гл
эргитэр, эргилиннэрэр. Поворачивает на юг - соҕуруу диэки эргитэр

1) юг || южный; соҕурууттан тыал ветер с юга; туе соҕуруу прямо на юг; дьиэ соҕуруу өттө южная сторона дома; 2) перен. разг. центр || центральный; кини соҕуруу барбыт он уехал в центр.

м. 1. көтөн ааһыы, айан (птиц); көтүү (самолёта и т. п.); перелёт журавлей на юг туруйалар соҕуруу көтөн ааһыылара, соҕуруу барыылара; 2. (пули, снаряда) ааһа түһүү, нөҥүө түһүү.

түөкүннээ диэнтэн хай
аата. Алхимиктар кыһыл көмүһү буларга баҕараллара, биһиги кэммитигэр учуонайдар маны ханнык да аба-хомуһуна, алҕааһына, түөкүннээһинэ суох наука күүһүнэн ситистилэр. ЮГ КХЭДьС

страд. от субуй= 1) быть вытянутым, протянутым в длину (о верёвке, ремне и т. п.); 2) тянуться (один за другим); соҕуруу диэки хаас үөрэ субулунна стаи гусей потянулись на юг.

туохт., кэпс. Соҕуруу дойдуга бар, айаннаа. ☉ Отправляться на юг, ехать в центр
[Чокуурап:] О, муус маҥан борохуот соҕуруулаата. С. Ефремов
Этэҥҥэ кини [сылгы чыычааҕа] сайылаата, Элбээн-ууһаан соҕуруулаата. С. Васильев
Марк Николаевич сотору-сотору соҕуруулуура, арааһа, Москвалыыра эбитэ буолуо. «ХС»

көр сыыҥка II
Сыынка уһаарыллар собуотун Кыһыл кирпииччэ турбата, Төһө да ыраахтан буоллун — Төбөтө көстөн турбута. С. Руфов
Алхимиктар сыынка, никель, кобальт диэн хас да саҥа металлары, ону тэҥэ фосфор диэн бэссэстибэни арыйбыттара. ЮГ КХЭДьС

дьүһ. туохт. Кыра-кыра хардыылары оҥорон хаамп, сүүр (хол., чыычааҕы этэргэ). ☉ Идти, бежать мелкими шажками (напр., о птичке)
Тэкэлик [чыычаах] наһаа куттанан, киэҥ сир диэки чөкөрүйдэ. П. Тобуруокап
ср. с.-юг. шөкүр ‘быстро мчаться’

III Племя, присоединившийся к саха до прихода русских. Пришли с юга-запада. Предположительно из Кореи (Хоро)

с. 1. (предпосылка, обстоятельства) усулуобуйа, тутаах, мэктиэ; у него есть все условия для поездки ка юг соҕуруу барарыгар бары усулуобуйалар бааллар; 2. (требование) усулуобуйа, модьуйуу; выполнить все условия бары усулуобуйалары толор; 3. (договор, соглашение) усулуобуйа, кэпсэтии; по условиям перемирия эйэлэһии усулуобуйаларын быһыытынан; нарушить условие усулуобуйаны кэс; 4. условия мн. (обстановка) усулуобуйа; условия жизни олох усулуобуйалара.