, истиэм диэбэтэҕин истэн, эһэлии баргыйан турбута. Күннүк Уурастыырап
Мин аҕабын, ийэбин көрдөһөн көөртүм – баргыйан кэбиспиттэрэ. Н. Габышев
3. Күүскэ долгуннуран барылаа, харылаа (хол., муора). ☉ Шумно бурлить, клокотать (напр., о морских волнах)
Баараҕай баалынан баргыйбыт улуу муора киэҥ куйаара дьалкылдьыйан көһүннэ. Амма Аччыгыйа
Ити дохсун Буурҕаһыт чаҕылҕан быыһынан, муора барылыы баргыйар уутун үрдүнэн дохсуннук элэҥнээн барыҥныы тэлээрэр. П. Ойуунускай
4. Сатарыйан иһиллэр гына күүскэ тыаһаа, бирилээ-барылаа (хол., массыына). ☉ Издавать однообразный раскатистый звук, рокотать (напр., о моторе тяжелой техники)
Бааһына, Тыраахтар сир тиэрэн баргыйар. С. Данилов
Бардам массыына сэптэр Бааралаан баргыйаллар, Күүстээх көлөһө сэптэр Күллүгүрүү сырсаллар. С. Зверев
Муҥхааллары соһутан, Барабаан бөҕө баргыйда, Горн бөҕө чоргуйда. С. Данилов