прил. булгуччулаах; непременное условие булгуччулаах усулуобуйа.

1. прич. от решать; 2. прил. (важный, основной) быһаарыылаах, тутаах; решающее условие тутаах усулуобуйа; # с решающим голосом быһаарар куоластаах.

ж. 1. (предварительное условие) бастааҥҥы усулуобуйа, төрүт; 2. (отправное положение) төрүттэнии, тирэҕирии; исходить из правильной предпосылки сөптөөх төрүттэниигэ олоҕур.

в разн. знач. условие; биһиги усулуобуйабытын ылыннылар они приняли наши условия; дуогабар усулуобуйалара условия договора; конкурс усулуобуйалара условия конкурса; олох-дьаһах усулуобуйата жилищные условия; чэпчэтиллибит усулуобуйа льготные условия.

сов. 1. что (поставить подпись) илиитэ баттаа; подписать заявление сайабы- лыанньаҕа илиитэ баттаа; 2. что (заключить условие и т. п.) оҥоһун, түһэрис; подписать договор дуогабарда оҥоһун; 3. что (приписать) суруйан биэр; он подписал на конверте свой адрес кини кэмпиэргэ аадырыһын суруйан биэрдэ; 4. кого-что (включить в число подписчиков) сурут, суруй; прошу подписать меня на журнал миигин сурунаалга суруйаргар көрдөһөбүн.

аат. Хардарыта эбээһинэс туһунан суругунан эбэтэр тылынан сөбүлэһии. ☉ Письменное или устное соглашение, условие о взаимных обязательствах, договор
Бастыҥ хаһаайыстыбаларга дуогабары түһэрсиэх иннинэ улахан бэлэмнэнии үлэ ыытыллар. ЭБТ
Үлэ дуогабара - үлэһит уонна тэрилтэ икки ардыгар сөбүлэһии буолар. СГПТ. Эргиэн дуогабардара эйэ усулуобуйатыгар киирбэттэр. Д. Рид (тылб.)

сов. 1. что (переписать) уһул, устан ыл; списать условие задачи с доски задача усулуобуйатын дуоскаттан уһул; списать сочинение у товарища сочинение-ҕын табаарыскыттан устан ыл; 2. кого-что с кого-чего (воспроизвести по оригиналу) ылан суруй; герой произведения списан с живого лица айымньы геройа тыыннаах баар киһиттэн ылыллан суруллубут; 3. что, бухг. уһул, устан кэбис; списать задолженность иэһин устан кэбис; 4. кого, мор. устан кэбис, тапаар.

прил. 1. (начальный) элементарнай, бастааҥҥы, бастакы; элементарная математика элементарнай математика; 2. перен. (несложный, поверхностный) бэрт судургу, киһи эрэ билэр; элементарная проблема бэрт судургу проблема; иметь элементарное представление о чём-л. ту ох эмэ туһунан бэрт судургу өйдөбүллээх буол; 3. перен. (самый необходимый) саамай төрүт; элементарное условие саамай төрүт усулуобуйа; 4. хим. элементарнай; элементарный состав вещества вещество элементарнай састааба; 5. физ. элементарнай; элементарные частицы элементарнай өлүүскэлэр.

туохт.
1. Тугу эмэ оҥорорго, ситиһэргэ сөптөөх усулуобуйалан, туруктан. ☉ Иметь необходимое условие, возможность для осуществления чего-л.
Биһиги төлөпүөн тардынан дьоммутун кытта сибээстэһэ олорор кыахтанныбыт. Т. Сметанин
Быйыл ыраах тэбиилээх күүстээх ардахтатар установка кэллэ, онон хортуоппуй уунан төһө баҕарар хааччыллар кыахтанна. П. Егоров
Нерюнгри тутааччылара тутуу матырыйаалын өссө атын сиргэ биэрэр кыахтаннылар. «ХС»
2. Үчүгэй туруктан, сайдыылаах буол, бай, туругур. ☉ Преуспевать, процветать, здравствовать
[Үчүгээйэп:] [Атын холкуостар] бэл диэтэр, самоходнай от охсор массыыналаннылар. Кинилэр кыахтаннылар. Оттон мин холкуоһум? С. Ефремов

аат.
1. Туох, ким эмэ сүппүтүн була сатааһын, ирдээһин. ☉ Поиск, розыск кого-чего-л.
Дууһаны таах хаалларар сатамматын быһыытынан, Молоох Лөгүөнтэй кинээс, дьон тартаран, баҕадьы уларсан көрдөбүл тэрийдэ. Эрилик Эристиин
Итиччэ үп сүппүтүн кэннэ айдаан, көрдөбүл буолара чахчы. Д. Таас
Биир уочараттаах мээрэйдээһин саҕана туох эрэ дуона суох итэҕэстийэн, ыксабыл бөҕө буолла. Ол көрдөбүлүгэр сылдьан дьахтар, туохтан эрэ иҥнэн, атаҕын бүлгүрүтэн сытар. Н. Заболоцкай
2. Туох эмэ усулуобуйатыгар, ирдэбилигэр эппиэттээһин; ким эмэ наадыйыытыгар сөп түбэһии. ☉ Условие, обязательное для выполнения; требование
Бу үлэ, маҥнайгыттан быһаччы эттэххэ, ханнык да дипломнай үлэ көрдөбүлүгэр кыайан эппиэттээбэт. Н. Лугинов
Киһи үгүһү күүтэр киһититтэн көрдөбүлэ да үрдүк буолааччы. Софр. Данилов
Норуодунай тыйаатыр артыыһа бэйэтин идэтин үчүгэйдик баһылаабыт уонна киэҥ билиилээх-көрүүлээх киһинэн буолуохтаах. Ол эрээри, биһиги норуодунай тыйаатырдарбыт сорох артыыстара ити көрдөбүлгэ кыайан эппиэттээбэттэр. АҮ